کریدور اختصاصی بار و صنعت حمل و نقل ریلی در هند

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، میانگین زمان حرکت قطارهای کانتینری در کریدورهای اختصاصی حدود ۲.۴۴ ساعت به ازای هر ۱۰۰ کیلومتر است، در حالی که این رقم در شبکه متعارف به ۵.۲۵ ساعت می‌رسد. برای قطارهای حمل زغال‌سنگ نیز این ارقام به‌ترتیب حدود ۳.۱۵ و ۶.۴۸ ساعت است.

-کاهش زمان و هزینه؛ مهم‌ترین دستاورد اقتصادی

مهم‌ترین تغییر برای شرکت‌های هندی صرفاً سریع‌تر رسیدن قطارها نیست، بلکه افزایش قابلیت پیش‌بینی زمان حمل است؛ موضوعی که به کسب‌وکارها اجازه می‌دهد زنجیره تأمین خود را با اطمینان بیشتری برنامه‌ریزی کنند.

کاهش زمان و افزایش اطمینان در حمل‌ونقل می‌تواند هزینه‌های غیرمستقیم زنجیره تأمین را نیز کاهش دهد. تولیدکنندگان در شرایطی که زمان تحویل نامطمئن است، ناچارند موجودی احتیاطی بیشتری نگهداری کنند؛ در حالی که تحویل منظم‌تر کالا به آنها امکان می‌دهد موجودی کمتری ذخیره کنند. خرده‌فروشان نیز می‌توانند انبارهای خود را با دفعات بیشتری تأمین کنند و صادرکنندگان، محموله‌ها را با فاصله کمتری از زمان حرکت کشتی به بندر منتقل کنند.

بر اساس ارزیابی سال ۲۰۲۵ وزارت صنعت و ترویج تجارت داخلی (DPIIT) و مؤسسه NCAER، هزینه‌های لجستیکی هند در سال مالی ۲۰۲۴-۲۰۲۳ حدود ۷.۹۷ درصد تولید ناخالص داخلی بوده است. هزینه لجستیک ریلی نیز حدود ۱.۹۶ روپیه به ازای هر تن-کیلومتر برآورد شده، در حالی که این رقم برای حمل‌ونقل جاده‌ای حدود ۱۱.۰۳ روپیه بوده است.

کریدورهای باری قادر به انتقال همه انواع محموله‌ها به شبکه ریلی نیستند و محموله‌های کوچک و با ارزش بالا همچنان عمدتاً از جاده یا حمل‌ونقل هوایی استفاده خواهند کرد. با این حال، برای محموله‌های سنگین و مسافت‌های طولانی، بهبود حمل ریلی می‌تواند ساختار اقتصادی کل زنجیره تأمین را تغییر دهد.

-تقویت صادرات و دسترسی سریع‌تر کالا به بنادر

کریدور غربی به‌ویژه برای اهداف صادراتی هند اهمیت دارد، زیرا کمربند تولیدی شمال کشور را به بنادر غربی متصل می‌کند.

دادری هم‌اکنون یکی از مراکز مهم لجستیکی داخلی هند است. پایانه کانتینری این منطقه در سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۵ بیش از ۱.۷ میلیون TEU کالای صادراتی، از جمله پوشاک، محصولات غذایی، قطعات تراکتور، لاستیک، قطعات خودرو و مبلمان را جابه‌جا کرده است. حجم واردات این پایانه نیز بیش از ۱.۵ میلیون TEU بوده است. کریدور اختصاصی باری، این محموله‌های داخلی را از طریق یک مسیر پرظرفیت به بندر جواهر لعل نهرو در نزدیکی بمبئی و سامانه بنادر گجرات متصل می‌کند.

این تحول می‌تواند جغرافیای صادرات هند را نیز تغییر دهد؛ زیرا کارخانه‌ها دیگر الزاماً برای دسترسی به بازارهای بین‌المللی مجبور نیستند در نزدیکی بنادر مستقر شوند و می‌توانند با اتکا به دسترسی مطمئن ریلی، در مناطق داخلی کشور فعالیت کنند.

برای صادرکنندگان، قابلیت اطمینان در بسیاری موارد اهمیت بیشتری از صرفاً کاهش چند روپیه از هزینه حمل دارد. تحویل کالا در بازه زمانی قابل پیش‌بینی، امکان هماهنگی بهتر محموله‌های صادراتی با برنامه‌های تولید و حمل‌ونقل بین‌المللی را فراهم می‌کند.

-تأثیر بر توسعه صنعتی و تولید داخلی

پیامدهای کریدورهای باری تنها به صادرات محدود نمی‌شود. در گذشته، هزینه و عدم اطمینان در حمل مواد اولیه و محصولات نهایی باعث شده بود توسعه صنعتی هند تا حد زیادی به سمت بنادر و کلان‌شهرهای بزرگ متمایل شود. کریدورهای اختصاصی باری می‌توانند بخشی از این محدودیت را کاهش دهند.

کریدور غربی مناطق داخلی شمال هند را به بنادر و مراکز صنعتی گجرات و ماهاراشترا متصل می‌کند و کریدور شرقی نیز به کمربند زغال‌سنگ و مواد معدنی کشور دسترسی دارد و آن را به مناطق صنعتی شمال هند پیوند می‌دهد.

این شرایط می‌تواند زمینه استقرار کارخانه‌ها در مناطقی نزدیک‌تر به نیروی کار، زمین و منابع اولیه را فراهم کند، بدون آن‌که دسترسی کارآمد آنها به بازارهای داخلی و بین‌المللی از بین برود. توسعه پارک‌های لجستیکی، پایانه‌های باری و کریدورهای صنعتی در امتداد این شبکه نیز می‌تواند این روند را تقویت کند.

