پایگاه اطلاع رسانی معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران- صنعت نفت و گاز کلمبیا

۱۳۹۸/۰۱/۲۷- ۱۲:۴۲ - مشاهده: ۳۹۳۱

صنعت نفت و گاز کلمبیا

صنعت نفت در کلمبیا با امضا دو حق امتیاز معروف بارکو ودِ مارِس در ۱۹۰۵ آغاز شد و در ادامه با کشف و توسعه میدان عظیم لاسیرا - اینفنتاس در سال ۱۹۱۸ استحکام یافت....

تاریخچه

صنعت نفت در کلمبیا با امضا دو حق امتیاز معروف بارکو[1]ودِ مارِس[2]در ۱۹۰۵ آغاز شد و در ادامه با کشف و توسعه میدان عظیم لاسیرا - اینفنتاس[3] در سال ۱۹۱۸ استحکام یافت. این وقایع آغازی برای ۹۰ سال از تاریخ است که با اکتشافی مستمر همراه است. با بررسی این فعالیت می‌توان سه دوره اصلی را در صنعت نفت کلمبیا در نظر گرفت:(مقاله ای با نامOil in Colombia: history, regulation and macroeconomic impact منتشر شده در سال ۲۰۰۸)

۱۹۱۸ تا ۱۹۶۹ : دوره عرضه و تقاضا، که نوآوری در فناوری و منابع اولیه موتور محرکی برای فعالیت های اکتشافی بود. مالکیت تمام ثروت های زیرزمینی در کلمبیا با دولت است. ثروت اولیه ناشی از نفت و شروط مطلوب قراردادها، باعث جذب سرمایه‌گذاری خارجی و شرکت های بزرگ بین‌المللی مانند: موبیل[4]، اکسون[5]، شل[6]، فیلیپس[7]، کولپت[8]، شورون[9]، تگزاس[10] شد. در این دوره زمانی میدان‌هایی با ظرفیت ۲۰۰ میلیون بشکه کشف شد تا مجموع ذخایر ۴۱۸۲ میلیون بشکه را بسازد. در اواخر این دوره شرکت دولتی اکوپترول[11]در سال ۱۹۵۱ تاسیس شد.

۱۹۷۰ تا ۱۹۹۴ : این دوره ملی‌گرایی و قانون زدایی بود. در ابتدای این دوره قراردادهای مشارکتی جدیدی طراحی شد که سهم دولت و سرمایه‌گذار خصوصی مساوی و ۵۰ درصد بود. به این ترتیب ذخایر و تولید نفت افزایش یافت. چندین منبع جدید با ظرفیت ۵۰۰ میلیون بشکه برای هر میدان نفتی پیدا شد و فعالیت های اکتشافی شدت یافت. میدان‌های نفتی عظیم چوچوپا[12]۱۹۷۳، لیمون[13]۱۹۸۳، کوسیانا[14] ۱۹۸۸و کوپیاگوآ[15] ۱۹۹۳ کشف شد. ذخیره ۵۱۶۹ میلیون بشکه در این دوره کشف شد و کلمبیا به صادر کننده نفت تبدیل شد.

در ۱۹۸۹ مالیات بر تولید نفت افزایش پیدا کرد، و در ۱۹۹۴ مالیات بیشتری برای سود شرکت های نفتی تحمیل شد که مطلوب آن‌ها نبود. از سوی دیگر طی یک برنامه سهم دولت به تدریج در قراردادها افزایش یافت و همچنین تقریبا هیج رقیبی برای اکوپترول برای بستن قراردادها باقی نماند. بنابراین، ذخایر نفتی که از ۱۹۷۸ تا اوج خود در ۱۹۹۲ میزان ۶۰۰ درصد افزایش یافته بودند، از آن به بعد رو به کاهش گذاشتند. به همین ترتیب، تولید نفت که از ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۰ میزان ۴۰۰ درصد افزایش یافته بود شروع به کاهش کرد (نمودار ۱).

۲۰۰۳ تا کنون: قانونگذاری نفتی تغییر کرد. بخش هیدروکربن دگرگون شد و آژانس ملی هیدروکربن[16] در ۲۰۰۳ بنیان نهاده شد.پیش از آن اکوپترول هم یک شرکت نفتی بود و هم اداره کننده منابع هیدروکربن و از طرفی تنظیم کننده مقررات و قراردادهای مربوط به بخش هیدروکربن بود. بعد از ۲۰۰۳ این نقش به آژانس ملی هیدروکربن واگذار شد. به علاوه مکانیسم جدیدی از نظر مالیات و سهم بندی‌ها برای بستن قراردادها ایجاد شد، سهم دولتی کاهش پیدا کرد واین شکل جدید قرارداد بستن، کلمبیا را به یکی از بهترین کشورها، چه از نظر سود سرمایه گذاران و چه از نظر سهم دولتی، تبدیل کرد وشرایط مناسبی برای سرمایه‌گذاری خارجی فراهم شد. کمپانی‌های کوچک و سرمایه گذاران مستقل نقش مهمی در اکتشاف میادین جدید ایفا کردند، به خصوص در دوره‌ای که قیمت نفت افزایش چشمگیری داشت (پیش از سال۲۰۱۴). از سوی دیگر دولت سعی در اجرای خصوصی سازی برای شرکت دولتی اکوپترول کرد تا جریان بالادست صنعت نفت، یعنی تولید و اکتشاف را احیا کند.

