گزارش آغاز فراخوان سرمایه‌گذاری دولت مکزیک برای تولید خودروهای برقی ملی
بر اساس اطلاعیه رسمی‌شماره ۷۶/۲۰۲۶ دولت مکزیک، منتشرشده در تاریخ ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶، دولت این کشور فراخوانی برای جذب سرمایه‌گذاران و شرکای تجاری در پروژه ملی تولید خودروهای برقی با نام اولینیا (Olinia) منتشر کرده است. این طرح که با هدف توسعه صنعت خودروسازی برقی، کاهش وابستگی به فناوری‌های خارجی، تقویت تولید ملی و گسترش حمل‌ونقل پایدار طراحی شده است، یکی از اقدامات مهم دولت مکزیک در زمینه توسعه فناوری‌های نوین و اقتصاد سبز به شمار می‌رود.
با توجه به پیشرفت‌های قابل توجه مکزیک در زمینه توسعه حمل‌ونقل برقی، همکاری میان مراکز علمی و بخش صنعت و همچنین ضرورت مقابله با آلودگی هوا در کلان‌شهرهایی همچون مکزیکوسیتی، گزارش حاضر با هدف بررسی ابعاد اقتصادی، صنعتی و زیست‌محیطی این پروژه و بهره‌گیری از تجربیات کشور مکزیک در اجرای طرح‌های مشابه تهیه و جهت انتقال تجربه و بهره‌برداری در برنامه‌ریزی‌های مرتبط ارسال می‌گردد.
آغاز فراخوان سرمایه‌گذاری و تشکیل شرکت ملی اولینیا
وزارت علوم، علوم انسانی، فناوری و نوآوری مکزیک (Secihti) با همکاری و هدایت اجرایی و مالی بانک توسعه ملی مکزیک (Nacional Financiera – Nafin)، فراخوان رسمی انتخاب سرمایه‌گذاران پروژه اولینیا را منتشر کرده است. بر اساس این فراخوان، دولت مکزیک قصد دارد با مشارکت بخش خصوصی، شرکت جدیدی تحت عنوان «شرکت اولینیا» تأسیس کند که مسئولیت تولید صنعتی، توزیع، بازاریابی و فروش خودروهای برقی طراحی‌شده در این پروژه را بر عهده خواهد داشت.
سرمایه اولیه پیش‌بینی‌شده برای تأسیس این شرکت ۹۵۰ میلیون پزوی مکزیک (هر یورو برابر با 20 پزو) است. ساختار مالکیت شرکت به‌گونه‌ای طراحی شده که اکثریت سرمایه آن متعلق به طرف‌های مکزیکی باشد و دولت فدرال نیز به‌عنوان سهام‌دار اقلیت، نقش راهبردی خود را در هدایت و پشتیبانی از پروژه حفظ کند.
مطابق اعلام دولت، سهم مشارکت نقدی بخش دولتی بین ۲۰۵ تا ۳۹۰ میلیون پزو و سهم سرمایه‌گذاران خصوصی بین ۵۶۰ تا ۷۴۵ میلیون پزو خواهد بود. میزان دقیق مشارکت هر بخش بر اساس ترکیب نهایی سرمایه‌گذاران تعیین می‌شود. علاوه بر آورده نقدی، ارزش فناوری‌های توسعه‌یافته، طراحی‌های مهندسی، نمونه‌های تولیدشده و حقوق مالکیت فکری نیز به‌عنوان بخشی از آورده دولت در نظر گرفته خواهد شد. به همین دلیل، سهم نهایی دولت فدرال از سرمایه شرکت در هیچ شرایطی کمتر از ۳۳ درصد نخواهد بود.
یکی از نکات قابل توجه این فراخوان، امکان حضور شرکت‌ها و سرمایه‌گذاران خارجی است. بر اساس شرایط تعیین‌شده، سرمایه‌گذاران خارجی نیز می‌توانند در این پروژه مشارکت داشته باشند، مشروط بر آنکه مجموع سهم آنان از ۳۳ درصد سرمایه شرکت تجاوز نکند. این ساختار نشان‌دهنده تلاش دولت مکزیک برای ایجاد توازن میان جذب سرمایه و فناوری خارجی از یک سو و حفظ مالکیت و کنترل ملی بر یک صنعت راهبردی از سوی دیگر است.
