معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران

مشاهده ۲۰۰
۱۳۹۸/۰۴/۱۹- ۰۹:۲۷

توسعه اقتصادی گرجستان: از سال 2004 تا کنون

شورش های اجتماعی موسوم به انقلاب رز ( مخملی ) گرجستان گرچه با هدف متلاشی کردن باندهای جنایتکار و بازگرداندن اعتماد به نهادهای دولتی به قدرت رسید لیکن با ناکامی در تغییر سیاست های جامع و بنیادی کشور سبب گردید تا ساکاشویلی و همکارانش در اکتبر 2012 در برابر ائتلاف آرمان گرجستان برهبری بیدزینا ایوانیشویلی ، شکست سیاسی دردناکی را متحمل شوند. در عین حال ،چالش های سیاسی گرجستان برای تقویت حکومت دموکراتیک و سیستم های قضایی متعادل همچنان باقی است.

 پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی، کشور گرجستان با کاهش سرمایه گذاری و انزوای صنعتی دست به گریبان شد. بدین سان گرجستان مجبور شد که کارخانه‌های صنعتی خود را متوقف کند، فلزات قراضه آن را در خارج از کشور به فروش رساند و کارگران کارخانه‌ها را به  کار در بخش کشاورزی هدایت نماید. به دلیل آب و هوای معتدل و شرایط مناسب خاک، قحطی هرگز چالشی برای گرجستان ایجاد نکرد اما نابرابری اجتماعی و فشارهای سیاسی مرتبط با آن ابعاد فاجعه باری را برای چشم انداز رشد اقتصادی به همراه داشت.

دراولین قدم  رهبران معترضان که به قدرت رسیده بودند  ، اقدامات اساسی برای درهم شکستن مافیا، گانگسترها، جنایتکاران و فروشندگان مواد مخدر درپیش گرفتند. راندن این جرائم به خارج از مرزهای گرجستان و آوردن جمعیت زندان کشور به پایین ترین سطح رکورد جهانی از جمله خدمات آنها بود. برای انجام این کار، در وهله اول سیستم عدالت کیفری مجددا مهندسی شد تا دیگر بیگناهان قربانی افراد گناهکار نشودند . در مرحله دوم، آنها بدنه دولت گرجستان را با ساخت بوروکراسی مجدد و اخراج عظیم نیروهای فاسد دولتی، کاهش مالیات، مقررات دست و پا گیر اداری جان دوباره ای بخشیدند. سوم، در این سیستم اداری جدید ، یک کارمند دولت  را به یک روبات معمولی با اتخاذ روش های ساده اتوماتیک و با محدوده بسیار کمی از اختیارات یا قضاوت تبدیل نمودند .  

استراتژی "تحمل صفر" در نحوه برخورد با جرم و جنایت، فرار مالیاتی و یا عدم پرداخت قبوض، یکی از عوامل کلیدی در موفقیت انقلاب رز  مخملی بود. نسل جوان گرجستان دیگر نمی داند چگونه رشوه بدهد یا رشوه بگیرد؛ خواهر و برادر بزرگتر و پدر و مادر خود را در حال حاضر به پرداخت مالیات و صورتحساب به موقع  ملزم می داند. هیچ گرجستانی هرگز از پرداخت مالیات اجتناب نمی‌کند. حتی سهم وام های مشکوک الوصول موسوم به Bad Lone  در سیستم بانکی گرجستان با وجود مشکلات بزرگی که خانوارها (و کسب و کارها)  پس از کاهش ارزش لاری ( واحد پول گرجستان ) تجربه کرده اند بسیار پایین است. با این حال، اصلاحات رهبران انقلاب مخملی در گرجستان برای کم کردن فواصل اجتماعی بسیار ناکارآمد بود. بین سالهای 2007 تا 2011، سهم افرادی که زیر خط فقر زندگی می‌کردند، 43 درصد افزایش یافت.درهمین بازه زمانی آمار رسمی‌بیکاری، به ویژه برای جوانان (در رده سنی 20 تا 24 سال) افزایش یافت و تا این تاریخ، گرجستان موفق به جذب اکثریت جمعیت با توانائی و قابل جذب به کار در بخش رسمی اقتصاد خود نشده است.

ائتلاف سیاسی آرمان گرجستان در ماه اکتبر 2012 در پی نارضایتی مردمی علیه سوء استفاده‌های قانونی توسط دولت ساکاشویلی و عدم تمایل دولت وی برای مقابله با شکاف اقتصادی، به پیروزی انتخاباتی شگفت انگیز رسید. سازندگان انقلاب باصطلاح مخملی رز درواقع قربانی موفقیت خود شد. آنها متوجه نشدند که سیستم قضایی ناکارآمدی که ایجاد کرده اند، باید به تدریج برچیده شود و به یک مجموعه انسانی تر تبدیل شود.در نتیجه در اکتبر 2012 در پی شکست از حزب آرمان گرجی، عرصه سیاست را ترک کردند.