همین امر منجر به افزایش دوبرابری تولید نفت بین سال های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۶ شد، به طوری که در ۲۰۱۳ به ۱۰۰۹۷۰۰ بشکه در روز رسید (نمودار ۱). اگرچه کاهش در بهای نفت خام در اواسط سال ۲۰۱۴ منجر به کاهش روند فعالیت های حفاری و سرمایه گذاری‌ها و در نتیجه آن کاهش تولید گردید. باید اشاره کرد که نفت کلمبیا غالبا نفت سنگین و یا نیمه سنگین می‌باشد. بنابراین استخراج آن با هزینه بالا همراه است و زمانی که قیمت نفت کاهش یابد استخراج نفت مقرون به صرفه نخواهد بود. در حال حاضر کلمبیا برای جبران منابع نفتی و گازی رو به اتمام خود، در حال سرمایه‌گذاری برای اکتشاف نفت در دریای کارائیب می‌باشد. استخراج نفت خام غیر متعارف و Fracking بحث داغ صنعت نفت کلمبیا می‌باشد، چراکه این فعالیت ها در بردارنده چالش های تکنولوژیکی، محیط زیستی و اجتماعی می‌باشد.

ذخایر نفت و گاز کلمبیا

نفت

عملیات حوزه بالا دستی

ذخیره نفت کلمبیا در پایان سال ۲۰۱۷ میزان 1.7 میلیارد بشکه اعلام شده است. هرچند این رقم با توجه به کشف ذخایر جدید وهمچنین قیمت نفت خام قابل تغییر است (نمودار ۲). از نظر منطقه ای کلمبیا در رتبه پنجم ذخایر به ترتیب بعد از ونزوئلا با 303.2، برزیل با 12.8، اکوادور با 8.3 و آرژانتین با 2.2 میلیارد بشکه قرار دارد (ذخایر ایران 157.2 میلیارد بشکه می‌باشد). با این حال از نظر تولید نفت، کلمبیا در رتبه سوم پس از ونزوئلا و برزیل و بالاتر از اکوادور و آرژانتین قرار دارد.(این آمار برطبق گزارش آماری سایتbp در مورد مصرف انرژی در دنیا در سال ۲۰۱۸ می‌باشد)

از نظر جهانی ذخایر نفت کلمبیا بعد از کشورهایی نظیر یمن، انگلستان، سوریه و آرژانتین و بالاتر از چاد و کنگو در حدود رتبه ۳۵ قرار می‌گیرد. همچنان از نظر تولید رتبه بهتری داشته و در جایگاه۲۱ بعد از انگلستان و پیش از آذربایجان قرار دارد. (بر طبق گزارش آماری سایت bp در مورد مصرف انرژی در دنیا در سال ۲۰۱۸ و همچنین بولتن آمار سالانه اپک در ۲۰۱۷) نسبت تولید سالانه به ذخایر کل (R/P) در کلمبیا در انتهای سال ۲۰۱۷ عدد ۵.۴ بوده است. این عدد نشان دهنده میزان سال هایی هست که ذخایر به اتمام می‌رسند.از سوی دیگر باید گفت از سال ۲۰۰۹ تا کنون ذخایر عظیمی در کلمبیا کشف نشده است و علت بالا نگه داشتن میزان تولید، رسیدن شرکت اکوپترول به حوضه‌های بلند دوام در جنوس (LLanos) است، همچنین در فوریه ۲۰۱۸ با کشف ۲ چاه جدید در استان‌هایSantanderوAra uca، دوام نفت کلمبیا به گزارش ANH هفت سال اعلام شد.

بیشترین تولید نفت خام کلمبیا در کوهپایه‌های آند و جنگل های شرقی آمازون رخ می‌دهد. استان متا (Meta)، در مرکز کلمبیا هم در تولید نفت خام غالبا سنگین اهمیت دارد در نمودار ۳ میزان تولید نفت خام در هر استان کلمبیا در سال ۲۰۱۷ نشان داده شده است.

بزرگترین میدان نفتی کلمبیا، میدان روبیالس (Rubiales) نام دارد که در استان متا واقع شده. این میدان در حوضه نفتی جنوس واقع شده است. ذخیره این میدان ۵۰۰ میلیون بشکه اعلام شده است ولی نفت آن بسیار سنگین است و بنابراین برای انتقال آن از طریق خط لوله باید رقیق کننده (مثلا نفتا) به آن اضافه شود.