-کاهش هزینه جابه‌جایی مواد معدنی

کریدور شرقی به دلیل اتصال به مناطق معدنی و انرژی هند، نقش متفاوتی دارد. زغال‌سنگ یکی از مهم‌ترین محموله‌های این مسیر است و راه‌آهن هند حجم عظیمی از زغال‌سنگ تولیدشده در شرق و مرکز کشور را به نیروگاه‌ها و مراکز صنعتی منتقل می‌کند. فولاد، سیمان، کود و دیگر کالاهای فله‌ای نیز وابستگی زیادی به حمل ریلی دارند.

استفاده از شبکه اختصاصی و سنگین‌بر امکان جابه‌جایی بارهای بزرگ‌تر را بدون تأخیر ناشی از ترافیک قطارهای مسافری فراهم می‌کند و می‌تواند هزینه انتقال زغال‌سنگ و سایر مواد معدنی را در مسیرهای طولانی کاهش دهد. این کاهش هزینه در نهایت می‌تواند بر هزینه تولید برق، فولاد، سیمان و حتی هزینه‌های ساخت‌وساز اثرگذار باشد.

-ظرفیت بیشتر برای مسافربری و کاهش تردد کامیون‌ها

یکی دیگر از پیامدهای مهم این پروژه، افزایش ظرفیت شبکه ریلی متعارف است. با انتقال بخشی از حمل بار به خطوط اختصاصی، ظرفیت بیشتری در خطوط عادی آزاد می‌شود و راه‌آهن هند می‌تواند از این ظرفیت برای افزایش خدمات مسافری یا حمل بارهایی که نیازی به کریدورهای اختصاصی ندارند استفاده کند.

در صورت رقابتی شدن حمل ریلی، بخشی از حمل‌ونقل سنگین و کانتینری در مسافت‌های طولانی نیز می‌تواند از کامیون به قطار منتقل شود؛ موضوعی که احتمال کاهش تراکم بزرگراه‌ها و هزینه‌های ناشی از تردد کامیون‌ها بر زیرساخت‌های جاده‌ای را به همراه دارد.

از منظر زیست‌محیطی نیز این تغییر اهمیت دارد. بر اساس ارزیابی راه‌آهن هند، دو کریدور اختصاصی باری می‌توانند طی ۳۰ سال حدود ۴۵۷ میلیون تن از انتشار دی‌اکسید کربن بکاهند. برقی بودن این مسیرها نیز وابستگی حمل‌ونقل باری در مسافت‌های طولانی به سوخت دیزل را کاهش می‌دهد.

-آغاز مرحله تعیین‌کننده؛ اتصال زیرساخت به اقتصاد واقعی

تکمیل خطوط ریلی پایان مسیر اقتصادی این پروژه نیست، بلکه آغاز مرحله بهره‌برداری و استفاده گسترده از ظرفیت‌های ایجادشده محسوب می‌شود. کریدورهای باری باید به‌طور مؤثر به بنادر، پایانه‌های کانتینری داخلی، انبارها، پارک‌های صنعتی و خطوط ریلی عادی متصل شوند؛ زیرا میزان تحقق منافع اقتصادی به کیفیت این ارتباطات وابستگی زیادی خواهد داشت.

نشانه‌هایی از جذب کاربران جدید نیز مشاهده می‌شود. شرکت آمازون از ماه اوت یک سرویس روزانه در کریدور غربی راه‌اندازی کرده که شبکه لجستیکی این شرکت را در دهلی، احمدآباد و سورات به مسیرهای ادامه‌یافته به سمت پونه، بمبئی و گوا متصل می‌کند.

در صورتی‌که شرکت‌ها زنجیره‌های تأمین خود را از ابتدا بر مبنای استفاده از خطوط اختصاصی باری طراحی کنند، مزایای بهره‌وری می‌تواند فراتر از استفاده صرف از راه‌آهن به‌عنوان یک گزینه حمل‌ونقل جایگزین باشد.

هند طی دهه‌های گذشته برای افزایش ظرفیت شبکه ریلی خود تلاش کرده است؛ شبکه‌ای که هم‌زمان باید پاسخگوی رشد تقاضای مسافری و توسعه سریع حمل‌ونقل باری باشد. دو کریدور اختصاصی این مشکل را در سراسر کشور حل نمی‌کنند، اما بخشی از مهم‌ترین محورهای اقتصادی و باری هند را هدف قرار داده‌اند.

در نهایت، بخش قابل‌توجهی از اثر اقتصادی این زیرساخت ممکن است مستقیماً قابل مشاهده نباشد و در قالب کاهش زمان انتقال کانتینرها، کاهش سرمایه درگیر در موجودی انبار، امکان فعالیت اقتصادی کارخانه‌ها در مناطق دورتر از بنادر، کاهش هزینه انتقال زغال‌سنگ به نیروگاه‌ها و افزایش قابلیت پیش‌بینی تأمین کالا در بازارهای دوردست نمایان شود.

کریدورهای اختصاصی باری هند از این منظر، بخشی از زیرساخت‌های کلیدی برای افزایش ظرفیت و بهره‌وری زنجیره‌های تأمین و تقویت جریان کالا در اقتصاد این کشور به شمار می‌روند.

https://economictimes.indiatimes.com/news/economy/infrastructure/dedicated-

freight-corridor-dfc-india-western-eastern-logistics-cost-manufacturing

-exports-indian-railways/articleshow/133960637.cms