ذخایر گاز طبیعی عراق و میزان تولید و مصرف گاز

عراق یکی از کشورهای مهم منطقه با ذخایر هیدروکربور147میلیارد بشکه ذخایر نفت خام(برابر با 8.5 درصد کل ذخایر جهانی و در رده پنجم دنیا) و سه (3) تریلیون و هفتصد(700) میلیارد متر مکعبی ذخایر اثبات شده گاز طبیعی (در رده یازدهم جهانی) محسوب می‌شود.

این ذخایر در دو بخش گاز همراه در حوزه‌های نفتی و همچنین به عنوان منابع گاز طبیعی مستقل در این کشور وجود دارند. عمده حوزه‌های نفتی که گاز همراه دارند شامل حوزه‌های نفتی رمیله، قرنه غربی، زبیر، حلفایه، مجنون، فیحای، گراف، ارطاوی، بن عمر، نصیریه، قراف و ناصریه می‌باشند و منابع گازی مستقل نیز در استان کرکوک (میدان‌های کرکوک، بای حسن، جمبور و خباز) و استان سلیمانیه(میدان‌های میران، چمچمال و خورمور)، استان اربیل(بنباوی)، استان الانبار( میدان عکاز) و استان دیاله (میدان‌های تال غزال، منصوریه و جاریاپکا) قرار دارند.

تولید گاز عراق: حدود دوسوم تولید گاز طبیعی عراق از نوع گاز همراه نفت است که محصول جانبی استخراج نفت محسوب می‌شود، تولید گاز طبیعی عراق از 11میلیارد متر مکعب به 14.6 میلیارد متر مکعب در سال ۲۰۲5 افزایش چشمگیری داشت.

مصرف گاز عراق: این کشور در سال 2025 حدود 19.3 میلیارد متر مکعب گاز مصرف کرد و در رده 39 م دنیا از این حیث قرار دارد. بخش عمده آن برای تولید برق به کار رفت، عراق قصد دارد بخشی از نیروگاه‌های نفت‌سوز خود را به نیروگاه‌های گازسوز تبدیل کند و در تأمین گاز طبیعی به خودکفایی بیشتری دست یابد، انتظار می‌رود با آغاز فعالیت برخی از تأسیسات فرآوری گاز طبیعی که قرار است پیش از سال ۲۰۳۰ وارد مدار شوند، تولید گاز از میدان‌های نفتی دارای گاز همراه طی چند سال آینده افزایش یابد.

سوزاندن گاز همراه و پیامدهای آن: بر اساس اطلاعات بانک جهانی، عراق در سال ۲۰۲۳ حدود ۶۲۵ میلیارد فوت مکعب گاز طبیعی را سوزاند و از این نظر، پس از روسیه و ایران، سومین کشور جهان از لحاظ حجم گاز سوزانده‌شده بود، سوزاندن گاز عمدتاً به دلیل کمبود ظرفیت خطوط لوله و سایر زیرساخت‌های میان‌دستی لازم برای انتقال گاز از مناطق تولید نفت خام صورت می‌گیرد. عراق هدف خود برای توقف کامل سوزاندن گاز طبیعی را به سال ۲۰۲۸ موکول کرده است. انتظار می‌رود اگر عراق بتواند سرمایه‌گذاری لازم برای جمع‌آوری گازهای سوزانده‌شده را تأمین کند، سهم تولید برق از گاز طبیعی، به‌ویژه در اوج مصرف تابستانی، افزایش یابد و در نتیجه، امکان کاهش واردات گاز طبیعی از ایران نیز فراهم شود.

افزایش ظرفیت فرآوری گاز طبیعی:  پروژه‌های توسعه ای عراق در زمینه صنعت گاز در در بخش عمده پروژه یکپارچه رشد گاز (GGIP) و توسعه تأسیسات گاز بصره (BNGL) به اجرا گذاشته شده است.

