پایگاه اطلاع رسانی معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران- نگاهی کلی به بازار کار فدراسیون روسیه

۱۴۰۵/۰۶/۱۵- ۰۸:۰۰

نگاهی کلی به بازار کار فدراسیون روسیه

فدراسیون روسیه حدود 146 میلیون نفر جمعیت دارد. آخرین آمار رسمی در این زمینه مربوط به ماه مارس 2025 است که جمعیت این کشور را 146،079،042 نفر نشان می‌دهد.[1] از این تعداد 67،924،333 نفر (46.5 درصد) مرد و 78،154،709 نفر (53.5 درصد) زن بوده‌اند.[2] فدراسیون روسیه شامل 83 حوزه‌ی فدرالی است که در سطح بین‌المللی به رسمیت شناخته شده‌اند: 46 استان (Oblast)، 21 جمهوری (Republic)، 9 خطه (Krai)، 4 منطقه‌ی خودمختار، 2 شهر فدرال (مسکو و سن‌پترزبورگ) و یک استان خودمختار (استان خودمختار یهودیان).

نمودار زیر ترکیب جمعیت فدراسیون روسیه را در سال 2025 (روز اول سال) به‌تفکیک سن و جنس نشان می‌دهد. از جمعیت تقریباً 146 میلیون نفری، 85 میلیون نفر در سن کار (به‌ترتیب 44 و 41 میلیون نفر مرد و زن)، 35 میلیون نفر جوان‌تر از سن کار و حدود 25 میلیون نفر در سن بازنشستگی بوده‌اند.

امید به زندگی در هنگام تولد در سال 2024 در روسیه 72.84 سال بود. آمار مربوط به سال 2023 به‌تفکیک جنس برای جمعیت شهری و روستایی نیز موجود است و در جدول زیر نشان داده شده است. در آن سال، این شاخص برای کل جمعیت روسیه 73.41 سال بوده است.

جدول 1 – امید به زندگی در بدو تولد در روسیه (سال 2023) - سال[3]

نمودار زیر سهم جمعیت شهری را از کل جمعیت فدراسیون روسیه در سال‌های 2000تا 2024 (روز اول هر سال) نشان می‌دهد. چنان‌که از نمودار می‌توان دریافت، جمعیت شهری در حدود 10 سال گذشته همواره بیش از 74 درصد کل جمعیت روسیه بوده و در چند سال اخیر به مرز 75 درصد نزدیک شده است.

نمودار 2- سهم جمعیت شهری از کل جمعیت فدراسیون روسیه (روز اول سال‌های 2000-2024) (درصد)[4]

1.2:چند شاخص درآمد و هزینه

در سال 2025 میانگین درآمد اسمی سرانه در فدراسیون روسیه 74،845 روبل بوده که قدرت خرید 328.5 کیلوگرم مرغ منجمد، 92 کیلوگرم گوشت بره، 131.1 کیلوگرم گوشت بوقلمون یا 206.2 کیلوگرم ماهی را داشته است.[5] نمودار زیر شاخص میانگین درآمد اسمی سرانه را (محور عمودی سمت چپ، روبل) همراه با نرخ رشد آن (محور عمودی سمت راست، درصد) در سال‌های 2000تا2025 نشان می‌دهد. میانگین درآمد اسمی سرانه در روسیه در این دوره از 2281 روبل به 74،845 روبل رسیده است.

نمودار 4 توزیع درآمد را برحسب میانگین درآمد اسمی سرانه در بین جمعیت روسیه (در سال 2024) نشان می‌دهد. در آن سال، میانگین درآمد اسمی سرانه برای یک درصد مردم روسیه کمتر از 7 هزار روبل، برای یک درصد آن‌ها بین 7 و 10 هزار روبل، برای 3 درصد بین 10 و 14 هزار روبل، برای 6 درصد بین 14 و 19 هزار روبل، برای 11 درصد بین 19 و 27 هزار روبل، برای 24 درصد بین 27 و 45 هزار روبل، برای 16 درصد بین 45 و 60 هزار روبل و برای 38 درصد بیش از 60 هزار روبل بوده است.