معرفی پروژه اولینیا و سه مدل خودروی برقی
پروژه اولینیا به‌عنوان نخستین طرح ملی مکزیک برای توسعه خودروهای کوچک برقی ویژه حمل‌ونقل در مسیرهای کوتاه و جابه‌جایی شهری معرفی شده است. هدف اصلی این پروژه تولید خودروهایی کم‌هزینه، کاربردی و متناسب با نیازهای شهروندان و کسب‌وکارهای شهری است که بتوانند جایگزین بخشی از وسایل نقلیه بنزینی و دیزلی شوند.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، سه مدل خودرو در چارچوب این پروژه طراحی شده‌اند که همگی دارای معماری فنی مشترک بوده و قابلیت شارژ از طریق پریز برق معمولی را دارند.
مدل نخست، «Olinia 1»، برای حمل‌ونقل مسافر طراحی شده و می‌تواند در جابه‌جایی‌های کوتاه شهری مورد استفاده قرار گیرد. این خودرو به‌ویژه برای مسیرهایی مناسب است که استفاده از خودروهای بزرگ‌تر از نظر اقتصادی و مصرف انرژی چندان به‌صرفه نیست.
مدل دوم، «Olinia Carga»، خودرویی برقی با سکوی بار روباز است که برای جابه‌جایی کالا، حمل محصولات و خدمات توزیع شهری طراحی شده است. ظرفیت حمل بار این خودرو ۶۵۰ کیلوگرم و میزان پیمایش آن با یک بار شارژ بیش از ۱۲۰ کیلومتر اعلام شده است.
مدل سوم، «Olinia Van»، خودروی باری برقی با فضای بار مسقف و محافظت‌شده است که می‌تواند برای فعالیت‌های تجاری، خدمات شهری و توزیع کالا مورد استفاده قرار گیرد.
طراحی این سه مدل با قطعات و زیرساخت فنی مشترک می‌تواند به کاهش هزینه تولید، ساده‌سازی تعمیرات، تأمین قطعات و توسعه شبکه خدمات پس از فروش کمک کند.
نقش دانشگاه‌ها و مراکز علمی مکزیک در توسعه فناوری خودروهای برقی
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های پروژه اولینیا، مشارکت مستقیم مراکز دانشگاهی و مؤسسات علمی مکزیک در طراحی و توسعه محصولات آن است.بر اساس اطلاعیه دولت، سه مدل خودروی برقی در مدت ۱۸ ماه با همکاری ۷۰ متخصص و پژوهشگر از مراکز مختلف علمی، دانشگاهی و صنعتی طراحی و توسعه یافته‌اند.
از مهم‌ترین نهادهای مشارکت‌کننده می‌توان به مؤسسه ملی فناوری مکزیک (TecNM)، مؤسسه ملی پلی‌تکنیک (IPN)، دانشگاه ملی خودمختار مکزیک (UNAM)، مراکز پژوهشی دولتی وابسته به وزارت علوم و
فناوری و سایر دانشگاه‌های دولتی این کشور اشاره کرد. همچنین شرکت‌هایی از صنایع داخلی و بین‌المللی در مراحل توسعه و مهندسی این محصولات همکاری داشته‌اند.
در تاریخ ۷ ژوئن ۲۰۲۶، نمونه اولیه خودروی مسافربری این پروژه به خانم کلاودیا شینباوم پاردو، رئیس‌جمهور مکزیک، ارائه شد. متعاقباً در تاریخ ۲۰ اوت ۲۰۲۶، رئیس‌جمهور دو مدل دیگر شامل خودروی باری و ون برقی را معرفی کرد. این روند نشان می‌دهد که مکزیک تلاش کرده است دستاوردهای علمی دانشگاه‌ها را به محصولات صنعتی با قابلیت ورود به بازار تبدیل کند.
از منظر توسعه فناوری، این الگو اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا ایجاد پیوند میان دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، دولت و سرمایه‌گذاران خصوصی می‌تواند به تجاری‌سازی تحقیقات، تربیت نیروی انسانی متخصص و ایجاد فرصت‌های شغلی جدید منجر شود.
شرایط سرمایه‌گذاری و برنامه زمانی اجرای فراخوان
بر اساس اطلاعیه منتشرشده، ثبت‌نام سرمایه‌گذاران از ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ آغاز شده و تا ۳ نوامبر ۲۰۲۶ ادامه خواهد داشت. فرآیند ارزیابی و انتخاب شرکای سرمایه‌گذار در سه مرحله انجام خواهد شد و بر اساس برنامه اعلام‌شده، قرار است تا ۲۹ ژانویه ۲۰۲۷ به پایان برسد. حداقل سرمایه مورد نیاز برای مشارکت هر شرکت یا کنسرسیوم ۲۰۰ میلیون پزو تعیین شده است. شرکت‌ها، صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی، کنسرسیوم‌ها و تولیدکنندگان داخلی و خارجی می‌توانند در این فراخوان شرکت کنند. تمامی متقاضیان موظف خواهند بود توانایی مالی خود و همچنین منشأ قانونی منابع سرمایه‌گذاری را اثبات کنند.
