معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران

۱۳۹۸/۰۶/۲۰- ۰۸:۰۰

چالش های موجود در توسعه صنعتی رومانی

توسعه ی اقتصادی هرکشور به طور حتم به کارایی و ترکیب بهینه بخشهای مختلف اقتصادی آن بستگی دارد اما مسلما نقش صنعت در پیشرفت اقتصادی یک کشور و تعیین سرعت توسعه آن انکار ناپذیر است.آنچه امروزه سبب تفاوت در میزان توسعه یافتگی کشورها گردیده، در واقع تفاوت در سطح دستیابی به معیارهایی نظیر تحقیق ، توسعه و نوآوری، وجود منابع انسانی، گفتمان صحیح در محیط صنعتی، رقابت پذیری ، خودکفایی در تولید ابزارهای صنعتی و... در تعریف صنایع کلیدی آن کشورها می‌باشد. در این گزارش، تلاش گردیده تا به بررسی نقش صنایع مختلف در اقتصاد رومانی و میزان سهم معیارهای مذکور در صنایع این کشور پرداخته شود.

صنعت رومانی به طور مشخص در بازه زمانی 1989-1945 شکل گرفت، البته برخی صنایع نظیر صنعت نفت در رومانی  دارای سابقه ای طولانی تر می‌باشند. تحت حکومت سوسیالیستی، صنعت این کشور متمرکز بر توسعه  صنایع سنگین نظیر فلزات، فولاد ، صنایع شیمیایی و ...بوده و در عین حال به طور موازی در صنایع سبک نظیر غذا، لباس و... نیز توسعه داشته است. در حال حاضر، صنعت در رومانی  طبق داده‌های یورواستات نقشی نسبتا پایدار در ارزش افزوده  ناخالص این کشور داشته   و میزان  تاثیر این نقش  در اقتصاد این کشور در واقع فراتر از میانگین متوسط اتحادیه اروپا بوده و قابل قیاس با عملکرد مثبت اقتصادی برخی کشورها نظیر جمهوری چک ذکر شده است . نکته  قابل توجه این واقعیت است که اگرچه رومانی در زمان حکومت سوسیالیستی،  درمیان کشورهای عضو اتحادیه اروپا از لحاظ سهم صنعت در ارزش افزوده و اشتغال  در راس قرار  داشت اما متاسفانه اشتغال صنعتی در دوره ی پسا کمونیست به طرز چشمگیری  در این کشور کاهش یافت  و حدود 230 هزار شغل از سال 2000 تا 2010 از  چرخه  اقتصادی این کشور محو گشتند.( مهم ترین این مشاغل در بخش استخراج  و تولید نفت ، آب و برق  بوده است).

رومانی و بلغارستان در قیاس با دیگر اعضای اتحادیه اروپا تغییرات عظیمی در ساختار صنعت خود تجربه کرده اند،  اما متاسفانه در حال حاضر رومانی در بخش صادرات تکنولوژی و مهارت های شغلی پایین تر از دیگر اعضای اتحادیه اروپا می‌باشد.( اگرچه رومانی در سال 2018 موفق به افزایش بهره وری کار گردیده  و طی این سال افزایش قابل توجهی در تولید تکنولوژی متوسط و سطح صنعت تکنولوژی پیشرفته این کشور دیده شد).این مساله نشانگر این موضوع است که روند ایجاد تغییرات ساختاری در صنایع تولیدی به سمت افزایش مشارکت صنعتی با راندمان بالا تنها در صورتی انجام می‌گردد که  بخش های مختلف صنعتی، پتانسیل افزایش رقابت صادراتی را نیز دارا باشند.

طی دوران پسا کمونیستی، توسعه ی صنعتی رومانی وابسته به بازارها و سرمایه گذاران خارجی گردید.سرمایه گذاری مستقیم خارجی (FDI) همواره نقشی بسیار مهم در مدرنیزه شدن صنعت در کشورهای اروپای جنوبی و شرقی داشته است.سرمایه گذاری خارجی در رومانی از پایان دهه  1990 رشد چشمگیری داشته ، اگرچه سهم سرمایه گذاری خارجی در بازسازی صنعتی رومانی خیلی بالا نبوده اما میزان این تاثیر نیز چشمگیر بوده است.بزرگترین سرمایه گذار خارجی در رومانی گروه رنو ( 2.7 میلیارد یورو و دارای 17 هزار کارمند) بوده است.سرمایه گذاری جدیدی به نام سرمایه گذاری سبز ( سرمایه گذاری در حوزه ی  مواد  تجدید پذیر) نیز یک سرمایه گذاری مهم در رومانی محسوب می‌گردد، به گونه ای که به شاخصی کلیدی در راستای بازسازی صنعتی این کشور تبدیل گردیده و پتانسیل بسیاری در این بخش در جهت  ایجاد بازار رقابتی نیز وجود دارد.( رومانی از لحاظ دارا بودن پتانسیل جذب سرمایه گذاری خارجی در رده بندی سرمایه گذاری‌های سبز ، در رده  متوسط جهانی قرار دارد.)

