وابستگی انرژی اتریش به سوخت‌های فسیلی و مسیر خودکفایی نسبی تا ۲۰۴۰

اتریش سال‌هاست که در مسیر گذار انرژی حرکت می‌کند، اما واقعیت‌های آماری نشان می‌دهد که وابستگی این کشور به سوخت‌های فسیلی وارداتی همچنان ساختاری و عمیق باقی مانده است. بر اساس تازه‌ترین ارزیابی‌های آژانس انرژی اتریش و آمار رسمی، این کشور در سال ۲۰۲۵ تنها حدود ۴۱ درصد از تقاضای انرژی خود را از منابع داخلی پوشش داده و از نظر محاسباتی از اواخر ماه مه به واردات انرژی وابسته شده است. این وابستگی نه‌تنها میلیاردها یورو سرمایه را سالانه به خارج از کشور منتقل می‌کند، بلکه در شرایط ژئوپلیتیکی ناپایدار کنونی، به‌ویژه با آغاز جنگ علیه ایران از اسفند 1404، ریسک‌های جدی برای امنیت تأمین انرژی و فشار بر اقتصاد خانوارها ایجاد کرده است. هدف این گزارش، بررسی دقیق وضعیت موجود وابستگی اتریش به سوخت‌های فسیلی، تحلیل هزینه‌ها و ریسک‌های آن، ارزیابی پتانسیل‌های داخلی و در نهایت بررسی سناریوهای ممکن برای افزایش خودکفایی نسبی تا افق سال ۲۰۴۰ است.

وضعیت کنونی وابستگی انرژی

طبق داده‌های آژانس انرژی اتریش، سهم تولید داخلی از کل تقاضای انرژی اتریش در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۱ درصد بوده که معادل تقریباً ۱۵۵ تراوات‌ساعت از مجموع حدود ۴۰۰ تراوات‌ساعت نیاز سالانه است. این میزان تولید داخلی از نظر محاسباتی تا پایان ماه مه کافی است و از ۳۱ مه به بعد، کشور برای پوشش بقیه نیاز خود به واردات متکی می‌شود که بخش عمده آن فسیلی است. آمارهای منتشر شده نشان می دهد که  مصرف نهایی انرژی در اتریش طی سال 2025 ۲ درصد افزایش داشته و این رشد عمدتاً ناشی از سرمای بیشتر و افزایش مصرف بخش خانگی بوده است. در ترکیب مصرف نهایی، محصولات نفتی با حدود ۳۳ درصد بیشترین سهم را داشته‌اند، پس از آن برق با ۲۲ درصد، انرژی‌های تجدیدپذیر با ۲۱ درصد و گاز طبیعی با ۱۵ درصد قرار گرفته‌اند. همچنین اتریش در سال ۲۰۲۵ پس از دو سال، مجدداً به واردکننده خالص برق تبدیل شد که علت اصلی آن کاهش شدید تولید برق‌آبی بود. وابستگی در بخش سوخت‌های فسیلی همچنان در سطح بحرانی قرار دارد؛ به‌طوری که اتریش ۱۰۰ درصد زغال‌سنگ، حدود ۹۳ درصد گاز طبیعی و بین ۹۵ تا ۹۶ درصد نفت خام مورد نیاز خود را وارد می‌کند. انرژی‌های تجدیدپذیر مانند نیروگاه‌های آبی، بادی، خورشیدی و زیست‌توده تقریباً کاملاً از منابع داخلی تأمین می‌شوند، اما سهم کلی آن‌ها هنوز نتوانسته است وابستگی ساختاری به سوخت‌های فسیلی را به‌طور معنادار کاهش دهد.