در فردای پیروزی ،سه مولفه اصلی در دستور کار دولت بیدزینا ایوانیشویلی قرار گرفت که عبارت بودند از: بازنشستگی سیستم قضایی گرجستان، کاهش شکاف اجتماعی و بازسازی روابط اقتصادی با روسیه .

در همین راستا ، یکی از نخستین اقداماتی که دولت جدید انجام داد، اصلاح جامع سیستم قضایی بود .برای نمونه ،دولت عفو عمومی وسیع برای کاهش جمعیت زندانی به سطوح عادی را صادر کرد.

دوم، دولت جدید گرجستان تلاش کرد تا به وعده انتخابات خود مبنی بر توزیع  مناسب ثروت ملی که تا سال 2012 از اقتصاد مدرن گرجستان کنار گذاشته شده بود، جامع عمل بپوشاند. اقدامات کلیدی که در سه سال اول حکومت آرمان گرجی صورت گرفت، شامل بهداشت رایگان، آموزش رایگان در مدارس دولتی، افزایش حقوق بازنشستگی و مزایای اجتماعی، و همچنین پرداخت یارانه کشاورزی به روستاییان بود.

سوم، دولت جدید در پیشبرد برنامه ادغام سریع گرجستان با اروپا اقدامات وسیعی در حوزه مهاجرت و تنظیم ویزا، بازار کار، تبلیغات تلویزیونی و وضع مالیات غیر مستقیم بر الکل و تنباکو انجام داد. توافق جامع تجارت آزاد (DCFTA) که گرجستان را مجبور به اصلاحات اقتصادی و نهادی بی قید و شرط برای دسترسی بیشتر به اتحادیه اروپا می‌کرد، در تاریخ 1 سپتامبر 2014به اجرا گذاشته شد.

 در تاریخ 9 مارس 2016، به پیشنهاد پارلمان اتحادیه اروپا و با توجه به پیاده سازی موفق تمامی معیارهای تعیین شده توسط  گرجستان ، سفر شهروندان گرجی به منطقه شنگن در اتحادیه اروپا و بدون نیاز به اخذ ویزا بلامانع تشخیص داده شد.

هم زمان، ایوانیشویلی در تلاش برای عادی سازی روابط با روسیه بود. در ماه ژوئن 2013، درپی گفت وگوی رسمی طرفین ،بازار روسیه به روی محصولات گرجی نظیر شراب، آب معدنی باز شد.در رقابت با اتحادیه اروپا و در ماه مه 2014، روسیه محدودیت های خود را برای محصولات کشاورزی گرجستان به حالت تعلیق درآورد و موجب رشد سرمایه گذاری خارجی در ظرفیت های خالی تولید بخش کشاورزی گرجستان شد.

آنچه امروزه هنوز کاملا درک نمی‌شود این است که برخی از سیاست های سخت گیرانه ای که یادگار روزهای انقلاب مخملی رز هستند ، جان سالم به در برده اند. این سلسله قوانین می توانند و باید به خاطر تغییرات عظیم فرهنگی گرجستان  حذف شوند. به عنوان مثال، دادن زمان مناسب چند هفته ای برای مشتریانی که قادر به پرداخت صورتحساب خود در زمان تعیین شده نیستند ،خطری را متوجه کسی نمی‌کند.

رشد اقتصادی درهر کشوری وابسته به تصمیم آن جامعه است. درک عمومی از توزیع منصفانه منابع و رضایتمندی شهروندان، ازمولفه‌های لایتغیر توسعه پایدار هستند. در روند انجام این کار، می‌بایست  در نظر داشت که فراهم کردن خدمات رفاه اجتماعی همچون بهداشت و آموزش رایگان دربستر سازی مناسب برای توسعه نقش اساسی دارند. تا کنون تلاش های آرمان گرجی برای دستیابی به این مهم، اغلب با عجله مدیران این حزب، منجر به نابودی قابل توجه ازمنابع عمومی‌شده است. نگرانی مرتبط با این موضوع این است که آیا هزینه‌های اجتماعی سخاوتمندانه می تواند از دیدگاه مالی پایدار باشد؟

حفظ مبادلات اقتصادی با اتحادیۀ اروپا و هم زمان داشتن نیم نگاه به روابط تجاری منطقه قفقاز به رهبری روسیه ، خواستارنگاه نافذ سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک از سوی رهبران سیاسی گرجستان است. بدون شک اتحادیه اروپا کمکهای مالی مورد نظر برای جبران برخی از هزینه‌های هماهنگ سازی این فرایند را فراهم خواهد کرد. ولی نباید از یاد برد که گرجستان ممکن است مجبور باشد از هر وسیله دیپلماتیکی که در اختیار دارد، برای خنثی سازی تلاشهای مسکو در پیوستن این کشور به یک بلوک تجاری معتبر استفاده کند.

نویسنده:  اریک لیونی

مؤسس و رئیس کمیته سیاست های  سیاست گذاری اقتصادی تفلیس و کمیته سیاست های اقتصادی در اتاق بازرگانی بین المللی                                                         

متن دیدگاه
نظرات کاربران
تاکنون نظری ثبت نشده است

امتیاز شما

برچسب‌ها