صنایع استراتژیک رومانی  دارای پتانسیل بالقوه  در حوزه   جذب سرمایه گذاری خارجی شامل فناوری اطلاعات، خودرو، هوافضا، کشاورزی، صنایع زیستی و خلاقانه می‌باشند. به طور خلاصه، سرمایه گذاری مستقیم خارجی یکی از نقاط قوت صنعت رومانی محسوب می‌گردد که در راستای پشتیبانی روند نوسازی و بازسازی صنعتی این کشور قرار گرفته است.

 چالش 1:

عدم وجود نوآوری لازم در صنایع

نوآوری به عنوان یکی از چالش های کلیدی برای صنعت رومانی و در بعدی  کلان تر اقتصاد رومانی به شمار میرود ، سهم نوآوری در اقتصاد و صنعت رومانی کافی نمی‌باشد، به گونه ای که در استراتژی ملی رومانی تا سال 2020 برآورد میزان نوآوری این کشور در صنایع مهم، ناکافی  وضعیف ذکر گردید ه است. همانطور که روشن می‌باشد سرمایه گذاری در حوزه ی تحقیق و توسعه، شالوده  توسعه یافتگی یک کشور  را شکل می دهد.با توجه به هدف 2020  اتحادیه اروپا، هدف ملی رومانی نیز بر اختصاص 2 درصد از تولید ناخالص داخلی درراستای تحقیق و توسعه در بخش های مختلف صنعت قرار گرفته است،آخرین داده‌ها نشان می دهد که کشور رومانی در حال حاضر تا رسیدن به این هدف فاصله  زیادی دارد.

 چالش 2: 

میزان بهره وری انرژی

رومانی تلاش های چشم گیری در جهت رسیدن به اهداف 2020 اتحادیه اروپا در زمینه  افزایش سهم انرژی‌های تجدید پذیر از کل انرژی‌های مصرفی و صادراتی انجام داده است( با هدف 24 درصدی مصرف کل انرژی تا سال 2020 که در واقع فراتر از اهداف اتحادیه نیز بوده است).به طور خلاصه رومانی در این زمینه موفق عمل نموده اما متاسفانه هنوز نتوانسته است آن طور که شایسته است این صنعت سبز را صادراتی و نوآورانه نماید مگر با اتکا به سرمایه گذاران خارجی نظیر آلمان و اتریش.( تولیدات تصفیه آب، هوا و فاضلاب، لوازم خانگی کم مصرف و دوست دار انرژی ، موتورها و فرآیندهای صنعتی کم مصرف و پربازده با آلایندگی کم، کارخانه جات بازیافت مواد اولیه، محصولات غذایی با کیفیت تولید شده بدون استفاده از سموم گیاهی (ارگانیک) و مواد پلیمری با قابلیت بازگشت به چرخه طبیعت از تلاش های کشور رومانی جهت تقویت صنعت سبز می‌باشد اما متاسفانه این کشور هنوز نتوانسته است محصولات تولیدی خود در این زمینه را به دیگر کشورها صادر نماید. اکثر محصولات تولیدی در صنعت سبز رومانی در داخل کشور مورد استفاده قرار می‌گیرند جدای بر این مساله که قابلیت صادراتی نمودن این محصولات نیز در دستان سرمایه گذاران خارجی می‌باشد).

چالش 3:

کمبود منابع انسانی و مهارت ها

توسعه  منابع انسانی و دستیابی به مهارت های کاربردی در صنایع مختلف  یک کشور پله نخست در جهت توسعه  صنعتی آن کشور محسوب می‌گردد .در بخش ذیل، میزان موفقیت کشور رومانی در کسب پیش شروط توسعه  صنعتی نظیر  توسعه جمعیتی، تامین مهارت،  ایجاد محیط رقابتی سالم در پرداخت دستمزد و بهبود شرایط کار، وجود گفتمان فی ما بین کارفرما و کارگران  در بخش های مختلف صنعتی مورد بررسی قرار می‌گیرد .

