راهبرد ملی هوش مصنوعی قبرس (2032-2026)
هیئت وزیران قبرس روز سهشنبه، 19 آبان 1405 برابر با 10 نوامبر 2026، راهبرد ملی جدید این کشور در زمینه هوش مصنوعی برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۲ را به تصویب رساند. این راهبرد بر مبنای چارچوب فکری و سیاسی مشخص دولت، یعنی لیبرالیسم اجتماعی (Social Liberalism)، تدوین شده است؛ چارچوبی که هدف آن ایجاد اقتصادی قدرتمند و رقابتپذیر و دولتی مدرن، کارآمد و برخوردار از مسئولیتپذیری اجتماعی است.
نخستین اولویت راهبرد ملی هوش مصنوعی قبرس شناخته شدن این کشور تا سال ۲۰۳۲ بهعنوان قطب پیشرو هوش مصنوعی در شرق مدیترانه، حوزه قضایی معتبر اروپایی برای توسعه، آزمایش و گسترش بینالمللی راهکارها و خدمات هوش مصنوعی، و همچنین پل ارتباطی میان اتحادیه اروپا و مناطق همسایه است. دومین اولویت، کاربرد و بهکارگیری هوش مصنوعی در حوزههایی است که این فناوری میتواند بیشترین ارزش افزوده را برای کشور ایجاد کند؛ سومین مؤلفه این راهبرد، تعیین اهداف مشخص و قابل اندازهگیری است. در این چارچوب، بخش دولتی بهعنوان یکی از اولویتهای اصلی و فرصتی برای افزایش بهرهوری، کاهش بوروکراسی و تسهیل و تسریع فرایندهای اداری شناسایی شده است؛ چهارمین محور راهبرد، نقش محوری پژوهش و نوآوری در حوزه هوش مصنوعی است؛ پنجمین مؤلفه، سرمایه انسانی بهعنوان رکن اصلی راهبرد است.
در راستای دستیابی به اهداف و اولویت های تعیین شده، بخش های خدمات مالی و فناوری مالی (FinTech)، بهداشت و درمان، گردشگری و مهماننوازی، خدمات حقوقی، کشتیرانی و حملونقل دریایی به عنوان حوزههای اصلی اقتصادی مورد توجه و تمرکز قرار دارند.
هیئت وزیران قبرس روز سهشنبه، 19 آبان 1405 برابر با 10 نوامبر 2026، راهبرد ملی جدید این کشور در زمینه هوش مصنوعی برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۲ را به تصویب رساند[1]. به گفته نیکودموس دامیانو، معاون وزیر پژوهش، نوآوری و سیاست دیجیتال قبرس، اولویت اصلی این راهبرد آن است که قبرس بهعنوان قطب پیشرو هوش مصنوعی در شرق مدیترانه شناخته شود. لذا در این چارچوب، هوش مصنوعی نهتنها در کانون سیاست دیجیتال، بلکه در مرکز سیاستهای کلان توسعهای کشور نیز قرار خواهد گرفت. وی در بیانیه منتشر شده در این خصوص آورده است: این راهبرد بر مبنای چارچوب فکری و سیاسی مشخص دولت، یعنی لیبرالیسم اجتماعی (Social Liberalism)، تدوین شده است؛ چارچوبی که هدف آن ایجاد اقتصادی قدرتمند و رقابتپذیر و دولتی مدرن، کارآمد و برخوردار از مسئولیتپذیری اجتماعی است.
هدف نخستین اولویت این چارچوب راهبردی آن است که قبرس تا سال ۲۰۳۲ بهعنوان قطب پیشرو هوش مصنوعی در شرق مدیترانه، حوزه قضایی معتبر اروپایی برای توسعه، آزمایش و گسترش بینالمللی راهکارها و خدمات هوش مصنوعی، و همچنین پل ارتباطی میان اتحادیه اروپا و مناطق همسایه شناخته شود. دومین محور راهبرد، نه رقابت با بزرگترین زیست بومهای بینالمللی از نظر مقیاس، چه در حوزه زیرساختها و چه در زمینه توسعه مدلهای بسیار بزرگ هوش مصنوعی، بلکه تمرکز بر کاربرد و بهکارگیری هوش مصنوعی در حوزههایی است که این فناوری میتواند بیشترین ارزش افزوده را برای کشور ایجاد کند. سومین مؤلفه، تعیین اهداف مشخص و قابل اندازهگیری است. در این چارچوب، بخش دولتی بهعنوان یکی از اولویتهای اصلی و فرصتی برای افزایش بهرهوری، کاهش بوروکراسی و تسهیل و تسریع فرایندهای اداری شناسایی شده است.
در راهبرد مزبور پنج بخش اقتصادی بهعنوان حوزههای اصلی تمرکز تعیین شدهاند که عبارتاند از:
· خدمات مالی و فناوری مالی (FinTech)
· بهداشت و درمان
· گردشگری و مهماننوازی
· خدمات حقوقی
· کشتیرانی و حملونقل دریایی
اینها بخشهایی هستند که کشور قبرس از پیش در آنها از تخصص و ظرفیت نهادی برخوردار است و فناوری میتواند چشماندازهای قابلتوجهی برای رشد آنها فراهم کند.
