اخبار اقتصادی عربستان سعودی - جده
گزیده اخبار و تحولات اقتصادی عربستان سعودی در هفته چهارم بهمن ماه 1404 مندرج در رسانههای این کشور به شرح زیر ارائه میگردد.
جزئیاتی از رشد بخش صنعت عربستان سعودی در سال 2025
«سازمان ملی آمار» عربستان سعودی گزارش داد، بخش صنایع این کشور در ماه دسامبر رشد سالانه 8.9 درصدی را ثبت کرد. به گزارش «الإقتصادیة»، بخش صنعت سعودی با رشد 10.1 درصدی فعالیتهای نفتی این کشور تقویت شد. همچنین شاخص فعالیتهای معدنی با رشد قابلتوجه 13.2 درصدی، به بالاترین سطح تاریخی خود رسید و صنعت تولیدی نیز با رشد 3.2 درصدی، بهویژه بهدلیل افزایش تولید محصولات شیمیایی و صنایع غذایی، روندی صعودی را تجربه کرد. مطابق دادههای سازمان آمار سعودی، بخش تأمین برق، گاز و تهویه هوا در دسامبر گذشته رکود 2.5 درصدی نسبت به سال قبل داشته است. به گزارش الإقتصادیة، در حوزه توسعه صنعتی، طی این دوره 117 کارخانه جدید با سرمایهگذاری حدود 1.68 میلیارد ریال فعالیت خود را در سعودی آغاز کردند که حدود 2587 فرصت شغلی ایجاد کرده است. علاوه بر این، 168 مجوز صنعتی جدید با حجم سرمایهگذاری نزدیک به 1.98 میلیارد ریال سعودی در عربستان سعودی صادر شد.
اظهارات وزیر سرمایهگذاری سعودی در خصوص پروژه نئوم
«خالد الفالح» وزیر سرمایهگذاری سعودی در حاشیه «مجمع صندوق سرمایهگذاری دولتی و بخش خصوصی» با اذعان به تعویق و کندشدن پروژههای «نئوم» ازجمله «ذالاین» اعلام کرد، بازتنظیم اولویتهای سرمایهگذاری عربستان سعودی تحت تأثیر میزبانی «جام جهانی 2034» و «اکسپو 2030» انجام شده است. الفالح در این مجمع همچنین به رشد قابلتوجه داراییهای «صندوق سرمایهگذاری دولتی» سعودی اشاره کرد و بیان داشت، تعداد شرکتهایی که عربستان را بهعنوان مقر منطقهای یا جهانی خود انتخاب کردهاند، در سالهای گذشته از پنج شرکت به حدود 700 شرکت افزایش یافته است.
جزئیاتی از عزل و نصبهای جدید در عربستان سعودی
«سلمان بن عبدالعزیز» پادشاه سعودی با صدور 41 فرمان سلطنتی به عزل، نصب یا ارتقای مسئولین و برخی مقامات بلندپایه در سطوح سیاسی، قضایی، اجرایی، نظامی و امنیتی این کشور پرداخت. تغییر وزیر سرمایهگذاری، دادستان، رئیس «دیوان مظالم»، معاونان 6 وزارتخانه، معاونان 4 امیر در سطح استان، فرمانداران 2 شهرستان و چند جابهجایی در «وزارت کشور» سعودی ازجمله مدیریت اداره امنیتی «المباحث» از مهمترین برکناری و انتصابات ناگهانی در کشور محسوب میشوند.
انتصاب اولین وزیر شیعه در عربستان سعودی
ملک سلمان پادشاه سعودی، با صدور فرمانی، وزیر پیشین سرمایه گذاری عربستان را برکنار و فهد بن عبدالجلیل بن علی آل سیف را به سمت وزیر جدید سرمایه گذاری عربستان سعودی منصوب کرد. آل سیف یکی از چهره های برجسته و باتجربه در بخش های مالی و سرمایه گذاری این کشور است. او عنوان نخستین وزیر شیعه ۱۲ امامی در تاریخ عربستان را از آن خود ساخت. ضمنا ملک سلمان طی حکم جداگانه ای «خالد الفالح» وزیر پیشین را بهعنوان وزیرمشاور این کشور تعیین کرد.