تغییر جمعیتی رومانی با چالش مهمی‌به نام چالش جمعیتی روبه رو می‌باشد .به علت مهاجرت و رشد منفی، جمعیت رومانی در طی سال های اخیر رو به کاهش بوده است، نیروی کار فعال کشور را ترک نموده و عدم تعادل جمعیتی در میان تمامی‌ گروه‌های سنی این کشور مشاهده می‌شود. پیش بینی‌های بدبینانه ای در خصوص توسعه  جمعیتی رومانی ارائه شده است:یورواستات پیش بینی نموده است که جمعیت رومانی در سال های 2060-2010 نزدیک به 19 درصد کاهش خواهد یافت و جمعیت بالای 65 سال این کشور به 35 درصد خواهد رسید.بنابراین،بحران جمعیتی در واقع بخشی از نقاط  ضعف صنعت رومانی محسوب می‌گردد.علاوه بر این، جمعیت سالخورده فشار بر سیستم تامین اجتماعی رومانی وارد خواهد نمود. استراتژی 2020 اروپا بر مهارت ها متمرکز می‌باشد و در میان اهداف ملی رومانی این گونه مشخص شده است که حداقل تا سال 2020، میزان 26.7 درصد از افراد 34-30 سال تحصیلات سطح سوم خود را به اتمام برسانند(هدف اتحادیه 40 درصد می‌باشد و رومانی در سال 2015  به 25.6 درصد رسید که با اهداف اتحادیه فاصله ی چندانی ندارد.اما متاسفانه مشکل پیش رو این مساله است که چندین بخش در صنعت رومانی وجود دارند که فاقد نیروی کار ماهر و نیمه ماهر می‌باشند ). اگرچه بخش آموزشی رومانی بر اساس تامین این نیاز و درنتیجه تولید مهارت های لازم در صنایع نیازمند نیروی کار متخصص متمرکز شده است اما برخی بخش ها هنوز از کمبود نیروی ماهر رنج می‌برند.گزارش اخیر شورای اتحادیه اروپا نشان می دهد که دستیابی به درجه  سوم مهارت در رومانی در حال انجام می‌باشد، اما کیفیت و ارتباط آموزش عالی این کشور با مهارت های کمبودی  در صنایع کلیدی هنوز به حد قابل قبول نرسیده است ، همچنین  تلاش در جهت آموزش بزرگسالان نیز بسیار پایین است.متاسفانه کمبود نیروی کار خبره در برخی بخش ها باعث ناامیدی سرمایه گذاران در رومانی و تغییر نظر آنها جهت سرمایه گذاری در  برخی از صنایع در رومانی شده است ( اکثر سرمایه گذاران  مجبور به  تامین نیروهای کار ماهر از دیگر ملیت ها می‌شوند که این خود مستلزم صرف هزینه‌های به مراتب بالاتر از استخدام نیروهای ماهر بومی در محل می‌باشد). نقطه  ضعف دیگر در این حوزه، میزان درآمد پایین نیروی کار غیر ماهر در رومانی می‌باشد  ( رومانی دومین کشور در اتحادیه اروپا با درآمد پایین کارگران می‌باشد  چرا که جبران خسارت کارمندان که شامل دستمزدهای ناخالص و کمک های تامین اجتماعی می‌باشد در واقع بایستی توسط کارفرمایان پرداخت شود که این موضوع سبب تعیین دستمزد پایین توسط کارفرما جهت کارمندان می‌گردد) .دستمزد پایین، یک چالش مهم برای اتحادیه‌های کارگری رومانی محسوب  میشودکه  نهایتا این کشور را به یکی از کشورهای اتحادیه اروپا با عدم تساوی حقوقی بین شرکت ها و به تبع بخش های مختلف صنعت،روبرو نموده  به گونه ای که  بر اساس آخرین داده‌های به دست آمده از EWCS (ارزیابی شرایط کار اروپا)، 52 درصد از مشاغل در رومانی مشاغل ضعیف شناخته شده اند و این مساله قطعا نقطه  ضعف بزرگی برای صنعتی شده رومانی به شمار می رود.

 چالش 4:

عدم وجود گفتمان موثر در محیط صنعتی

بر اساس داده‌های "یوروفاند"، مشکل اساسی در برخی صنایع رومانی عدم وجود گفتمان فی ما بین کارفرمایان و کارگران می‌باشد. در حال حاضر در کارخانجات صنعتی که در آن نمایندگی اتحادیه کارگری وجود ندارد مباحثات توسط نمایندگان کارمندانی صورت می‌پذیرد که به هیچ وجه تجربه  گمانه زنی در زمینه‌های تخصصی را ندارند.این مساله، قدرت اتحادیه‌های کارگری را در شکل دهی سیاست های صنعتی رومانی به شدت دشوار نموده است. قانون ملی جدید وضع شده، توافق جمعی بخشی را جایگزین توافق جمعی شاخه ای نموده است البته با افزایش اهمیت توافقات جمعی در سطوح شرکتی.در سال های 2013-2011 تنها توافقی جمعی در سطح شرکتی مطرح گردید اما رسیدن به یک توافق جمعی در نتیجه  مذاکرات تخصصی صورت نپذیرفت. با توجه به شرایط جدید، تنها 35 درصد توافقات در صنایع مهم رومانی به صورت گفتمانی صورت می‌پذیرد که این میزان بایستی افزایش یابد.