هزینه‌های اقتصادی و ریسک‌های ژئوپلیتیکی

وابستگی انرژی اتریش هزینه اقتصادی سنگینی به همراه دارد. میانگین هزینه خالص واردات انرژی در ده سال گذشته سالانه حدود ۱۰ میلیارد یورو بوده که مجموعاً به مرز ۱۰۰ میلیارد یورو نزدیک شده است. در سال بحرانی ۲۰۲۲ این رقم به ۲۰ میلیارد یورو رسید و در سال ۲۰۲۵ به ۸ میلیارد یورو کاهش یافت، اما انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۶ به دلیل جنگ علیه ایران دوباره افزایش یابد. تا اواخر اکتبر ۲۰۲۶، هزینه واردات نفت و گاز نسبت به دوره مشابه سال قبل حدود ۱٫۷ میلیارد یورو بیشتر شده بود. آژانس انرژی اتریش نیز اعلام کرده که فقط در سه ماه اول درگیری در منطقه خلیج فارس، افزایش قیمت نفت حدود ۴۵۰ میلیون یورو هزینه اضافی برای اتریش به همراه داشته است. از سال ۲۰۱۷ تا کنون، هزینه‌های انباشته واردات روزانه حدود ۱۷۰ هزار بشکه نفت خام به نزدیک ۶۰ میلیارد یورو، واردات گاز طبیعی به حدود ۳۰ میلیارد یورو و واردات زغال‌سنگ به بیش از ۷ میلیارد یورو رسیده است. علاوه بر این ارقام مستقیم، هزینه‌های پنهانی مانند بودجه‌های مالیاتی برای نگهداری ذخایر استراتژیک، ریسک‌های قیمتی و وابستگی‌های ژئوپلیتیکی نیز بر اقتصاد کشور فشار وارد می‌کند.

ریسک‌های زنجیره تأمین نیز قابل توجه است. حدود ۹۴ درصد نفت خام اتریش از طریق خط لوله ترانس‌آلپین[1] از بندر تریسته ایتالیا به پالایشگاه شووشات می‌رسد و بخش عمده آن، حدود ۵۲ تا ۶۰ درصد، از قزاقستان تأمین می‌شود که از طریق خط لوله CPC به بندر نووروسیسک در دریای سیاه و سپس با تانکر حمل می‌گردد. تحلیل‌های انجام‌شده توسط مراکز تحقیقاتی نشان می‌دهد که در صورت اختلال طولانی‌مدت در خط لوله ترانس‌آلپین، ذخایر استراتژیک اتریش که برای حدود ۱۰۰ روز طراحی شده‌اند، ظرف چند ماه به پایان می‌رسند. نمونه عملی این آسیب‌پذیری در مارس ۲۰۲۶ رخ داد که خرابکاری در تأسیسات برقی مرتبط با خط لوله در ایتالیا، جریان نفت را برای سه روز مختل کرد. در بخش گاز نیز پس از قطع عرضه روسیه، واردات عمدتاً از طریق آلمان و ایتالیا انجام می‌شود و سهم قابل‌توجهی از آن به گاز مایع آمریکا اختصاص دارد که طبق برآوردهای رسانه‌ای حدود ۳۰ درصد است. این وابستگی در کنار نوسانات سیاست‌گذاری آمریکا، ریسک‌های امنیتی و قیمتی را افزایش داده است.

پتانسیل‌های داخلی و محدودیت‌ها

با وجود وابستگی بالا، اتریش از ظرفیت‌های داخلی نیز برخوردار است. سهم فعلی گاز داخلی حدود ۷ درصد است، اما میدان ویتائو در نیدراسترایش که بزرگ‌ترین کشف گاز اتریش در چهار دهه اخیر محسوب می‌شود، از مه ۲۰۲۶ به بهره‌برداری رسیده است. فاز اول این میدان حدود ۱۱ تراوات‌ساعت گاز تولید خواهد کرد که می‌تواند نیاز حدود ۱۰۰ هزار خانوار را برای ده سال تأمین کند و کل منابع قابل استحصال آن تا ۴۸ تراوات‌ساعت برآورد می‌شود. بهره‌برداری کامل از میدان ویتائو می‌تواند سهم گاز داخلی اتریش را به حدود ۱۴ درصد افزایش دهد.

در زمینه بیوگاز و بیومتان نیز پتانسیل نظری و قابل تحقق از پسماندهای زیستی و کشاورزی حدود ۲۰ تراوات‌ساعت در سال است که معادل ۲۰ تا ۲۵ درصد نیاز فعلی گاز کشور می‌باشد، هرچند سهم فعلی آن بسیار ناچیز و در حد حدود ۰٫۱۵ تراوات‌ساعت تزریق به شبکه است و چارچوب قانونی مناسب برای گسترش آن هنوز کامل نشده است.

در بخش برق، اتریش روی کاغذ نزدیک به خودکفایی است، اما به دلیل نوسانات تولید تجدیدپذیرها، تنها در حدود ۲۰ درصد ساعات شبانه‌روز نیاز برقی خود را کاملاً با منابع داخلی پوشش می‌دهد. اتریش در زیست‌توده جامد نیز خودکفا است و این منبع سهم بزرگی از تولید داخلی را تشکیل می‌دهد. با این حال، این پتانسیل‌ها بدون سرمایه‌گذاری هدفمند، توسعه شبکه‌ها و چارچوب‌های قانونی مناسب نمی‌توانند به‌تنهایی وابستگی ساختاری را برطرف کنند.