چهارمین محور راهبرد، نقش محوری پژوهش و نوآوری در حوزه هوش مصنوعی است. در این زمینه، پنج حوزه شناسایی شدهاند که قبرس قصد دارد فعالیتهای پژوهشی و توانمندیهای تخصصی خود را در آنها توسعه دهد:
· انرژی و محیط زیست
· سامانههای خودمختار و خودکار
· امنیت، دفاع و فناوریهای فضایی
· سلامت و علوم زیستی
· شبکههای بیسیم نسل آینده
از جمله اهداف این بخش، ایجاد محیطهای آزمایشی تخصصی (Sandboxes) در این حوزهها برای توسعه و آزمایش راهکارهای نوآورانه فناوری اطلاعات و ارتباطات است.
پنجمین مؤلفه، سرمایه انسانی به عنوان رکن اصلی راهبرد است. این راهبرد چارچوبی جامع برای ارتقای دانش، مهارتها و نگرشها در نظر گرفته است تا افراد بتوانند فناوری اطلاعات و ارتباطات را درک کنند، بهصورت انتقادی مورد ارزیابی قرار دهند و با مسئولیتپذیری از آن استفاده کنند، بهگونهای که این فناوری موجب افزایش بهرهوری شود، نه اینکه بهتدریج جایگزین نیروی کار انسانی شود. این رویکرد مبنای برنامه ملی سواد فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT Literacy) برای چهار گروه سنی بین ۶ تا ۱۸ سال خواهد بود که مسئولیت اجرای آن بر عهده وزارت آموزش و پرورش است. هدف این برنامه صرفاً سنجش میزان استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات نیست، بلکه ارزیابی میزان ارتقای مهارتها و بهبود نتایج یادگیری در اثر استفاده از این فناوری است. در این خصوص بر ضرورت اجرای برنامههای بازآموزی و ارتقای مهارتهای شغلی برای نیروی کار بزرگسال تأکید شده است؛ برنامههایی که باید مهارتهای متناسب با بخشهای اقتصادی و مشاغل مشخص را نیز در بر بگیرند. برنامه اعطای گواهینامههای مهارتی کوتاهمدت و تخصصی با عنوان FutureAI CY بهعنوان یکی از ابتکارات اصلی این راهبرد مطرح شده است. هدف این برنامه، آموزش یکهزار نفر نیروی کار در مرحله آزمایشی است. همچنین، برنامه آموزشی ویژهای برای کارکنان دولت نیز پیشبینی شده است. جزئیات این چارچوب با همکاری نهادهای ذیربط و موجود تدوین خواهد شد و وزارت آموزش و پرورش نقش محوری در آن خواهد داشت. همچنین قرار است رصدخانه ملی مهارتها ( National Skills Observatory) بهعنوان سازوکاری برای اطمینان از هماهنگی سیاستگذاریها و تصمیمات اجرایی با نیازهای بازار کار و تحولات فناوری تأسیس شود. دولت همچنین در پی آن است تا با بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها، مؤسسات پژوهشی و مراکز آموزشی کشور، قبرس را به قطب منطقهای آموزش و تربیت نیروی متخصص در حوزه هوش مصنوعی تبدیل کند. هدف جذب استعدادهای متخصص و همچنین مؤسسات تخصصی معتبر و شناختهشده در سطح جهانی است تا امکان توسعه برنامههای آموزشی باکیفیت، دارای مخاطبان بینالمللی و متمرکز بر کاربردهای عملی هوش مصنوعی فراهم گردد.
این راهبرد همچنین سرمایهگذاری در زیرساختهای محاسباتی را پیشبینی کرده است. ایجاد سازوکارهای پشتیبانی فنی و عملیاتی برای وزارتخانهها و نهادهای دولتی، با هدف تسریع در توسعه و اجرای راهکارهای هوش مصنوعی در نظام اداری، و نیز ایجاد ساختارهای تخصصی برای ارائه دانش فنی و فراهم کردن فرصتهای توسعه، آزمایش و ارزیابی کاربردهای نوآورانه هوش مصنوعی، از دیگر محورهای آن است. در این راهبرد، اجرای ۱۲ برنامه شاخص و محوری تا سال ۲۰۳۲ پیشنهاد شده است. این برنامهها در جریان تدوین یک برنامه اقدام سهساله و مستمر، با مشورت وزارتخانهها و نهادهای ذیربط، نهایی و اولویتبندی خواهند شد. همچنین در این برنامه، منابع مالی موردنیاز برای اجرای اقدامات راهبردی نیز مشخص خواهد شد.