الف) پروژه یکپارچه رشد گاز (GGIP)

این طرح با مشارکت شرکت فرانسوی توتال، شرکت نفت بصره و شرکت قطر انرژی اجرا می‌شود و حدود ۱۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری چندبخشی دارد. هدف آن جمع‌آوری گازهای سوزانده‌شده در مشعل‌های سه میدان در فاز اول و میدان‌های بیشتر در فاز دوم، فرآورش گاز و انتقال آن به نیروگاه‌هاست. ظرفیت فاز نخست واحد اصلی فرآورش ۳۰۰ میلیون فوت مکعب در روز است؛

ب)توسعه تأسیسات گاز بصره (BNGL)

شرکت گاز بصره با مشارکت شرکت‌های عراقی و خارجی در حال توسعه ظرفیت فرآورش گاز است. دو واحد این پروژه هرکدام ظرفیت اسمی ۲۰۰ میلیون فوت مکعب در روز دارند، بنابراین ظرفیت افزوده برنامه‌ریزی‌شده مجموعاً ۴۰۰ میلیون فوت مکعب در روز است. واحد نخست در مه ۲۰۲۳ افتتاح شد.

در این چارچوب  عراق در حال اجرای پروژه‌هایی برای جمع‌آوری گاز همراه نفت است و با شرکت‌های بین‌المللی درباره توافق‌هایی برای افزایش ظرفیت فرآوری گاز طبیعی مذاکره کرده است، هدف آن است که این ظرفیت از حدود ۷۰۰ میلیارد فوت مکعب در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۱٫۱ تریلیون فوت مکعب در سال ۲۰۳۰ افزایش یابد،  از پروژه‌های مهمی‌که در برنامه توسعه ای صنایع گازی عراق تاکنون به بهره برداری رسیده اند می‌توان فاز نخست پروژه مایعات گاز طبیعی بصره، پروژه تأسیسات فرآوری گاز طبیعی حلفایه (با همکاری شرکت ملی نفت چین) و پروژه تأسیسات فرآوری گاز طبیعی میدان نفتی فیحاء (با همکاری گروه انرژی متحد چین) اشاره نمود. این پروژه‌ها، گاز همراه نفت را برای مصرف داخلی جمع‌آوری و فرآوری می‌کنند، انتظار می‌رود طی سال‌های آینده با بهره برداری از پروژه‌های دیگر این کشور، میزان سوزاندن گاز طبیعی در عراق را نیز کاهش دهند.

پس از تأمین نیاز داخلی برق، گاز اضافی حاصل از این پروژه می‌تواند به ترکیه و اتحادیه اروپا صادر شود یا برای تأمین سوخت نیروگاه‌های شمال عراق فدرال مورد استفاده قرار گیرد، با این‌حال، انتقال گاز به خارج از اقلیم کردستان مستلزم احداث خطوط لوله جدید گاز طبیعی یا تغییر کاربری خطوط لوله نفتی موجود است.

پروژهای دولت عراق برای توسعه میادین گازی و بهره برداری از آنها:

توضیحات	بهره‌بردار یا سرمایه‌گذار پروژه	ظرفیت افزوده‌شده(میلیارد فوت مکعب در سال)	پروژه
عراق و شرکت بی‌پی قرارداد نهایی سرمایه‌گذاری برای بازتوسعه چهار میدان نفتی و گازی در کرکوک را امضا کرده‌اند. ظرفیت فعلی جمع‌آوری گاز طبیعی ۱۱۰ میلیارد فوت مکعب در سال است و هدف پروژه افزایش این ظرفیت به ۱۴۶ میلیارد فوت مکعب در سال است.	شرکت بی‌پی (bp)	۳۶	منطقه کرکوک؛ میدان‌های کرکوک، بای حسن، جمبور و خباز
از محل تولید این پروژه، گاز مورد نیاز نیروگاه‌های برقی اقلیم کردستان تامین خواهد شد.	شرکت گازی اماراتی داناگاز	183	پروژه توسعه میادین خور مور
شرکت ملی نفت عراق بدنبال شریک خارجی برای توسعه میدان  استان الانبار است و قصد دارد تا ارزیابی‌های بیشتری از ذخایر این استان انجام دهد	شرکت ملی نفت عراق	5.6 تریلیون	حوزه گازی عکاز
در ژانویه 2022 بر سر قرارداد میدان گازی منصوریه توافق کردند، اما این قرارداد باید توسط دولت جدید عراق نهایی شود.	شرکت چینی سینوپک(Sinopec)	110	حوزه گازی منصوریه دیالی