طرح اقامت ویژه اتباع خارجی در سعودی و استقبال بخشهای مختلف از آن
روزنامه «عکاظ» گزارش داد، سعودی گام تازهای برای جذب نخبگان خارجی برداشته است و تاکنون 3484 شرکت خصوصی و 1028 نهاد دولتی و شبهدولتی در استخدام کارکنان خارجی خود برای استفاده از طرح «اقامت ویژه استعدادهای استثنایی» تأیید شدهاند. این طرح با هدف جذب پژوهشگران، مدیران ارشد و کادرهای علمی و درمانی طراحی شده است تا به انتقال دانش و تقویت نوآوری، به توسعه بخشهای مختلف سعودی کمک کند. دارندگان این اقامت به همراه خانواده از مزایایی مانند معافیت از عوارض مالی اتباع، خروج و بازگشت بدون ویزا، امکان تغییر محل کار، اجازه کار اعضای خانواده در بخش خصوصی، تملک ملک و فعالیت تجاری بهرهمند میشوند. عکاظ نوشت، این اقامت در سه مسیر «پژوهشگران»، «کادرهای علمی و سلامت» و «مدیران ارشد» ارائه میشود و هر کدام شرایطی مانند حداقل حقوق ماهانه، سابقه کار و احراز امتیاز تخصصی دارند. مدت اعتبار آن 5 سال و قابل تمدید است و در صورت تحقق شرایط حضور امکان دریافت اقامت دائم نیز وجود دارد.
روند عملیات اجرایی ابرپروژههای عربستان
وبسایت شبکه «الحره» در گزارشی تحلیلی نوشت، در پی تشدید فشارهای مالی ناشی از کاهش قیمت نفت به زیر 70 دلار و عدمتحقق اهداف جذب سرمایه خارجی (دستیابی به تنها یک سوم هدف)، «ملک سلمان» طی حکمی «خالد الفالح» وزیر سرمایهگذاری را برکنار و «فهد آل السیف» را جایگزین او کرد. این تغییرات در حالی رخ میدهد که «ریاض» در حال بازبینی اساسی پروژههای عظیم چشمانداز 2030 مانند «نئوم» است؛ پروژهای که هدف جمعیتی آن از 1.5 میلیون نفر به 300 هزار نفر کاهش یافته و طول «دالاین» نیز به 5 کیلومتر محدود شده است. در این بازتنظیم، اولویت سرمایهگذاری از پروژههای بلندمدت و پرهزینه به سمت بخشهای با بازدهی سریعتر مانند هوش مصنوعی، مراکز داده و انرژیهای تجدیدپذیر تغییر جهت داده است. انتصاب السیف که سابقه مدیریت در «صندوق سرمایهگذاری دولتی» را دارد، با هدف افزایش هماهنگی بین «وزارت سرمایهگذاری» و این صندوق و تطابق با استراتژی پنجساله جدید (2026-2030) صورت گرفته است. کارشناسان این تحولات را نشانه گذار به مرحلهای واقعبینانهتر در اقتصاد سعودی میدانند.
جهش 5.5 میلیارد ریالی سعودی در بازار حلال
«یوسف الخلاوی» دبیرکل «اتاقهای بازرگانی و توسعه اسلامی» در گفتوگو با روزنامه سعودی «الإقتصادیه» گفت، حجم بازار جهانی «حلال» در سال 2025 حدود 7 تریلیون دلار برآورد میشود و سعودی با سرمایهگذاری 5.5 میلیارد ریال، بزرگترین سرمایهگذار این بخش به شمار میرود. به گزارش این روزنامه، حجم هزینهکرد مصرفی مرتبط با اقتصاد حلال در سعودی در سال 2023 از 623 میلیارد ریال فراتر رفت و بیش از 5 میلیارد ریال از سرمایهگذاریهای این کشور به بخش غذای حلال اختصاص یافته است. بازار جهانی غذای حلال نیز در 2025 ارزشی معادل 2.7 تریلیون دلار دارد و تا 2030 به 3.6 تریلیون دلار میرسد.