راهبرد جدید اهداف ملی بلندپروازانه و قابلاندازهگیری را تعیین کرده است که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
· افزایش میزان استفاده از هوش مصنوعی در بنگاههای اقتصادی از ۹٫۳ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۷۵ درصد در سال ۲۰۳۲؛
· تربیت و تأمین حداقل ۳ هزار متخصص در حوزه هوش مصنوعی تا سال ۲۰۳۲؛
· افزایش بهرهوری ملی تا سقف ۱۵ درصد، بر اساس آثار سرریز و پیامدهای مثبت بهکارگیری هوش مصنوعی در بخشهای مختلف اقتصاد؛
· افزایش تولید ناخالص داخلی کشور تا سقف ۱۲ درصد تا سال ۲۰۳۲.
تحقق این اهداف مستلزم سرمایهگذاری مشخص و اجرای مؤثر راهبرد است و این مسئولیت صرفاً بر عهده دولت نیست، بلکه تمامی ذینفعان بخش خصوصی و عمومیباید در آن مشارکت داشته باشند. دولت روند پیشرفت اجرای راهبرد را ارزیابی کرده و متناسب با نتایج، اقدامات و تدابیر لازم را اصلاح خواهد کرد.
لازم به ذکر است که تصویب این راهبرد در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ را باید فراتر از یک برنامه صرفاً فناوری یا دیجیتال ارزیابی کرد. آنچه از متن راهبرد و اظهارات معاون وزیر پژوهش، نوآوری و سیاست دیجیتال استنباط میشود، تلاش دولت قبرس برای استفاده از هوش مصنوعی بهعنوان یکی از ابزارهای اصلی تحول اقتصادی، ارتقای جایگاه منطقهای و تقویت موقعیت این کشور در ساختار فناوری اتحادیه اروپاست. در همین راستا و براساس اطلاعات و گزارش های ارائه شده اهداف ذیل جزو اولویت های قبرس به شمار میرود:
- تبدیل قبرس به قطب منطقهای هوش مصنوعی؛ رویکردی اقتصادی و ژئوپلیتیکی؛
- تمرکز بر کاربرد اقتصادی به جای تولید فناوریهای پایه؛ ( قبرس بهجای آنکه منابع محدود خود را صرف رقابت با شرکتها و کشورهایی کند که در زمینه تولید مدلهای بنیادین و زیرساختهای عظیم هوش مصنوعی پیشتاز هستند، به دنبال استفاده از این فناوری در بخشهایی است که از قبل در آنها ظرفیت اقتصادی و تخصصی دارد.
- هوش مصنوعی بهعنوان ابزار تحول در نظام اداری و حکمرانی؛
- توسعه سرمایه انسانی و تبدیل آموزش هوش مصنوعی به سیاست ملی؛
- پیوند هوش مصنوعی با امنیت، دفاع، انرژی و فناوریهای فضایی؛
- اهداف کمی و میزان بلندپروازی راهبرد؛ (استفاده بنگاهها از هوش مصنوعی، آموزش و جذب نیروی متخصص هوش مصنوعی، افزایش احتمالی بهرهوری ملی و افزایش بالقوه تولید ناخالص داخلی)
- ارتباط راهبرد جدید با سیاستهای اتحادیه اروپا؛
قبرس از نظر جمعیت، اندازه اقتصاد و منابع مالی، کشور کوچکی است. در نتیجه، دستیابی به هدف تبدیل شدن به قطب پیشرو هوش مصنوعی در شرق مدیترانه، بیش از هر چیز به توانایی این کشور در جذب سرمایه خارجی، متخصصان بینالمللی و شرکتهای فناوری وابسته خواهد بود. قاین کشور برای تبدیل شدن به قطب هوش مصنوعی در شرق مدیترانه تنها نیست. کشورهایی مانند اسرائیل، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و ترکیه نیز در زمینه سرمایهگذاری و توسعه هوش مصنوعی فعالیت دارند. هر یک از این کشورها از ظرفیتها و مزیتهای متفاوتی برخوردارند. بنابراین، قبرس احتمالاً باید بر مزیت عضویت در اتحادیه اروپا، محیط حقوقی قابل اعتماد، خدمات تخصصی و ارتباطات بینالمللی تمرکز کند.
اهمیت این راهبرد برای قبرس در آن است که دولت قصد دارد هوش مصنوعی را از یک موضوع صرفاً فناورانه به یکی از مؤلفههای اصلی توسعه اقتصادی و جایگاه منطقهای کشور تبدیل کند. در واقع، قبرس به دنبال آن است که با استفاده از عضویت در اتحادیه اروپا، موقعیت جغرافیایی، ظرفیتهای دانشگاهی و تخصصهای موجود در اقتصاد خود، به یک مرکز منطقهای برای ارائه خدمات، توسعه کاربردها و آموزش تخصصی هوش مصنوعی تبدیل شود. از منظر بررسی سیاست خارجی و روابط دوجانبه نیز، این راهبرد ارزش پیگیری دارد؛ زیرا میتواند در سالهای آینده به یکی از محورهای جدید دیپلماسی اقتصادی و علمی قبرس با کشورهای منطقه تبدیل شود.
[1] https://www.cna.org.cy/en#:~:text=2026%2018%3A43-,Cabinet%20approved%20new%20National%20Strategy%20on%20AI%202026%E2%80%932032,-10/11/2026