عملیات حوزه میان دستی

خطوط لوله:

کلمبیا دارای ۶ خط لوله اصلی نفت می‌باشد. چهار عدد از آن‌ها نفت را به ترمینال صادراتی دریای کارائیب در بندر کوونیاس (Coveñas) در استان سوکر (Sucre) می‌آورند. اولین آن‌ها خط لوله Ocensa به طول ۸۳۰ کیلومتر و ظرفیت 560000 بشکه در روز است و از میدان‌های Cusiana و Cupiagua به بندر کوونیاس می‌رود. بعدی خط لوله Cano Limon-Covenas به طول۷۷۱ کیلومتر می‌باشد که با ظرفیت ۲۲۰000 بشکه از میدان کانیو لیمون در استان آرائوکا (Arauca) به بندر کوونیاس می‌رود. شایان ذکر است این خط لوله هدف اصلی گروه‌های شورشی (ارتش آزادیبخش ملی ELN) برای از بین بردن آن بوده است (آن‌ها مخالف حضور شرکت های چند ملیتی در صنعت نفت کلمبیا بودند). دو خط لوله دیگر Alto Magdalena و Colombia می‌باشند (نقشه۱) (گزارش این وبسایت در مورد صنعت نفت کلمبیا)

خط لوله LLanos Oriental میدان روبیالس را بهOcensa متصل می‌کند و ظرفیت ۲۶۰000 بشکه را دارد. خط TransAndino نفت خام را از میدان Orito در حوضه Putumayo به بندر Tumaco در اقیانوس آرام می‌برد. این خط لوله همچنین نفت خام اکوادور را نیز حمل می‌کند. Bicentenario خط دیگری می‌باشد که در حال احداث بوده و چند فاز از آن راه اندازی شده است. Cenit شرکت اصلی سرمایه‌گذار این خط است. بخش اصلی انتفال نفت کلمبیا از طریق تانکرهای نفتی صورت می‌گیرد. چالش اصلی صعب العبور بودن کوه‌های کلمبیا است که مانع سرعت بخشیدن به ترابری در راه‌های زمینی می‌باشد.

عملیات حوزه پایین دستی:

همانطور که در نقشه۱ نشان داده شده کلمبیا دارای ۲ پالایشگاه اصلی Barrancabaermeja و Cartagena می‌باشد که هر دو متعلق به شرکت اکوپترول می‌باشند. در سال ۲۰۱۷ ظرفیت تولید مجموع آنها ۳۵۴ هزار بشکه در روز و ظرفیت پذیرش کل آن‌ها ۴۲۱ هزار بشکه در روز بوده است. این پالایشگاه‌ها ظرفیت پذیرش نفت سنگین و دارای واحد شکست هیدروژنی و گرانروی می‌باشند (منبع). سه پالایشگاه دیگر عبارتند از Apiayدر بخش یا استان Meta، Tibu در بخش شمال Santander و پالایشگاه Orito در بخش Putumayor. تولیدات این سه بسیار محدود بوده و چندان فعال نمی‌باشند.

کارتاخنا ظرفیت پذیرش ۱۶۵ هزار بشکه در روز با بهره‌وری ۹۷ درصد را دارد و Barrancabaermeja ظرفیت پذیرش حدود۲۵۰ هزار بشکه در روز را دارد و هدف آن رسیدن به ۳۰۰ هزار بشکه در روز است(وبسایت پالایشگاه). در شکل ۱ میزان بارگذاری، تولید و بهره‌وری این مجموعه نشان داده شده است. با توجه به افزایش بهره‌وری این پالایشگاه در سال ۲۰۱۸، می‌توان گفت ظرفیت تولید مجموع دو پالایشگاه در حال حاضر حدود رقم ۳۸۰ هزار بشکه در روز است. پالایشگاه کارتاهنا ۵۰ درصد تولیدات خود را به خارج از کشور صادر می‌کند. محصولات سوختی آن عبارت است از بنزین معمولی و سوپر، نفت کوره سنگین، نفتا و نفتای اکتان بالا و محصولاتی که مازاد مصرف داخلی صادر می‌شوند دیزل و سوخت جت (که بیشترین ارزش افزوده را برای پالایشگاه کارتاهنا دارد) می‌باشند. محصولات صنعتی عبارتند از Arotar که برای ساخت لاستیک به کار می‌رود و عرضه داخلی می‌شود، گوگرد، کوک و پروپیلن. دیگر محصول آن‌ها گاز مایع یا GLP است.