این روزنامه همچنین مدعی شد، در نظرسنجی انجامشده در هفت بازار اصلی، 99 درصد پاسخدهندگان، سعودی را در میان پنج کشور قابلاعتماد در تولید محصولات حلال دانستهاند و 92 درصد آن را در فهرست کشورهای ترجیحی خرید قرار دادهاند.
افزایش چشمگیر فروش نفت سعودی به چین
براساس گزارش «فایننشال پست» فروش نفت خام سعودی به چین برای بارگیری در ماه مارس افزایش قابلتوجهی یافته است. شرکت «آرامکو» حدود 56 تا 57 میلیون بشکه نفت برای چین در نظر گرفته که در مقایسه با 48 میلیون بشکه در ماه قبل، رشد چشمگیری را نشان میدهد. علت اصلی این افزایش، کاهش قیمت نفت سبک عربستان به پایینترین سطح خود از سال 2020 بوده که این محمولهها را نسبت به رقبا در منطقه جذابتر کرده است. پالایشگاههای هند نیز در ماه مارس حداقل یک میلیون بشکه نفت بیشتر از میزان تعیینشده در قراردادهای بلندمدت خود دریافت خواهند کرد. این در حالی است که هند، تحتفشار امریکا برای کاهش واردات نفت از روسیه قرار دارد. خریداران کره جنوبی و ژاپنی نیز مجموعاً نفت بیشتری از عربستان سعودی دریافت میکنند. همزمان، عراق بهعنوان دومین تولیدکننده بزرگ «اوپک»، محمولههای انعطافپذیرتری برای فروش در مارس عرضه کرده که میتواند توجه خریداران بیشتری را جلب کند.
راهیابی 8 شرکت و 7 کنسرسیوم به مرحله توسعه شبکه گاز سعودی
«وزارت انرژی» سعودی نتایج مرحله پیشصلاحیت رقابت برای صدور مجوز احداث، تملک و بهرهبرداری از شبکههای توزیع گاز طبیعی در شهرک صنعتی «الخرج»، «سدیر» و شهرکهای سهگانه «جده» را اعلام کرد. این اقدام در راستای تقویت زیرساختها و تسریع سرمایهگذاری در بخش انرژی انجام شده است. به اعلام این وزارتخانه، هشت شرکت و هفت کنسرسیوم به مرحله ارائه پیشنهادهای فنی راه یافتهاند. این روند همزمان با اجرای پروژه «توسعه سوم شبکه اصلی گاز» در سعودی دنبال میشود. این طرح در چارچوب برنامه جایگزینی سوخت مایع با گاز طبیعی و اهداف «چشمانداز 2030» سعودی تعریف شده است. شرکتها و کنسرسیومهای واجد شرایط باید حداکثر تا 23 آوریل 2026 پیشنهادهای فنی خود را ارائه کنند تا مراحل نهایی ارجاع و صدور مجوز انجام شود. مقامات سعودی تأکید دارند، این پروژه به افزایش بهرهوری، تقویت پایداری محیطزیستی و ارتقای رقابتپذیری صنعتی کمک خواهد کرد.
سرمایهگذاری 3 میلیارد دلاری سعودی در شرکت ایلان ماسک
به گزارش روزنامه «العربیه»، شرکت «HUMAIN» (بازوی تخصصی هوش مصنوعی صندوق سرمایهگذاری دولتی سعودی) مبلغ 3 میلیارد دلار در آخرین دور تأمین مالی شرکت «xAI» متعلق به «ایلان ماسک» سرمایهگذاری کرد. این معامله دقیقاً پیش از تصاحب xAI از سوی «اسپیسایکس» انجام شد. با این ادغام، سهام هیومین در xAI به سهام در اسپیسایکس تبدیل شد و عملاً این شرکت را به یکی از سهامداران غول جدید ترکیبی هوش مصنوعی و فضا بدل کرد. هدف این سرمایهگذاری، بهرهمندی از رشد بلندمدت پلتفرمی عنوان شده که حاصل ادغام هوش مصنوعی پیشرفته با زیرساختهای فضایی است. این سرمایهگذاری، بر پایه همکاری پیشین دو طرف برای احداث مراکز داده نسل جدید و راهاندازی مدل «Grok» در سعودی شکل گرفته است.
