چالش‌ها و فرصت‌های تجاری ماداگاسکار

در سال ۲۰۲۳، صادرات کالایی ماداگاسکار به ۳.۲ میلیارد دلار و واردات کالایی به ۴.۷ میلیارد دلار رسید. در سال ۲۰۲۵ صادرات اصلی ماداگاسکار، نیکل خام، پوشاک، وانیل، میخک، سنگ معدن تیتانیوم و صدفاست. واردات اصلی ماداگاسکار نیز، فرآورده‌های نفتی، برنج، مواد دارویی، روغن پالم، منسوجات و وسایل نقلیه موتوری بوده است.

تجارت خارجی ماداگاسکار

تجارت خارجی، ۶۱ درصد از تولید ناخالص داخلی ماداگاسکار را تشکیل می‌دهد (بانک جهانی)، کشوری که بخش قابل توجهی از درآمد خود را به صورت عوارض گمرکی، مالیات بر واردات و مالیات بر ارزش افزوده دریافت می‌کند. ماداگاسکار بدون نیاز به عمل متقابل، به شرکای جامعه توسعه جنوب آفریقا (SADC) و بازار مشترک شرق و جنوب آفریقا (COMESA)، اجازه واردات کالا بدون عوارض گمرکی می‌‌دهد و در ژانویه ۲۰۱۴ حذف تعرفه‌ها را آغاز کرد. علاوه بر این، اکثر محصولات را می‌‌توان بدون مجوز واردات وارد کرد. تراز تجاری این کشور به طور سنتی منفی بوده است و با وجود افزایش صادرات، بعید است که این روند در میان مدت معکوس شود، زیرا واردات همچنان از صادرات پیشی می‌‌گیرد.

با وجود منابع فراوان، ماداگاسکار هنوز در تلاش است تا درآمدهای تجاری خود را توسعه دهد. ماداگاسکار مانند سایر کشورهای جزیره‌ای با هزینه‌های بالای حمل‌ونقل روبرو است. فقدان زیرساخت‌های توسعه ‌یافته، معاملات تجاری را گران کرده و مانع رقابت‌پذیری بخش خصوصی می‌‌شود. با این حال، این کشور قصد دارد لجستیک را در بنادر و فرودگاه‌های اصلی برای بهبود تجارت بهبود بخشد. در حالی که اتحادیه اروپا تاکنون بزرگترین مشتری محصولات ماداگاسکار بوده است، صادرات به کشورهای عضو توافقنامه تجارت آزاد آمریکای شمالی از سال ۲۰۱۷ پس از تصمیم ایالات متحده برای بازگرداندن ماداگاسکار به برنامه ترجیحات تجاری خود (قانون رشد و فرصت آفریقا) افزایش چشمگیری داشته است.

در سال ۲۰۲۳، صادرات کالایی ماداگاسکار به ۳.۲ میلیارد دلار و واردات کالایی به ۴.۷ میلیارد دلار رسید. در همان سال، بانک جهانی کسری تجاری این کشور را ۷ درصد از تولید ناخالص داخلی (از ۸.۱ درصد در سال قبل) تخمین زد. اما در سال ۲۰۲۴ صادرات کالا به ۲.۵ میلیارد دلار و واردات به ۴.۸ میلیارد دلار کاهش یافت که عمدتاً به دلیل کاهش درآمد حاصل از وانیل، میخک، نیکل، کبالت و محصولات مناطق آزاد بود. درآمد وانیل با وجود افزایش ۲۲۴.۹ درصدی حجم صادرات، ۱۵.۴ درصد کاهش یافت، زیرا میانگین قیمت ۷۴ درصد کاهش یافت. صادرات میخک به دلیل کاهش ۳۱ درصدی حجم و کاهش ۶.۵ درصدی قیمت، ۳۵.۵ درصد کاهش یافت. در مقابل، واردات ۲.۹ درصد افزایش یافت که ناشی از خرید بیشتر انرژی (+۳.۵ درصد)، کالاهای مصرفی (+۱۱.۵ درصد)، مواد اولیه (+۲.۴ درصد) و نهاده‌های شرکت‌های مناطق آزاد (+۲.۶ درصد) بود. با این حال، کالاهای سرمایه‌ای (-۵.۲ درصد) و مواد غذایی (-۱.۳ درصد) کاهش یافت و واردات برنج نیز ۲۷.۷ درصد کاهش یافت. صادرات نیکل و کبالت به دلیل کاهش حجم و قیمت، به ترتیب با کاهش شدید ۴۳.۹ درصدی و ۴۷.۰ درصدی مواجه شد. حجم محموله‌های نیکل ۲۴.۵ درصد و همزمان نیز میانگین قیمت آن ۲۵.۷ درصد کاهش یافت. حجم صادرات کبالت ۳۰.۷ درصد و قیمت آن نیز ۲۳.۶ درصد روند کاهشی داشت.