 

-پروژه‌های توسعه گاز همراه(Flared) میادین نفتی عراق 

توضیحات	بهره‌بردار یا سرمایه‌گذار پروژه	ظرفیت افزوده‌شده(میلیارد فوت مکعب در سال)	پروژه
هدف بهره برداری از گاز های شعله ور(فلر) میدان بزرگ نفتی حلفیا استان میسان، تولید برق در عراق است سهم توتال‌انرژی ۲۲٫۵ درصد در قرارداد خدماتی میدان؛ فعالیت مرتبط با گاز: فرآورش گاز همراه نفت و بازیابی گاز مایع نفتی(LPG) و میعانات؛ تأسیسات فرآورش گاز همراه در اوت ۲۰۲۴ وارد بهره‌برداری شد و شرکت از کاهش گازسوزی در این میدان گزارش داده است؛	شرکت ملی نفت چین (CNPC) و شرکت توتال انرژی	۱۱۰	تأسیسات فرآوری گاز طبیعی حلفایه استان میسان
شرکت گاز بصره قصد دارد در هر یک از دو فاز این پروژه، ظرفیت فرآوری گاز طبیعی را ۷۳ میلیارد فوت مکعب در سال افزایش دهد، گاز میدان‌های نفتی مجنون(ظرفیت بالقوه افزایش بازیابی گاز)، قرنه غربی 1(تأمین گاز برای فرآوری و مصرف داخلی) ، رمیله(جمع‌آوری و فرآوری گاز همراه نفت)، زبیر(جمع‌آوری و فرآوری گاز همراه نفت) و ارطاوی(توسعه فرآوری گاز در طرح‌های جدید) در این پروژه فرآوری می‌شود.	شرکت گاز جنوب عراق، شل و میتسوبیشی	فاز اول: ۷۳؛ فاز دوم: ۷۳	پروژه مایعات گاز طبیعی بصره (BNGL)
این تأسیسات گاز همراه نفت میدان فیحاء را در بلوک اکتشافی شماره ۹ شرکت نفت بصره فرآوری خواهد کرد.	گروه انرژی متحد چین  (United Energy Group)	۴۷	تأسیسات فرآوری گاز طبیعی در میدان نفت و گاز فیحاء بصره
این تأسیسات در استان ذی‌قار قرار دارد و گاز طبیعی میدان‌های نفتی ناصریه و غراف را فرآوری خواهد کرد.	شرکت گاز جنوب عراق و بیکر هیوز	۷۳	کارخانه گاز ناصریه
شرکت گاز جنوب عراق در ژانویه ۲۰۲۴ قراردادی با شرکت توتال برای احداث این تأسیسات امضا کرد. شرکت کونوکو فیلیپس آمادگی خود رابرای سرمایه گذاری در ای پروژه اعلام کرده است.	شرکت توتال، شرکت کونوکو فیلیپس و شرکت گاز حلفایه	۵۵	پروژه بن‌عمر
ظرفیت طراحی روزانه ۵۰ میلیون فوت مکعب بهره برداری از گاز های شعله ور(فلر) میدان بزرگ نفتی رطاوی، سرمایه‌گذاری اعلام‌شده حدود ۲۵۰ میلیون دلار و هدف کاهش گازسوزی و تأمین گاز نیروگاه‌های محلی. شرکت ترکیه‌ای ENKA  قرارداد مهندسی، تأمین تجهیزات، ساخت و راه‌اندازی تأسیسات مرکزی فرآورش(CPF-2) را در مرحله دوم توسعه میدان رطاوی بر عهده دارد	شرکت توتال	50	پروژه  ارطاوی بصره AG25 ArtawiGas