عربستان در حال تدوین یک استراتژی ۲ تریلیون دلاری برای تنوع بخشیدن به اقتصاد خود است.
محمد الجدعان، وزیر دارایی عربستان سعودی، گفت که کشورش در حال آمادهسازی یک استراتژی بهروز شده برای تنوعبخشی به اقتصاد خود است که هزینه کل آن حدود ۲ تریلیون دلار تخمین زده میشود و این بخشی از بررسی جامع دستور کار تحول اقتصادی است که در سال ۲۰۱۹ در چارچوب چشمانداز ۲۰۳۰ آغاز شد. الجدعان در مصاحبهای با تلویزیون بلومبرگ در حاشیه کنفرانس اقتصادهای نوظهور العلا توضیح داد که دولت در حال حاضر در حال بررسی چگونگی ارائه این استراتژی برای پنج سال آینده، با توجه به تغییرات مالی جهانی و چالشهای مربوط به بهرهوری هزینهها و پایداری تأمین مالی است. او خاطرنشان کرد که استراتژی بهروز شده بر بخشهای کلیدی از جمله گردشگری، تولید، لجستیک و فناوری تمرکز دارد، بدون اینکه به جزئیات زمان اعلام رسمی آن بپردازد، صرفاً تأیید کرد که این استراتژی به عنوان بخشی از فرآیند تنظیم مجدد اولویتهای اقتصادی ارائه میشود. این بررسی در حالی صورت میگیرد که عربستان سعودی از سال ۲۰۲۲، در نتیجه کاهش درآمدهای نفتی در مقایسه با سالهای رونق، با کسری بودجه مداوم مواجه بوده است، در حالی که همچنان هزینههای مربوط به پروژههای بزرگ زیرساختی، ورزشی و گردشگری ادامه دارد. الجدعان تأکید کرد که کسری بودجه یک انتخاب آگاهانه برای حمایت از تحول اقتصادی است و خاطرنشان کرد که دولت انتظار دارد این کسری امسال به حدود ۳.۳ درصد از تولید ناخالص داخلی کاهش یابد، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۵، علیرغم تخمینهای بالاتر برخی از مؤسسات بینالمللی، ۵.۳ درصد خواهد بود. این کشور نیاز مالی خود را در طول سال جاری حدود ۵۸ میلیارد دلار برای پوشش کسری بودجه و حمایت از طرحهای سرمایهگذاری تخمین زده است و وزیر تأیید کرد که عربستان سعودی ابزارهای مالی متنوع و شبکه گستردهای از سرمایهگذاران محلی و بینالمللی دارد. الجدعان در مورد نقش دولت تأکید کرد که مرحله بعدی شاهد تمرکز بیشتر بر توانمندسازی بخش خصوصی برای رهبری رشد، در عین کنترل هزینههای دولتی و بهبود کارایی پروژهها، مطابق با اهداف بلندمدت چشمانداز ۲۰۳۰ خواهد بود. مقامات سعودی علاوه بر جمعیت جوان، روی رشد شتابان بخشهای غیرنفتی در سالهای اخیر به عنوان عوامل کلیدی برای حمایت از پایداری تحول اقتصادی و کاهش وابستگی به نفت حساب میکنند.