در سال ۲۰۲۵، صادرات اصلی ماداگاسکار، نیکل خام (سهم ۱۸ درصدی)، پوشاک (سهم ۱۰.۷ درصدی)، وانیل (سهم ۹.۶ درصدی)، میخک (سهم ۶.۳۶ درصدی)، سنگ معدن تیتانیوم (سهم ۶.۲ درصدی) و صدف (سهم ۴.۶ درصدی) است. واردات اصلی ماداگاسکار نیز، فرآورده‌های نفتی (سهم ۱۷.۱۸ درصدی)، برنج (سهم ۳ درصدی)، مواد دارویی (سهم ۲.۸ درصدی)، روغن پالم (سهم ۲.۶ درصدی)، منسوجات (سهم ۲.۳ درصدی) و وسایل نقلیه موتوری (سهم ۲ درصدی)  بوده است.

کشورهای فرانسه (با ۱۷.۷ درصد)، آمریکا (با ۱۵.۴ درصد)، چین (با ۱۰.۵ درصد)، کره جنوبی (با ۷.۲ درصد)، ژاپن (با ۶.۹ درصد) و هند (با ۶.۳ درصد) مقاصد اصلی کالاهای ماداگاسکار و کشورهای چین (با ۲۴.۷ درصد)، عمان (با ۱۳.۶ درصد)، فرانسه (با ۶.۱ درصد)، هند (با ۵.۵ درصد)، پاکستان (با ۴.۴ درصد)، آفریقای جنوبی (با ۴.۳ درصد) و امارات عربی متحده (با ۴.۲ درصد) مبادی وارداتی ماداسگار در سال ۲۰۲۴ بوده‌اند.

فرآیند واردات به ماداگاسکار

قبل از شروع فرآیند واردات به ماداگاسکار، توجه به نکات کلیدی خاصی ضروری است، از جمله: انتخاب شرکت حمل و نقل، جذابیت قیمت‌های بازار و غیره. پس از تعریف واضح این پارامترها و آماده شدن محصولات وارداتی، مراحل و مدارک ضروری برای واردات به ماداگاسکار به شرح زیر است:

۱- فاکتور نهایی: سه نوع فاکتور مورد نیاز است:

فاکتور توافق شده با تأمین‌کننده.

فاکتور با قیمت FOB* بدون هزینه حمل و نقل.

فاکتور با قیمت FOB با FRET هزینه حمل و نقل (فاکتور CIF).

۲- بارنامه: (بارنامه برای حمل دریایی و بارنامه هوایی (AWB) برای حمل هوایی)

۳- لیست بسته‌بندی یا عدل‌بندی: لیست دقیقی از کالاها است: شرح، مقدار، وزن ناخالص هر بسته، وزن خالص هر بسته، وزن کل بسته. این لیست توسط تأمین‌کننده تهیه می‌شود.

۴- مجوز واردات واردکننده: به مجوز واردکننده برای انجام عملیات واردات اشاره دارد، نه مجوز واردات نوع خاصی از کالا. مجوز واردات به خودی خود یک سند نیست، بلکه مجموعه‌ای از تعهدات اداری است که واردکننده باید برای ادامه فعالیت‌های وارداتی خود انجام دهد؛ یعنی در ثبت تجاری (RCS) ثبت شده باشد، دارای کارت NIF معتبر باشد، اقامت در ماداگاسکار و حساب بانکی داشته باشد و به طور کلی، رعایت مقررات اداره مالیات و ارز را نموده باشد.

۵- مجوز واردات: این مجوز مربوط به خود کالاها است. بنابراین، برای هر تراکنش وارداتی، همیشه باید از وزارتخانه‌های مربوطه برای انواع خاصی از کالاها درخواستِ مجوز شود. درخواست مجوز واردات می‌تواند به صورت آنلاین ارسال شود .