دولت مکزیک تأکید کرده است که هدف تنها جذب منابع مالی نیست، بلکه انتخاب شرکایی است که بتوانند در زمینه تولید صنعتی، بازاریابی، توزیع محصولات، تأمین مالی مشتریان و ایجاد شبکه خدمات پس از فروش نیز نقش مؤثری ایفا کنند. پیش‌بینی شده است که محصولات اولینیا ابتدا در بازار داخلی مکزیک عرضه شوند و در مراحل بعدی، زمینه صادرات آن‌ها به بازارهای بین‌المللی فراهم شود.
پیشرفت مکزیک در توسعه حمل‌ونقل برقی و فناوری‌های پاک
مکزیک طی سال‌های اخیر اقدامات قابل توجهی را در زمینه گسترش فناوری‌های حمل‌ونقل پاک و کاهش استفاده از سوخت‌های فسیلی در ناوگان شهری دنبال کرده است.
از جمله این اقدامات می‌توان به توسعه اتوبوس‌های برقی در شبکه متروبوس مکزیکوسیتی، نوسازی ناوگان
ترولی‌بوس‌های برقی، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل کم‌آلاینده و حمایت از فناوری‌های نوین در حوزه جابه‌جایی شهری اشاره کرد.
علاوه بر این، دولت محلی مکزیکوسیتی در سال ۲۰۲۵ برنامه همکاری با بخش خصوصی برای حرکت به سمت شهری با انتشار آلاینده کمتر را معرفی کرد که توسعه حمل‌ونقل پایدار از محورهای اصلی آن محسوب می‌شود.
همچنین مقامات مکزیکی در برنامه‌های نوسازی ناوگان شهری، موضوع افزایش استفاده از خودروها و اتوبوس‌های برقی را به‌عنوان یکی از اولویت‌های سیاست حمل‌ونقل مورد توجه قرار داده‌اند. در این چارچوب، پروژه اولینیا را می‌توان گامی جدید و مهم در مسیر حرکت از استفاده از فناوری‌های برقی وارداتی به سمت طراحی و توسعه محصولات بومی دانست.
هرچند این پروژه هنوز در مرحله جذب سرمایه‌گذار و آماده‌سازی ساختار تولید تجاری قرار دارد، اما توسعه سه نمونه خودرو در مدت ۱۸ ماه و ایجاد چارچوب مشخص برای مشارکت بخش خصوصی، بیانگر پیشرفت قابل توجه مکزیک در ایجاد ظرفیت‌های داخلی این صنعت است.
اهمیت پروژه اولینیا در کاهش آلودگی هوای مکزیکوسیتی و مقایسه با تهران
یکی از موضوعات مهم در ارزیابی این پروژه، تأثیر بالقوه آن بر کاهش آلودگی هوای شهرهای بزرگ مکزیک، به‌ویژه مکزیکوسیتی است. مکزیکوسیتی، پایتخت این کشور، همانند تهران با چالش‌هایی نظیر تراکم بالای جمعیت، تردد گسترده وسایل نقلیه، ترافیک سنگین و آلودگی هوا مواجه است.
شرایط جغرافیایی مکزیکوسیتی و قرار گرفتن بخش عمده منطقه شهری در یک منطقه کوهستانی، در کنار شرایط خاص جوی، می‌تواند به تجمع آلاینده‌ها و تشدید دوره‌های آلودگی هوا منجر شود. تهران نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در دامنه جنوبی رشته‌کوه البرز و وقوع پدیده وارونگی دما، با مشکلات مشابهی روبه‌رو است.
بر اساس اطلاعات کمیسیون محیط‌زیست کلان‌شهری مکزیک، وسایل نقلیه دارای موتور احتراق داخلی از منابع اصلی انتشار برخی آلاینده‌های مهم در منطقه کلان‌شهری دره مکزیک محسوب می‌شوند. در چنین شرایطی، گسترش خودروهای برقی، به‌ویژه برای جابه‌جایی‌های کوتاه شهری، حمل کالا و خدمات توزیع، می‌تواند به کاهش انتشار مستقیم آلاینده‌ها در خیابان‌ها کمک کند.
البته میزان تأثیر واقعی این طرح بر کیفیت هوا به عواملی همچون تعداد خودروهای تولیدی، جایگزینی آن‌ها با وسایل نقلیه بنزینی و دیزلی، منبع تأمین برق و میزان استقبال عمومی‌بستگی خواهد داشت. از این منظر، تجربه مکزیک می‌تواند برای ایران نیز حائز اهمیت باشد؛ زیرا کلان‌شهر تهران با چالش‌های مشابهی در زمینه آلودگی هوا و فرسودگی بخشی از ناوگان حمل‌ونقل روبه‌رو است.