صندوق ثروت ملی عربستان سعودی ۱۵۷.۶ میلیارد دلار برای محتوای محلی هزینه میکند
یاسر الرمیان، رئیس صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان سعودی، بر تعهد این صندوق به توانمندسازی بخش خصوصی و افزایش نقش آن در رهبری تحول اقتصادی عربستان تأکید کرد و خاطرنشان کرد که هزینههای این صندوق برای محتوای محلی بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ به ۵۹۱ میلیارد ریال سعودی (۱۵۷.۶ میلیارد دلار) رسیده است. الرمیان در سخنرانی خود در مراسم رونمایی از چهارمین دوره مجمع صندوق سرمایهگذاری عمومی و بخش خصوصی توضیح داد که برنامه توسعه محتوای محلی به افزایش هزینههای صندوق سرمایهگذاری عمومی و شرکتهای زیرمجموعه آن کمک کرده است که تأثیر مثبتی بر اقتصاد ملی داشته و زنجیرههای تأمین محلی را تقویت کرده است. به گزارش کانال خبری سعودی، او خاطرنشان کرد که برنامه تأمین مالی پیمانکاران، اجرای پروژههای این صندوق به ارزش بیش از 10 میلیارد ریال (2.7 میلیارد دلار) را امکانپذیر کرده و همچنین به افزایش نرخ مشارکت پیمانکاران محلی به 67 درصد تا سال 2025 کمک کرده است. الرمیان با اشاره به اینکه پلتفرم صندوق سرمایهگذاری عمومیبیش از ۱۹۰ فرصت سرمایهگذاری به ارزش بیش از ۴۰ میلیارد ریال (حدود ۱۰.۷ میلیارد دلار) را برای بخش خصوصی فراهم کرده است، بر تعهد صندوق برای توانمندسازی بخش خصوصی جهت مشارکت در رهبری تحول اقتصادی در عربستان تأکید کرد. انتظار میرود این مجمع شاهد حضور بیش از ۱۰ هزار شرکتکننده از بخش خصوصی، امضای بیش از ۱۰۰ تفاهمنامه، با مشارکت ۱۸ سازمان دولتی و بیش از ۱۲۰ شرکت از سبد صندوق سرمایهگذاری عمومی، در ۶ پلتفرم و با مشارکت بیش از ۲۰۰ سخنران در بیش از ۱۰۰ جلسه گفتگو باشد. این مجمع یک پلتفرم راهبردی است که عرضه و تقاضا را گرد هم میآورد و هدف آن ایجاد مشارکتهای جدید، حمایت از رشد کسبوکارها و پیشبرد آینده اقتصاد عربستان سعودی، همسو با اهداف سند چشمانداز ۲۰۳۰ عربستان سعودی است.
پاییز: عربستان سعودی به مقصد اصلی سرمایهگذاران جهانی تبدیل شده است
بندر الخرایف، وزیر صنایع و منابع معدنی عربستان سعودی، گفت که معرفی این کشور به عنوان یک مرکز سرمایهگذاری جهانی آسانتر شده است. الخرایف در جلسهای در سطح وزرا در مجمع صندوق سرمایهگذاری عمومی و بخش خصوصی با عنوان «وقتی دولت برای حمایت از کسبوکار تلاش میکند» افزود: «عربستان سعودی فرصتهای بزرگی برای توسعه زنجیرههای تأمین دارد و این کشوربا وجود مزایای فراوان، قادر به حمایت از اقتصادهای منطقه به طور کلی است.» وی در این زمینه ادامه داد: این مجمع دو روزه، فرصتهای تجاری ارائه شده توسط صندوق سرمایهگذاری عمومی و شرکتهای زیرمجموعه آن را به نمایش میگذارد و فرصتهای سرمایهگذاری برای سرمایهگذاران و تأمینکنندگان را برجسته میکند و به گسترش همکاری و ایجاد روابط برای حمایت از اقتصاد محلی کمک میکند. این گردهمایی بر بررسی فرصتهای مشارکت بین صندوق و شرکتهای تابعه آن با بخش خصوصی، فراهم کردن فرصتهای ارتباط مستقیم، ثبت به عنوان تأمینکننده در شرکتهای سبد سرمایهگذاری صندوق و معرفی برنامههای صندوق برای توانمندسازی بخش خصوصی تمرکز داشت. وزارت سرمایهگذاری عربستان در سپتامبر 2025 اعلام کرد که این کشور در سال ۲۰۲۴، ۳۱.۷۷ میلیارد دلار سرمایهگذاری مستقیم خارجی جذب کرده است که نسبت به سال ۲۰۲۳، رشدی ۲۴ درصدی را نشان میدهد. طبق اهداف سند چشمانداز عربستان سعودی، این کشور قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ سالانه ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری مستقیم خارجی جذب کند.