سناریوهای آینده و ارزیابی مسیر گذار تا سال ۲۰۴۰

مدل‌سازی‌های آژانس انرژی اتریش در سناریوی 2040[2] نشان می‌دهد که در صورت اتخاذ مسیر کاهش شدید سوخت‌های فسیلی، با برق‌رسانی گسترده در حمل‌ونقل، گرمایش و صنعت، افزایش کارایی انرژی و گسترش تجدیدپذیرها، سهم تأمین داخلی می‌تواند تا حدود ۹۰ درصد افزایش یابد. در این سناریو، کل مصرف انرژی حدود ۲۱ درصد کاهش پیدا می‌کند و انتشار گازهای گلخانه‌ای مرتبط با انرژی تا ۹۶ درصد کم می‌شود. واردات باقی‌مانده عمدتاً به هیدروژن، سوخت‌های الکترونیکی و بخشی از کروزن (سوخت هواپیما) محدود خواهد شد.

برق‌رسانی کامل حمل‌ونقل تا سال ۲۰۴۰ حدود ۱۸ تراوات‌ساعت تقاضای اضافی برق ایجاد می‌کند که معادل کل توسعه تجدیدپذیرها از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ است. البته سناریوهای کمتر جاه‌طلبانه سهم فسیلی بالاتری را پیش‌بینی می‌کنند. هدف آژانس انرژی اتریش دستیابی به خودکفایی کامل نیست، بلکه افزایش حاکمیت انرژی و کاهش وابستگی به کشورهای خارج از اتحادیه اروپا از طریق توسعه شبکه‌های اروپایی، ذخیره‌سازی و بهره‌برداری بهتر از منابع داخلی است.

ارزیابی این سناریو نشان می‌دهد که اگرچه استقلال کامل انرژی امکان‌پذیر نیست، اما با اقدامات هماهنگ می‌توان وابستگی به کشورهای ثالث خارج از اتحادیه اروپا را به‌طور معنادار کاهش داد و تاب‌آوری اقتصادی کشور را تقویت کرد. موفقیت این مسیر به سرعت اجرای سیاست‌ها، توسعه زیرساخت‌ها و پذیرش اجتماعی بستگی دارد.

ارزیابی و نتیجه‌گیری

وابستگی اتریش به سوخت‌های فسیلی همچنان ساختاری، پرهزینه و پرریسک است و فشار مستقیمی‌بر اقتصاد خانوارها و امنیت تأمین انرژی وارد می‌کند. هزینه‌های انباشته واردات در سال‌های اخیر و شوک‌های قیمتی ناشی از تنش‌های ژئوپلیتیکی، از جمله جنگ علیه ایران، این آسیب‌پذیری را بیش از پیش آشکار کرده است. با این حال، ظرفیت‌های داخلی موجود در بخش تجدیدپذیرها، بیوگاز، گاز محدود داخلی مانند میدان ویتائو و مسیر برق‌رسانی می‌توانند سهم منابع داخلی را به شکل قابل توجهی افزایش دهند. مدل‌سازی‌های رسمی نشان می‌دهد که با اتخاذ سناریوهای اقدام‌محور تا سال ۲۰۴۰ می‌توان سهم تأمین داخلی را به حدود ۹۰ درصد رساند و واردات را عمدتاً به حامل‌های خاصی محدود کرد.

اتریش نمی‌تواند به استقلال کامل انرژی برسد، اما با تسریع برق‌رسانی، گسترش شبکه‌های اروپایی و سرمایه‌گذاری هدفمند در زیرساخت‌های تجدیدپذیر می‌تواند وابستگی خود را به کشورهای ثالث خارج از اتحادیه اروپا به حداقل برساند و تاب‌آوری انرژی خود را به‌طور معنادار تقویت کند.

منابع:

https://www.statistik.at/fileadmin/announcement/2026/10/20261030Energiebilanzen2025.pdf

https://www.omv.com/de/investoren/news-und-events/news/2026/omv-bringt-grossten-osterreichischen-gasfund-seit-vier-jahrzehnten-in-produktion

https://www.diepresse.com/41381768/oel-und-gas-aus-dem-ausland-oesterreich-verbrennt-100-milliarden-euro

https://oesterreichsenergie.at/fakten/energieunabhaengigkei

https://www.unsereenergiewelt2040.at/

 

[1] TAL

[2] Unsere Energiewelt 2040