گاز:

ذخایر گاز کلمبیا در انتهای سال ۲۰۱۷ میلادی 0.1 تریلیون متر مکعب بوده است که 11.7 سال دوام خواهد داشت. اصلی‌ترین منبع ذخیره در حوضه ( LLanos نقشه ۳) واقع شده، هر چند در دوره‌هایی حوضه نفتی Guajira هم بیشترین میزان تولید را داشته است. نمودار ۴ میزان تولید گاز را درهر استان کلمبیا نشان می‌دهد. میزان تولید کلمبیا 10.1 میلیارد متر مکعب(bcm) و میزان مصرف داخلی ۱۰ میلیارد مترمعکب در پایان ۲۰۱۷ بوده است (بر طبق گزارش آماری سایت bpدر مورد مصرف انرژی در دنیا در سال ۲۰۱۸ و همچنین بولتن آمار سالانه اپک در ۲۰۱۷). از سال ۲۰۰۷ در تولید گاز خودکفا بوده و مازاد تولیدش را صادر می‌کند(نمودار ۵). دارای سه خط لوله اصلی، به طول حدود ۴۹۹۰ کیلومتر است (نقشه ۳). در سال ۲۰۰۷ خط لوله Trans-Caribbean یا همان Antonio Ricaurte میدان‌های گازی Guajira در شمال شرق کلمبیا به غرب ونزوئلا متصل می‌کند. اپراتور اصلی خطوط گاز طبیعی در کلمبیا Transportadora de Gas Internacional (TGI) است که شرکت تابعه Grupo Energia de Bogota می‌باشد.کلمبیا از نظر ذخائر رتبه ۶ منطقه بعد از آرژانتین، برزیل، ونزوئلا، بولیوی، ترینداد و توباگو و پرو قرار دارد. رتبه جهانی آن حدود ۴۱ می‌باشد.

میزان مصرف نفت در کلمبیا

نمودار ۶ نرخ مصرف و تولید نفت و فرآورده‌های آن را در کلمبیا را در ۱۰ سال اخیر نشان می‌دهد. تفاوت مقدار در هر سال میزان حدودی صادرات کل را نشان می دهد. (گزارش bp و گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا (eia) در۲۰۱۶)

صادرات و بازارهای جهانی

میزان صادرات نفت خام توسط کلمبیا از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۷ در نمودار ۷ نشان داده شده است. بیشترین میزان صادارات نفت خام مربوط به ۲۰۱۵ با 736.100 هزار بشکه در روز و کمترین مربوط به ۲۰۰۴ با 227.600 هزار بشکه در روز بوده است (گزارش اپک).

آمریکا اصلی‌ترین خریدار نفت خام کلمبیا می‌باشد(شکل ۲). شایان ذکر است صادرات نفت در ربع دوم سال ۲۰۱۸ نسبت به ربع دوم سال ۲۰۱۷ میزان ۹ درصد کاهش داشته و از 442.4 هزار بشکه به 402.5 هزار بشکه در روز رسید. اکوپترول علت این امر را اختصاص دادن میزان بیشتری به بازارهای داخلی برای کاهش واردات و در نتیجه آن کاهش بهای سوخت اعلام کرد. در ادامه این گزارش جدول کشورهای وارد کننده (جدول ۱ ) و جداول محصولات نفتی صادراتی و وارداتی کلمبیا (جداول ۲ و ۳) نشان داده خواهد شد.

از سوی دیگر هر چند کلمبیا صادر کننده نفت خام می‌باشد ولی ناچار به وارد کردن محصولات مشتقه به خصوص بنزین می‌باشد.

درآمد حاصل از صادرات نفت

داده‌های مربوط به صادرات نفت در کلمبیا به صورت ماهانه و توسط بانک ملی کلمبیا اعلام می‌شود و دارای متوسط 143.9 میلیون دلار از ماه ژانویه سال ۱۹۷۰ تا می ۲۰۱۸ می‌باشد. بیشترین مقدار در مارس ۲۰۱۲ با میزان 3.041 میلیارد دلار بوده است.

نمودار ۹ سهم درآمد نفتی کلمبیا در تولید ناخالص داخلی(GDP) را در ۱۰ سال اخیر نشان می‌دهد (گزارشی توسط گروه تحقیقاتی BBVA با نام چشم انداز اقتصاد کلمبیا)

در قسمت ضمایم جداول 1، 2 و 3 (جدول 1 شامل لیست ۲۰ کشور اول وارد کننده نفت کلمبیا و محصولات مشتق به ترتیب میزان معاملات آن‌ها با کلمبیا و لیست محصولات نفتی صادراتی در جدول شماره ۲ و محصولات نفتی وارداتی در جدول شماره 3) آورده شده است

شرکت‌های نفتی فعال در اکتشاف و استخراج نفت و مناطق تحت اداره آن‌ها

نقشه ارضی کلمبیا با توجه به مناطق مختلف نفتی (منتشر شده توسط ANH در پاییز ۲۰۱۸)