قوانین جدید پاکستان درخصوص سامانههای برق خورشیدی و وضعیت این سامانهها در ایالت بلوچستان
سازمان ملی تنظیم مقررات برق (NEPRA) زیر نظر دولت فدرال پاکستان فعالیت میکند و تدوین مقررات بخش برق پاکستان را برعهده دارد. از جمله وظایف این سازمان شامل تدوین استانداردهای فنی و ایمنی در بخش برق، صدور مجوز برای تولید، انتقال و توزیع برق، تعیین و تصویب تعرفههای برق، نظارت بر عملکرد شرکتهای برق و رسیدگی به شکایات مصرفکنندگان میباشد. این نهاد طی چند ماه گذشته تغییراتی را در مقررات اتضال سامانههای خورشیدی به شبکه برق سراسری اعمال نموده است.
1- تغییر نظام «نتمترینگ» به «نتبیلینگ» برای سامانههای خورشیدی متصل به شبکه برق
طی یک دهه گذشته (از 2015 تا آخر 2025)، مصرفکنندگانی که سامانههای خورشیدی پشت بامی و متصل به شبکه نصب میکردند، تحت مقرراتی موسوم به نت مترینگ(Net Metering) فعالیت میکردند،. دولت پاکستان از ژانویه 2026 (دی 1404) تصمیم گرفت نظام نت بیلینگ(Net Billing) را برای کاربران برق خورشیدی جایگزینی نظام قبلی نماید. در سیستم قبلی هر واحد برق تزریقشده به شبکه تقریباً با همان قیمت برق مصرفی محاسبه میشد اما در مقررات جدید، دولت برق خورشیدی را با نرخ پایینتری خریداری میکند. نرخ خرید برق خورشیدی از حدود 25 تا 27 روپیه به حدود 10 تا 11 روپیه برای هر کیلووات کاهش یافته است.
2- مقررات جدید دریافت مجوز و پرداخت هزینه برای سامانههای متصل به شبکه برق
در آوریل 2026 نیز مقررات جدیدی درباره الزام دریافت مجوز و پرداخت هزینه برای سامانههای خورشیدی متصل به شبکه تصویب شد. ابتدا گزارشهایی منتشر شد که حتی سامانههای کوچک نیز باید مجوز دریافت نموده و هزینه پرداخت کنند اما دولت و نپرا توضیح دادند که:
- سامانههای تا 25 کیلووات از الزام دریافت مجوز معاف هستند.
- برای سامانههای بالای 25 کیلووات، پرداخت هزینه یک بار (حدود 1000 روپیه به ازای هر کیلووات) تعیین شده است.
- سامانههای 250 کیلووات به بالا برای دریافت مجوز باید مطالعات فنی ارائه دهند.
- این مقررات با هدف جلوگیری از انتقال هزینهها به شرکتهای توزیع برق و مصرفکنندگان غیرخورشیدی وضع شده است.
وضعیت سامانههای خورشیدی در ایالت بلوچستان
بر اساس گزارش های رسانهها، تنها حدود 57 درصد از مردم ایالت بلوچستان به برق سراسری دسترسی دارند. از سوی دیگر ایالت بلوچستان به دلیل برخورداری از بالاترین میزان تابش آفتاب در پاکستان، به یکی از کانونهای اصلی توسعه انرژیهای تجدیدپذیر تبدیل شده است. برنامههای دولت برای بهرهبرداری از این ظرفیت شامل پروژههای گستردهای در بخشهای کشاورزی، خدمات عمومی و خانگی است. مهم ترین طرح های نصب سامانههای خورشیدی در سال های اخیر بدین شرح است:
1 - نصب ۱۵ هزار سامانه خورشیدی خانگی
دولت ایالتی در سال های 2024 تا 2026 برنامههایی برای نصب ۱۵ هزار سامانه برق خورشیدی خانگی با حمایت کشور چین در دست اجرا دارد. بخش عمدهای از این سامانهها برای مناطقی که با کمبود برق مواجهند به ویژه منطقه گوادر در نظر گرفته شد. طبق اعلام مقامات، حداقل ۵ هزار واحد از این سامانهها در گوادر نصب شده است.
2 - تامین برق مراکز خدمات عمومی و درمانی
در اوایل سال ۲۰۲۶، کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل (UNHCR) با بودجه ۱ میلیارد روپیه (معادل سه و نیم میلیون دلار)، ۴۸ مرکز عمومیشامل مدارس، دانشگاهها، مراکز آموزش فنی و حرفهای و بیمارستانها (از جمله مجتمع پزشکی بولان) را به سامانههای برق خورشیدی مجهز نمود و تحویل دولت بلوچستان داد. این طرح ها به منظور تضمین خدماترسانی بدون وقفه در مناطق محروم و میزبان پناهندگان اجرا شده است.
3 - نصب پنل خورشیدی برای چاههای کشاورزی
از سال 2024 طرحی برای تجهیز موتورهای آب کشاورزی به سامانه برق خورشیدی با بودجهای حدود ۵۵ میلیارد روپیه (معادل 200 میلیون دلار) با سهم ۷۰ درصدی دولت فدرال و ۳۰ درصدی دولت ایالتی آغاز شد. طبق گزارشهای پایان سال ۲۰۲۵، بیش از ۲۷ هزار موتور آب کشاورزی به این سامانه مجهز شدهاند. این اقدام سالانه حدود ۹۰ میلیارد روپیه در هزینههای برق صرفهجویی کرده و تأمین آب پایدار برای کشاورزان را تضمین میکند.
4 - طرح نیروگاه خورشیدی گوادر
طرح بزرگ نیروگاه خورشیدی 62 مگاواتی برای تأمین برق بندر و شهر گوادر در دست برنامه ریزی و اجرا است.
5 - طرحهای مقیاس بزرگ و همکاری با بانک جهانی
طرح مطالعاتی «توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بلوچستان» که با همکاری بانک جهانی در سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ بهروزرسانی شد، بر پتانسیل ایالت برای تبدیل شدن به صادرکننده خالص انرژی تمرکز دارد. این برنامهها شامل ساخت نیروگاههای خورشیدی در مقیاس بزرگ در مناطقی مانند کوچلاک و ایجاد پارکهای انرژی ترکیبی (خورشیدی-بادی) است که انتظار میرود تا سال ۲۰۳۰ سهم بزرگی از نیاز انرژی کشور را تأمین کنند.