 چالش 5:

نقش ضعیف اتحادیه‌های صنفی در صنعت رومانی

پس از سقوط رژیم کمونیستی، تضعیف سازمان‌های صنفی صورت پذیرفت و رقابت های اقتصادی اکثرا توسط دولت ها یا کارفرمایان انجام گرفت.خصوصی سازی ، منجر به انحلال و از بین رفتن قدرت ارتباط و مذاکره  اتحادیه‌های کارگری در کمپانی‌ها ، فدراسیون‌ها و کنفدراسیون‌ها شد.کارفرمایان، چه داخلی و چه خارجی نقشی خصمانه با اتحادیه‌های صنفی برقرار نموده و نقش و اثر خود را تا حد ممکن در انحلال قرار دادند.در همان زمان، کارفرمایان موقعیت خود را تقویت نموده  و سعی در ثبت شورای سرمایه گذاران خارجی در رومانی نمودند ( موسسه ای از مدیران یا کارفرمایان در صنعت که با سرمایه‌های خارجی در درجه  اول اروپایی خصوصی شده اند). فعالیت های صنعتی که در آن اتحادیه‌های کارگری همچنان نقش مهمی در رومانی ایفا می‌کنند شامل:صنعت استخراج(نفت، گاز،زغال سنگ، آهن و سنگ معدن غیر آهنی)،انرژی:تولید برق، انتقال گاز،3)حمل و نقل: راه آهن (عمومی)، حمل و نقل هوایی. 4)متالورژی  و 5) صنعت خودرو می‌باشند.

پویایی  صنایع مهم رومانی تنها در دستان سرمایه گذاران خارجی و نه بومی‌بوده و متاسفانه این انحصار ضعفی ماندگار در صنایع رومانی محسوب می‌گردد( شاید بتوان این گونه استنباط نمود که سرمایه گذاری‌های خارجی بتواند کمک به پیشرفت صنعتی رومانی نماید اما متاسفانه این پیشرفت با شکل موجود نمی تواند  اثری ماندگار در جهت توسعه  صنعتی این کشور ایجاد نماید).

 چالش 6:

عملکرد ضعیف رومانی در جذب منابع مالی اتحادیه اروپا

در اوایل سال 1990 در رومانی همانند دیگر کشورها در اروپای جنوب شرقی اعتقاد گسترده ای وجود داشت که دست نامرئی بازار برای حل تمامی مشکلات اقتصادی کافی می‌باشد.طی چندین سال، صنعت همواره یه عنوان باری در اقتصاد در نظر گرفته شده است.در دوره مذکور، سهامداران رومانیایی در صنایع مختلف بر خصوصی سازی متمرکز شده اما بر نقطه  قوت رقابت پذیری  تکیه ننمودند، نتیجه ی این عملکرد،  میزان توسعه یافتگی ضعیف تقریبا تمامی استان‌ها ی رومانی به جز بخارست با تولید ناخالص ملی کمتر از میانگین 75 درصد اتحادیه اروپا می‌باشد. در حالیکه اقدامات اتحادیه در اعطای وام ها در جهت توسعه ی بخش های اقتصادی و صنعتی مهم رومانی صورت گرفته اما متاسفانه این منابع محدود بوده و عملکرد ضعیف رومانی در جذب این منابع  در راستای تولید و به تبع بهره وری صنعتی نیز یک تهدید برای صنعت رومانی محسوب می‌گردد.