ظرفیت مرحله نخست روزانه ۳۰۰ میلیون فوت مکعب گاز، مقصد گاز فرآورش‌شده شبکه گاز عراق و نیروگاه‌ها، هدف اعلام‌شده تأمین سوخت نیروگاه‌هایی با ظرفیت تولید برق حدود ۱٫۵ گیگاوات، شرکت ترکیه‌ایENKA  تاسیسات فرآوری گاز حوزه‌های نفتی مجنون و قرنه غربی 2 را برعهده داشته است.	شرکت توتال	300	در قالب پروژه یکپارچه رشد گاز پروژه میان‌دستی گاز ارطاوی، مجنون و قرنه غربی  (Gas Midstream Project – GMP)
شرکت نفت ذی قار قصد دارد تا میزان بهره برداری از گاز همراه حوزه‌های نفتی ناصریه و قراف ر تا میزان 200 میلیون فوت مکعب افزایش دهد	شرکت گاز جنوب و بیکر هیوژ (Baker Hughes)	200	پروژه گازی طبیعی نصیریه و قراف
بهره‌برداری، تفکیک و فرآوری گاز همراه در ابرمیدان رمیله (Rumaila) توسط دو ساختار کنسرسیومی‌بین‌المللی مجزا اما مکمل مدیریت می‌شود. در این فرآیند، استخراج اولیه گاز همراه با نفت توسط شرکای توسعه‌دهنده میدان صورت می‌گیرد و عملیات اصلی شیرین‌سازی و تجاری‌سازی آن بر عهده شرکت گاز بصره است.1- کنسرسیوم(BECL) در ژوئن ۲۰۲۲ با تایید وزارت نفت عراق، دو شرکت BP و PetroChina تمام دارایی‌ها و سهم خود در قرارداد خدمات فنی (TSC) رمیله را به این شرکت مستقل حقوقی منتقل کردند تا تمرکز ویژه‌ای بر مدرن‌سازی میادین و کاهش گازهای گلخانه‌ای  داشته باشند . 2-شرکت گاز بصره (BGC): یک شرکت مشترک ۲۵ ساله بین دولت عراق (۵۱٪ سهم شرکت نفت بصره)، شل (۴۴٪) و میتسوبیشی (۵٪) است که به عنوان بزرگ‌ترین پروژه زیست‌محیطی عراق، گاز تفکیک‌شده توسط غول‌های بالا را دریافت و به گاز شهری تبدیل می‌کند.	کنسرسیومی از BP،  Pero China،Shell شرکت ترکیه ای Tekfen Construction و شرکت انرژی بصره(BECL)	1.3 تریلیون فوت مکعب	جمع‌آوری و فرآوری گاز همراه نفت میدان نفتی رمیله

 شرکت فرانسوی توتال انرژی در جنوب عراق، به‌ویژه استان بصره، در توسعه میادین نفتی، جمع‌آوری و فرآورش گازهای همراه نفت و پروژه‌های زیرساختی انرژی فعالیت دارد، مهم‌ترین برنامه این شرکت، پروژه یکپارچه رشد گاز(GGIP)  است که با مشارکت شرکت نفت بصره و شرکت قطرانرژی اجرا می‌شود، سهم توتال‌انرژیز در این کنسرسیوم ۴۵ درصد است، ارزش سرمایه‌گذاری اعلام‌شده برای مجموعه پروژه حدود ۱۰ میلیارد دلار اعلام شده است. این شرکت همچنین گازهای همراه نفت میدان‌های مجنون و غرب قرنه را نیز مدنظر قرار داده است؛ اما این موضوع به معنای مالکیت یا اپراتوری این شرکت بر خود میدان‌های نفتی نیست، نقش آن در این بخش، مربوط به طرح جمع‌آوری و فرآورش گاز است.