سرمایه‌گذاری هماهنگ دولت، شهرداری‌ها، دانشگاه‌ها، خودروسازان و بخش خصوصی در پروژه‌های حمل‌ونقل برقی می‌تواند یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش انتشار آلاینده‌ها و حرکت به سمت توسعه پایدار شهری باشد. در این زمینه، خودروهای برقی کوچک و اقتصادی برای حمل مسافر و کالا می‌توانند به‌ویژه در ناوگان خدمات شهری، مجموعه‌های تجاری، حمل‌ونقل محلی و توزیع کالا مورد استفاده قرار گیرند.
توسعه این نوع وسایل نقلیه در کنار بهبود کیفیت سوخت، نوسازی حمل‌ونقل عمومی، تقویت شبکه مترو و اتوبوسرانی و توسعه زیرساخت شارژ می‌تواند نقش مکمل مهمی در سیاست‌های مقابله با آلودگی هوای تهران داشته باشد.
اهمیت مشارکت بخش‌های مختلف اقتصادی در توسعه صنعت خودروهای برقی
یکی دیگر از جنبه‌های مهم برنامه دولت مکزیک، انتخاب الگوی سرمایه‌گذاری مشترک میان بخش دولتی و خصوصی است. در این الگو، دولت با تأمین بخشی از سرمایه، فراهم کردن زیرساخت‌های پژوهشی و واگذاری دستاوردهای فناوری، زمینه ورود سرمایه‌گذاران بخش خصوصی را به مرحله تولید صنعتی فراهم می‌کند.
از سوی دیگر، شرکت‌های خصوصی با تأمین منابع مالی، دانش تجاری، شبکه توزیع و ظرفیت‌های تولیدی، امکان ورود محصولات به بازار را افزایش می‌دهند. این روش می‌تواند به کاهش بخشی از فشار مالی بر بودجه عمومی و تقسیم ریسک سرمایه‌گذاری میان دولت و بخش خصوصی کمک کند.
تجربه مکزیک نشان می‌دهد که توسعه صنعت خودروهای برقی صرفاً به ایجاد کارخانه‌های خودروسازی محدود نمی‌شود، بلکه به همکاری مجموعه‌ای از بخش‌ها، شامل صنایع قطعه‌سازی، تولید باتری، تجهیزات الکترونیکی، شبکه توزیع برق، مراکز دانشگاهی و نهادهای تأمین مالی نیاز دارد.
چنین رویکردی برای ایران نیز می‌تواند قابل توجه باشد.
با توجه به ظرفیت‌های موجود کشور در صنایع خودروسازی، قطعه‌سازی، مهندسی برق، الکترونیک و فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان، گسترش سرمایه‌گذاری مشترک در زمینه خودروهای کوچک برقی و توسعه شبکه شارژ می‌تواند به ایجاد فرصت‌های جدید صنعتی و اقتصادی کمک کند.
همچنین حمایت هدفمند از تولید داخلی و ایجاد مشوق‌های اقتصادی برای استفاده از خودروهای کم‌آلاینده، در صورت همراهی با برنامه‌ریزی مناسب، می‌تواند به افزایش بهره‌وری انرژی و کاهش هزینه‌های زیست‌محیطی منجر شود.
منابع:
- وزارت علوم، علوم انسانی، فناوری و نوآوری مکزیک (Secihti)، اطلاعیه رسمی‌شماره ۷۶/۲۰۲۶، مورخ ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶، درباره فراخوان سرمایه‌گذاران پروژه اولینیا؛ متن ارائه‌شده.
- کمیسیون محیط‌زیست کلان‌شهری مکزیک (CAMe)، گزارش توسعه حمل‌ونقل عمومی‌برقی برای کاهش آلودگی هوا، ۱۸ ژوئن ۲۰۲۵.
Gobierno de México
- دولت مکزیکوسیتی، برنامه همکاری بخش خصوصی برای توسعه شهری با انتشار آلاینده کمتر، اول آوریل ۲۰۲۵.
Jefatura de Gobierno cdMX
- دبیرخانه حمل‌ونقل مکزیکوسیتی، گزارش پیشرفت نوسازی ناوگان و توسعه حمل‌ونقل برقی، ۱۲ نوامبر ۲۰۲۵.
Jefatura de Gobierno cdMX
- دبیرخانه محیط‌زیست مکزیکوسیتی، گزارش اقدامات زیست‌محیطی و بهبود کیفیت هوا، ۷ نوامبر ۲۰۲۵.
Sedema