چرخش رومانی به سمت  افزایش سهم تحقیق، توسعه و نوآوری در صنایع

استراتژی ملی  رومانی 2020-2014، چندین هدف در  توسعه  صنعتی رومانی را دنبال می‌کند: احیای صنعتی رومانی از طریق ایجاد تخصص های هوشمند و تبدیل دانش به منبعی جهت ارتقاء رقابتی صنایع مختلف.  رومانی جهت احیای صنعتی خود سعی در تعریف دوباره  سیاست های صنعتی از طریق  افزایش سهم نوآوری در صنایع دارد. ایجاد شبکه صنایع از جمله اقدامات کشور رومانی در راستای نوسازی صنعتی محسوب می‌گردد. بهتر است نگاهی به حوزه‌های تخصصی هوشمند و اولویت های رومانی در جهت تجاری سازی این حوزه‌ها و صنعتی کردن آنها داشته باشیم، در واقع حوزه‌های تخصصی هوشمند که بیشتر مورد توجه سرمایه گذاری‌های تحقیق و توسعهR & D ) و نوآوری در صنایع مختلف رومانی قرار گرفته شامل حوزه‌های ذیل می‌باشد:

بیوشیمی، فناوری اطلاعات و ارتباطات، انرژی ، محیط زیست، تغییرات آب و هوایی ،فناوری‌های نانو و مواد پیشرفته.

اسناد رسمی‌کمیسیون اروپا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا همگی بر این اصل تکیه می نمایند که نقش مهمی‌که پژوهش،توسعه و نوآوری  (RDI) در برون رفت یک کشور از رکود اقتصادی و راه اندازی مجدد رشد اقتصادی دارد غیر قابل انکار می‌باشدعلاوه بر این، در کشوری می توان در صنعت آن نقش مهمی از پژوهش، توسعه و نواوری را تعریف نمود که بتوان بر هماهنگی سیستم سیاسی آن ، مدیریت متعهدانه  و وجود جامعه ی علمی مسئول در آن جامعه تکیه نمود تا بتوان چالش های رودر روی صنایع مختلف در آن کشور را نیز حل نمود. ناآرامی سیاسی متاسفانه تاثیری منفی بر سیستم تحقیق و توسعه  رومانی گذاشته است. تجزیه و تحلیل واقع بینانه از پتانسیل تحقیق و منابع مالی تعیین شده در راستای ایجاد سهم مذکور در  صنایع مختلف ، متاسفانه این مساله را اثبات می نماید که به علت بی ثباتی سیاسی در این کشور ، رومانی در راستای دستیابی به اهداف اروپا تا سال 2020  خیلی موفق عمل ننموده است. هدف اختصاص 2 درصد تولید ناخالص داخلی به RDI در رومانی چالشی بزرگ برای این کشور محسوب می‌گردد، خصوصا با توجه به شرایط سیاسی فعلی رومانی و محدودیت های بودجه.بر خلاف اقدامات موثر دیگر کشورهای توسعه یافته ی اروپا  و تمرکز ایشان بر انجام سرمایه گذاری‌های بیشتر در حوزه ی تحقیق، توسعه و ابداع  ، رومانی کورکورانه اهدافی  تئوریک و تقلیدی در چشم انداز خود تا سال 2020 تعیین نموده  بدون اینکه  طراحی‌های لازم در راستای ایجاد زیرساخت های ضروری جهت عملیاتی شدن این اهداف صورت گرفته باشد. تنها صنعتی که در رومانی تا حدی سهم RDI در آن بالا می‌باشد صنعت خودروسازی است که با توجه به عدم  توفیق در ایجاد یک محیط  کسب و کار رقابتی جهت بروز و ظهور فرآیندهای نوآورانه، متاسفانه  سهم فناوری و پژوهش در این بخش نیز در حال ناپدید شدن می‌باشد.همانطور که روشن است ایجاد رقابت در نوآوری و پژوهش و پررنگ تر کردن این بخش در صنایع مختلف به دو فاکتور بستگی دارد:سطح دستمزد  و عملکرد صنعتی. در صنعت خودروسازی رومانی که بالاترین سهم  در این صنعت به تحقیق و پژوهش اختصاص یافته  افزایش دستمزد 170 درصدی نیروها ثبت گردیده  و  نهایتا این صنعت به صنعتی پرهزینه تبدیل شده است که بایستی با رقابت های تنگاتنگ مراکش و ترکیه روبرو گردد. اصول و ابزار تامین بودجه ی بخش  تحقیق ، توسعه و نوآوری بایستی اصلاح شده و اولویت ها  منطبق بر نیازمندی‌های این بخش صورت پذیرد، مسلما این هدف میسر نخواهد بود جز با همکاری بخش های  پژوهشی خصوصی و دولتی( اولویت های بودجه بایستی متمرکز بر تحقیقات باشد.). نکته آخر اینکه تنها با پیاده سازی پژوهش  و نوآوری توسط نیروهای بومی  در  بستر  محیط کسب و کار ایده آل جهت بروز نوآوری، می توان سبب پویایی سیستم پژوهش و توسعه در صنعت رومانی گردید.

متن دیدگاه
نظرات کاربران
تاکنون نظری ثبت نشده است

امتیاز شما

برچسب‌ها