نمودار 5 تغییرات شاخص ضریب جینی را در سال‌های 2000-2025 نشان می‌دهد. این شاخص در سال 2025 در روسیه 0.411 بوده است.

1.3:چند شاخص فقر

خط فقر در فدراسیون روسیه در سال 2024 برابر با 15،552 روبل بوده است.[6] سطح فقر در این کشور در آن سال 7.1 درصد و در سال 2025 در دوره‌های سه‌ماهه‌ی اول و دوم به‌ترتیب 8.1 و 7.4 درصد بوده است (این شاخص برای بعد از این دوره هنوز به‌طور رسمی منتشر نشده است)[7]. از فقیران روسیه، 54 درصد در سن کار، 40 درصد در سن کمتر از کار و 6 درصد در سن بازنشستگی‌اند.[8] در سال 2023، از کل فقیران روسیه، نزدیک به 45.4 درصد در مناطق شهری و مابقی در مناطق غیرشهری زندگی می‌کردند.[9] همچنین، همان سال، حدود 42 درصد آنان شاغل و 58 درصدشان بیکار بودند.[10]

نمودار زیر، تعداد افراد با درآمد کمتر از حداقل سطح زندگی (میله‌های آبی، محور عمودی سمت چپ، میلیون نفر) و نسبت این افراد به کل جمعیت (منحنی نارنجی‌رنگ، محور عمودی سمت راست، درصد) را در سال‌های 2000-2024 نشان می‌دهد. تعداد این افراد در این دوره از 42.3 میلیون نفر (29 درصد جمعیت) به 10.3 میلیون نفر (7.05 درصد جمعیت) کاهش یافته است.

2.بازار کار

دو نمودار زیر به‌ترتیب اندازه‌ی نیروی کار اقتصاد روسیه (در سال 2025 به هزار نفر) و توزیع نیروی کار را بین 4 بخش اصلی اقتصادی (در پایان دوره‌ی سه‌ماهه‌ی دوم 2024) نشان می‌دهند. از نیروی کار تقریباً 76 میلیون نفری روسیه، نزدیک به 39 میلیون نفر (51 درصد) مرد و نزدیک به 38 میلیون نفر (49 درصد) زن هستند. همچنین، از کل نیروی کار شاغل در روسیه (در نیمه‌ی سال 2024)، 68 درصد در بخش خدمات، 20 درصد در بخش صنعت، 7 درصد در بخش ساخت‌وساز و 5 درصد در بخش کشاورزی کار می‌کنند.

در ژانویه‌ی 2026 نرخ مشارکت نیروی کار (Labor force participation rate) 62.7 درصد بوده، بدین معنی که این نسبت از جمعیتِ در سن کار (15 سال به بالا) از نظر اقتصادی فعال‌اند (چه بیکار و چه شاغل).[11] همچنین، در همین زمان، حدود 1.6 میلیون نفر در روسیه بیکار بوده‌اند. نمودار زیر نرخ بیکاری را در اقتصاد روسیه در سال‌های 2023-2010، هم در مجموع و هم به‌صورت جداگانه بین زنان و مردان، نشان می‌دهد. در سال 2023، آخرین سالی که این شاخص برای آن موجود است، نرخ بیکاری در روسیه به 3.16 درصد رسیده است (3.27 درصد برای زنان و 3.05 درصد برای مردان). سهم بیکاران دارای تحصیلات عالی از کل بیکاران این کشور (در سال 2025) 23.1 درصد است.[12]