۶- گواهی مبدا

۷- یادداشت ردیابی بار BSC:  BSC یک سیستم مبتنی بر اینترنت است که برای ردیابی محموله‌های مقصد جمهوری ماداگاسکار توسعه داده شده است. این سیستم به صادرکنندگان اجازه می‌دهد تا BSC خود را به صورت آنلاین ایجاد کنند و اطلاعات آنی در مورد وضعیت BSC‌های ارسالی را در اختیار واردکنندگان قرار می‌دهد. تمام محموله‌های به مقصد جمهوری ماداگاسکار، صرف نظر از مقصد نهایی یا رژیم گمرکی آنها، باید تحت پوشش یک BSC معتبر قرار گیرند.

۸- معرفی شرکت حمل و نقل بار: یک فرد عادی نمی‌تواند اظهارنامه گمرکی ارائه دهد. برای خارج کردن کالا از گمرک، باید از طریق یک کارگزار گمرکی (CAD - Commissionnaire Agréée en Douane)، به طور خاص یک شرکت حمل و نقل بار، اقدام شود.

هرگز تا زمانی که تمام مدارک لازم را جمع‌آوری نکرده‌اید، یک شرکت حمل و نقل بار استخدام نکنید. برای شروع کار، شرکت حمل و نقل بار برای شما پرونده‌ای باز می‌کند. آنها مدارک شما را می‌گیرند و دستور ترانزیت را صادر می‌کنند، که سندی است که مجوز شما را برای شرکت حمل و نقل بار برای پردازش پرونده شما در گمرک تأیید می‌کند. شرکت حمل و نقل بار اظهارنامه‌ها را در سیستم گمرکی SYDONIA تکمیل می‌کند. آنها ابتدا SAD (سند اداری واحد) را پر می‌کنند و آن را به همراه مدارکی که ارائه داده‌اید به مقامات ارائه می‌دهند.

این DAU موارد زیر را ارائه می‌دهد: رژیم گمرکی (واردات قطعی یا موارد دیگر)، تعیین واردکننده یا گیرندگان، دفتر گمرک مسئول، تعداد کل اقلام، شماره اظهارکننده (شماره کارمند شرکت حمل و نقل)، کشور صادرکننده، کشور مبدا (این ممکن است با کشور صادرکننده متفاوت باشد)، کشور مقصد، مبلغ به ارز، نرخ ارز، نام‌گذاری (ماهیت کالا در تعرفه‌های گمرکی)، وزن ناخالص و خالص کالا.

۹- خروج کالاهای وارداتی: پس از ثبت اظهارنامه در سیستم گمرکی، پرونده به بازرس- تأییدکننده می‌رود که هم تأیید اسناد و هم تأیید فیزیکی را انجام می‌دهد. در بندر، قبل از هرگونه بازرسی در محل، باید هزینه‌های خاصی پرداخت شود؛ این هزینه‌ها هزینه‌های بندری نامیده می‌شوند، مانند هزینه‌های تخلیه و هزینه‌های جابجایی. این هزینه‌ها که بر عهده واردکننده است، می‌تواند توسط شرکت حمل‌ونقل از قبل پرداخت شود و بعداً توسط واردکننده بازپرداخت شود.

بررسی اولیه شامل اسکن کالا است. فقط در صورتی که نتیجه مشکوک باشد، لازم است کانتینر باز شده و کالا بازرسی شود. اگر همه چیز مرتب باشد، پرونده به بخش تسویه حساب منتقل می‌شود، جایی که عوارض و مالیات پرداخت می‌شود. پس از پرداخت، شرکت حمل‌ونقل می‌تواند دستور ترخیص را صادر کند و ترتیب جمع‌آوری کالاها را بدهد. پس از ترک بندر یا فرودگاه، شرکت حمل و نقل گواهی ترخیص گمرکی را دریافت می‌کند. این سند در صورت بازرسی در طول سفر از گمرک تا انبار شرکت واردکننده، به عنوان مدرک عمل خواهد کرد.

منابع:

اتاق بازرگانی ماداگاسکار

مرکز تجارت بین الملل (TRADEMAP)

بانک جهانی