از طلای سیاه و هیدروژن تا سرمایه انسانی

منابع طبیعی به خودیِ خود باعث رفاه نمی‌شوند، بلکه این نیروی انسانی ماهر است که ثروت زیر زمین را به رشد واقعی روی زمین تبدیل می‌کند. چنانچه نامیبیا در آموزش مردم خود کوتاهی کند، بهترین شغل‌ها به نیروهای خارجی می‌رسد و جوانان بومی دست‌خالی می‌مانند.

روزنامه نامیبین در سرمقاله شماره ۲۹ ژوئیه ۲۰۲۶ به بررسی چشم‌انداز اقتصادی نامیبیا در پی کشف منابع نفتی در سواحل این کشور و جذب سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی در حوزه هیدروژن سبز پرداخته است. براساس مطالب ذکر شده در این سرمقاله، نامیبیا در آستانه یک تحول اقتصادی قرار دارد و این تحول می‌تواند جایگاه این کشور را به‌عنوان یکی از بازیگران نوظهور بازار انرژی در آفریقا تقویت کند. با این حال، روزنامه مذکور این پرسش اساسی را مطرح می‌کند که آیا این ثروت و سرمایه‌گذاری‌های جدید به بهبود سطح زندگی مردم و افزایش رفاه عمومی منجر خواهد شد، یا اینکه منافع اصلی آن، به جیب شرکت‌های خارجی، سرمایه‌گذاران و کارشناسان بین‌المللی خواهد رفت؟

تحلیلگران اقتصادی در نامیبیا بر این باورند که بهره‌برداری از منابع نفتی و توسعه پروژه‌های هیدروژن سبز، در صورت نبود برنامه‌ریزی مناسب، می‌تواند کشور را با چالش «نفرین منابع» روبه‌رو کند. آنان برای جلوگیری از این وضعیت و دستیابی به توسعه پایدار، سه محور اصلی را به عنوان اولویت‌های اساسی مطرح می‌کنند:

الف) نگاه جدید: «آموزش» به عنوان «برنامه جامع اقتصادی»

در بسیاری از اقتصادهای متکی بر منابع طبیعی، بخش آموزش معمولاً در حاشیه قرار گرفته و صرفاً به عنوان یک حوزه خدماتی و مصرف‌کننده بودجه دیده می‌شود. اما تحلیلی که از سوی کارشناسان مطرح شده، تأکید می‌کند که تا سال ۲۰۳۰ و پس از آن، سیستم آموزشی باید در نقش «موتور توسعه و برنامه اصلی اقتصادی کشور» عمل کند.

روزنامه نامیبین با اشاره به تجربه بسیاری از کشورهای نفت‌خیز می‌نویسد که تداوم نرخ بالای بیکاری جوانان در کنار کمبود نیروی کار ماهر، عمدتاً ناشی از شکاف میان خروجی نظام آموزشی و نیازهای واقعی بازار کار است. به اعتقاد این روزنامه، بدون اصلاح نظام آموزش و مهارت‌آموزی، بهره‌برداری از فرصت‌های اقتصادی جدید با چالش‌های جدی روبه‌رو خواهد شد.

به باور کارشناسان، توسعه صنعت نفت و پروژه‌های هیدروژن سبز تنها به ایجاد فرصت‌های شغلی در بخش انرژی محدود نخواهد شد، بلکه موجب رونق طیف گسترده‌ای از صنایع وابسته از جمله حمل‌ونقل، ساخت‌وساز، ایمنی، خدمات دیجیتال، حسابداری و تدارکات نیز خواهد شد. از این رو، برنامه‌ریزی برای تربیت نیروی انسانی باید تمامی مهارت‌های مورد نیاز این زنجیره اقتصادی را در نامیبیا در بر گیرد و صرفاً به رشته‌های مهندسی و علوم فنی محدود نشود.

ب) اعتباربخشی به آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای و گذر از مدرک‌گرایی

یکی از نکات مهم، نقد فرهنگ «مدرک‌گرایی دانشگاهی» و ضرورت تغییر رویکرد در تربیت نیروی انسانی است. این روزنامه با اشاره به نیازهای صنایع نوظهور نفت و هیدروژن سبز، تأکید می‌کند که موفقیت این پروژه‌ها تنها با تربیت مهندسان دانشگاهی امکان‌پذیر نیست، بلکه بخش عمده عملیات اجرایی آنها بر دوش تکنسین‌های ماهر، جوشکاران صنعتی، مکانیک‌ها، برق‌کاران و سایر نیروهای فنی متخصص قرار دارد. از این رو، توسعه مهارت‌های فنی و حرفه‌ای، باید هم‌پای آموزش‌های دانشگاهی مورد توجه سیاست‌گذاران قرار گیرد.

کارشناسان این حوزه برای رفع این چالش، دو راهکار اساسی را پیشنهاد می‌کنند. نخست، ارتقای جایگاه اجتماعی و بهبود امکانات مراکز آموزش فنی و حرفه‌ای، به‌گونه‌ای که مهارت‌های عملی و تخصص‌های فنی از همان اعتبار و ارزش اجتماعی مدارک دانشگاهی برخوردار شوند و جوانان به سمت کسب مهارت‌های مورد نیاز بازار کار هدایت شوند. دوم، به‌روزرسانی آزمایشگاه‌ها، تجهیزات آموزشی و سرفصل‌های درسی، به‌ویژه در حوزه‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات، تا نظام آموزشی بتواند نیروی انسانی متناسب با نیازهای صنایع جدید و فناوری‌های نوین را تربیت کند.

ج) مسئولیت‌پذیر کردن سرمایه‌گذاران خارجی و مکانیزم «دیپلماسی مهارت»

از دیگر موضوعات مطرح‌شده در این سرمقاله، تغییر نگرش نسبت به شرکت‌های بزرگ انرژی بین‌المللی است. این روزنامه با تاکید بر اینکه شرکت‌های خارجی فعال در پروژه‌های نفتی و هیدروژنی نباید آموزش نیروهای محلی را صرفاً یک اقدام «مسئولیت اجتماعی تشریفاتی» بدانند، بلکه این امر باید به عنوان «یک الزام سفت‌وسخت کاری و شرط اصلی حضور در بازار نامیبیا» تعیین شود.

به عقیده کارشناسان، ایجاد ارتباط مستقیم میان صنعت و نظام آموزشی از طریق دوره‌های کارآموزی اجباری و تعهد به انتقال دانش فنی، تنها راهی است که تضمین می‌کند جوامع بومی از ثروت کشور بهره‌مند شده و احساس تعلق خاطر داشته باشند.

https://www.namibian.com.na/is-namibias-education-system-ready-for-oil-and-green-hydrogen/

GH2 Namibia - Official Strategy & Reports

Namibia Training Authority - Official Portal

Ministry of Mines and Energy - Republic of Namibia

African Development Bank - Namibia Economic Outlook