فرایند حواله‌های ارسالی از سوی کارگران پاکستانی شاغل در خارج از کشور؛ قوی، اما بی‌ثبات

حواله‌های ارسالی از سوی کارگزان شاغل در خارج از کشور به پاکستان در مارس 2026 با رسیدن به 3.8 میلیارد دلار رشد ماهانه قابل‌توجهی داشت و تا حدی فشار بر حساب خارجی را کاهش داد، اما همچنان نسبت به سال قبل کمتر بود و نتوانست نگرانی‌ها را برطرف کند؛ هرچند عملکرد نه‌ماهه با 30.3 میلیارد دلار و رشد 8.2 درصدی پاکستان را در مسیر هدف 40 میلیارد دلاری سالانه نگه داشته است، این هدف به شدت به ثبات منطقه وابسته است.

بخش عمده حواله‌ها از کشورهای خلیج فارس می‌آید و وابستگی بالا به بازارهای محدودی مانند عربستان سعودی و امارات متحده عربی باعث شده جریان ماهانه در برابر تنش‌های ژئوپلیتیکی و نوسان قیمت نفت آسیب‌پذیر باشد؛ به‌طوری‌که هم‌زمان می‌تواند هزینه واردات را افزایش و رشد حواله‌ها را تضعیف کند. در مقایسه، کشورهایی مانند هند و فیلیپین با تنوع‌بخشی جغرافیایی و شغلی نیروی کار خود، پایه پایدار‌تری برای حواله‌ها ساخته‌اند، در حالی که تداوم اتکای پاکستان به بازارهای کم‌مهارت خلیج فارس، ثبات خارجی آن را بیش از حد به تعداد کمی‌کشور و بخش گره زده است.

حواله‌های ارسالی از سوی کارگزان شاغل در خارج از کشور به پاکستان در مارس 2026 (Mar-26) اندکی آرامش به همراه آورد، اما این آسودگی با یک هشدار همراه بود. پاکستانی‌های مقیم خارج در این ماه 3.8 میلیارد دلار به کشور فرستادند؛ رقمی‌که نسبت به فوریه 2026 (Feb-26) رشد قابل‌توجه 16.5 درصدی را نشان می‌دهد و بالاترین ورودی ماهانه در سال مالی 2026 تاکنون بوده است. با این حال، همین رقم هنوز حدود 5.5 درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بود.

افزایش ماه‌به‌ماه چندان غیرمنتظره نبود. ماه مارس بخش عمده‌ای از رمضان و دوره منتهی به عید را در بر می‌گرفت؛ زمانی که کارگران مهاجر معمولاً برای حمایت از هزینه‌های خانوار در داخل کشور پول بیشتری ارسال می‌کنند. این افزایش فصلی اهمیت داشت، اما اهمیت واقعی فراتر از اثر تقویمی آن است.این رشد در زمانی رخ داد که حساب خارجی پاکستان دوباره تحت فشار قرار گرفته و تنش‌های ژئوپلیتیکی منطقه‌ای پرسش‌هایی درباره پایداری ورودی‌های مرتبط با خلیج فارس ایجاد کرده بود.در این چارچوب، رقم ماه مارس اطمینان‌بخش بود، اما برای پایان دادن به بحث‌ها کافی نبود.

تصویر کلی نه‌ماهه همچنان مطلوب است. در 9 ماه نخست سال مالی 2026 (9MFY26)، حواله‌ها به 30.3 میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل 8.2 درصد رشد داشت. این عملکرد با هر معیار اخیر، همچنان قوی است و پاکستان را در مسیر دستیابی به انتظار رسمی حدود 40 میلیارد دلار برای کل سال نگه می‌دارد. برای رسیدن به این هدف، کشور به 9 تا 10 میلیارد دلار در سه‌ماهه پایانی نیاز دارد؛ یعنی کمی‌بیش از 3 میلیارد دلار در هر ماه ارزیابی شده است..با وجود این رشد، با تشدید درگیری‌های منطقه‌ای دستیابی به این هدف دشوار به نظر می‌رسید. اما اکنون که آتش‌بس برقرار شده، در صورت تداوم ثبات، شانس تحقق آن افزایش یافته است.

با این حال، تصویر در سطح کریدورها به اندازه رقم تجمعی روشن نیست. عربستان سعودی در مارس بزرگ‌ترین منبع ورودی‌ها باقی ماند و پس از آن امارات متحده عربی، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا قرار داشتند. اما در مقایسه سال‌به‌سال، حواله‌ها از عربستان سعودی، امارات، بریتانیا و آمریکا همگی در این ماه کاهش یافتند. داده‌های 9 ماهه سال مالی 2026 سالم‌تر به نظر می‌رسند: ورودی‌ها از عربستان 3 درصد رشد سالانه داشت، از امارات 10 درصد افزایش یافت و بریتانیا و اتحادیه اروپا نیز رشدهای مناسبی ثبت کردند. این نشان می‌دهد که پایه حواله‌های پاکستان از نظر ساختاری تضعیف نشده، اما همچنین حاکی از آن است که جریان ماهانه بیش از پیش در برابر نوسانات شرایط منطقه‌ای آسیب‌پذیر شده است.

آنچه مهم‌تر است، آسیب‌پذیری پنهان زیر عدد تیترشده است. پاکستان نه‌تنها به حواله‌ها به‌شدت متکی است، بلکه به مجموعه‌ای بسیار محدود از بازارها وابستگی دارد. بیش از 20 میلیارد دلار در سال—حدود نیمی از کل ورودی‌های حواله—از کشورهای خلیج فارس می‌آید. عربستان سعودی به‌تنهایی حدود یک‌چهارم را به خود اختصاص می‌دهد و امارات نزدیک به یک‌پنجم را. با توجه به اینکه حواله‌ها اکنون حدود 9 تا 10 درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌دهند، پاکستان به‌طور غیرمعمولی به سلامت اقتصادهای خلیج فارس وابسته است. این همواره یک نقطه‌ضعف بوده، اما تنش‌های اخیر منطقه‌ای آن را بسیار آشکارتر کرده است.

ریسک اعلامی‌به‌سادگی قابل درک است. اگر قیمت نفت بالا بماند، صورت‌حساب واردات پاکستان بیشتر افزایش می‌یابد. اما اگر همان فشارهای منطقه‌ای به کند شدن اقتصادهای خلیج فارس یا اختلال در فعالیت‌ها منجر شود، رشد حواله‌ها نیز می‌تواند تضعیف شود. در آن صورت، پاکستان از دو سو تحت فشار قرار می‌گیرد: پرداخت‌های بیشتر برای واردات و ورودی‌های ضعیف‌تر از سوی کارگران خارج از کشور.

درس بزرگ‌تری هم در این میان وجود دارد. کشورهایی مانند هند و فیلیپین پایه‌های حواله‌ای متنوع‌تری ساخته‌اند؛ هم از نظر جغرافیایی و هم از نظر نوع مشاغلی که نیروی کارشان در خارج دارد. پاکستان، در مقابل، همچنان عمدتاً به بازارهای کار کم‌مهارت و نیمه‌ماهر در خلیج فارس وابسته است. این الگو سال‌ها از اقتصاد حمایت کرده و برای بسیاری از خانوارها حکم شریان حیاتی را دارد، اما همچنین به این معناست که ثبات خارجی پاکستان بیش از حد بر تعداد اندکی کشور و بخش اقتصادی تکیه دارد.

تاریخ انتشار : 10 آپریل 2026 (21 فروردین ماه 1405)

روزنامه انگلیسی زبان بیزنس رکوردر

https://www.brecorder.com/news/40415697/remittances-strong-but-exposed