ضریب تنش بازار کار (Labor Market Tension Coefficient) در کل اقتصاد روسیه (در سال 2023) 1.3 واحد بوده، بدین معنی که به ازای هر فرد بیکار، 1.3 فرصت شغلی (یا به ازای هر 10 فرد بیکار، 13 فرصت شغلی) وجود داشته است. هر چه این شاخص بیشتر باشد، تقاضا برای نیروی کار از عرضه‌ی آن بیشتر و، بنابراین، در رقابت بین کارگران و کارفرمایان، قدرت چانه‌زنی در دست کارگران خواهد بود. بر اساس این شاخص، در بین مناطق مختلف فدراسیون روسیه، تقاضا برای نیروی کار در مناطقی همچون جمهوری داغستان (91.1)، جمهوری اینگوشِتیا (86.9) و جمهوری چچن (35.8) بسیار زیاد و در مناطقی همچون آمور (0.2)، منطقه‌ی خودمختار یهودی (0.3)، یامالو نینیِتس (0.3)، نیژنی‌نووگورود (0.5)، کراسنویارسک (0.5) و مورمانسک (0.6) از همه کمتر است.[13]

2.1: دستمزدها

میانگین دستمزد اسمی ماهانه به ازای هر کارمند در اقتصاد روسیه در سال‌های 2020-2024 در نمودار 10 نشان داده شده است. نمودار 11 نیز نرخ رشد سالانه‌ی دستمزد اسمی (بخش بالا) و دستمزد واقعی (بخش پایین) را در روسیه در سال‌های 2015-2025 نشان می‌دهد. در این دوره نرخ رشد دستمزد واقعی در سال 2015 منفی و پس از آن همواره مثبت بوده است. نسبت میانگین دستمزد پردرآمدترین به کم‌درآمدترین دهک‌های کارگران روسیه (در سال 2023) 13.1 است. در میان بخش‌های مختلف اقتصادی، این نسبت در بخش «پرورش ماهی و ماهیگیری» از همه بیشتر (23.6) و در بخش «تولید محصولات کشاورزی و دامی» از همه کمتر (6.5) است.[14]

به‌عنوان نمونه‌ای از تفاوت دستمزد نیروی کار در 83 منطقه‌ی مختلف روسیه، نسبت میانگین دستمزد اسمی ماهانه‌ی کارمندان در 20 منطقه‌ی این کشور به میانگین کل آن (در سال 2021) در جدول 2 بیان شده است.

جدول2– نسبت میانگین دستمزد اسمی ماهانه‌ی کارمندان چند منطقه‌ی فدراسیون روسیه به میانگین کل این کشور (2021) (درصد)[15]

2.2 : جایگاه کارگران مهاجر خارجی

تعداد کارگران مهاجر خارجی استخدام‌شده در شرکت‌ها و خانوارهای روسیه (در سال 2019) به‌ترتیب نزدیک به 2.570[16] و 2.877[17] میلیون نفر بوده است. دو نمودار زیر، به‌ترتیب، توزیع نیروی کار مهاجر خارجی را که شرکت‌های روسی (در سال 2019) و خانوارهای روسی (در سال 2014) به کار گرفته‌اند نشان می‌دهند. در شرکت‌های روسی، بیشترین نسبت کارگران مهاجر خارجی در سه بخش «عمده‌فروشی و خرده‌فروشی و تعمیر وسایل نقلیه‌ی موتوری و موتورسیکلت»، «ساخت‌وساز» و «تولید» کار می‌کنند که روی‌هم‌رفته 72 درصد آنان را به خود جذب کرده‌اند. در خانوارهای روسیه نیز سه بخش «ساخت‌وساز و بازسازی»، «کشاورزی» و «خدمات حمل‌ونقل» بیشترین نسبت کارگران مهاجر خارجی (روی‌هم‌رفته 87.5 درصد) را به کار گرفته‌اند.

«خدمات حمل‌ونقل» بیشترین نسبت کارگران مهاجر خارجی (روی‌هم‌رفته 87.5 درصد) را به کار گرفته‌اند.