از پوشش گسترده شبکه تا دسترسی واقعی به اینترنت همراه در ماداگاسکار

ماداگاسکار از نظر پوشش فنی شبکه‌های ارتباطی در حال پیشرفت قابل توجهی است، اما با وجود پوشش گسترده 3G و توسعه سریع 4G، ضریب واقعی استفاده از اینترنت همچنان حدود یک‌پنجم جمعیت است. شکاف دیجیتال، هزینه دسترسی، فقر، پراکندگی جمعیت و ضعف زیرساخت در مناطق روستایی مهم‌ترین موانع توسعه دیجیتال کشور محسوب می‌شوند.

در ماداگاسکار، توسعه اینترنت موبایل شتاب چشمگیری را تجربه می‌کند. این کشور اکنون از پوشش شبکه بسیار گسترده‌ای بهره‌مند است که نتیجه بیست سال سرمایه‌گذاری عظیم در زیرساخت‌های پیشرفته است. با این حال، اگرچه این فناوری به خوبی در سراسر کشور مستقر شده است، اما نرخ نفوذ هنوز باید بهبود یابد. 

ماداگاسکار با پوشش گسترده شبکه، که طی ده‌ها سال سرمایه‌گذاری از سوی صنعت مخابرات تقویت شده است، از یک بنیان فناوری قوی برخوردار است اما دسترسی به اینترنت همچنان محدود و برای بخش قابل توجهی از جمعیت غیرقابل دسترس است. در حالی که پیش‌نویس قانون شماره 040/2026 در مورد ارتباطات الکترونیکی قرار است گامی تعیین‌کننده در جهت نوسازی این بخش باشد، لذا اصلاحات ساختاری فوری برای تبدیل این اتصال به یک محرک واقعی برای شمول دیجیتال مورد نیاز می‌باشد.

 وضعیت اینترنت در ماداگاسکار

بر اساس آخرین اطلاعات از  جمعیت 33 میلیون نفری ماداگاسکار تنها حدود 7 میلیون نفر از اینترنت استفاده می‌کنند و ضریب نفوذ اینترنت 20.4٪ می‌باشد یعنی 79.6٪ از جمعیت ماداگاسکار به اینترنت دسترسی ندارند.

داده‌های DataReportal نشان می‌دهد که در پایان ۲۰۲۵ فقط حدود ۲۰.۴ درصد جمعیت ماداگاسکار کاربر اینترنت بوده‌اند؛ یعنی بیش از ۲۶ میلیون نفر هنوز عملاً آفلاین بوده‌اند. 

آمار سازمان تنظیم مقررات فناوری‌های ارتباطی ARTEC، نشان می‌دهد پوشش شبکه از نظر فنی بسیار بیشتر از میزان استفاده واقعی است: پوشش 3G حدود ۹۸٪ و پوشش 4G حدود ۸۰٪ جمعیت اعلام شده است لذا مشکل اصلی ماداگاسکار نه پوشش شبکه، بلکه توانایی استفاده و استطاعت مالی جمعیت این کشور می‌باشد.

 عوامل زیر باعث به وجود آمدن این وضعیت شده‌اند:

• قیمت بالای اینترنت نسبت به درآمد مردم؛
• فقر و پایین بودن قدرت خرید گوشی هوشمند؛
• پراکندگی و جمعیت بسیار زیاد روستایی؛
• فاصله و پراکندگی جغرافیایی روستاها؛
• کیفیت پایین یا ناپایدار شبکه در بعضی مناطق؛
• پایین بودن سواد دیجیتال؛
• محدودیت برق و دسترسی به انرژی به‌ویژه در مناطق روستایی؛
• هزینه بالای تجهیزات اینترنت ثابت؛
• فاصله قابل توجه میان پایتخت و مناطق دورافتاده این کشور.

Telma/Yas از بازیگران بسیار مهم بازار زیرساخت و اینترنت در ماداگاسکار بوده و Orange و Airtel نیز در این کشور مشارکت فعال و گسترده‌ای دارند.

استارلینک نیز به‌عنوان گزینه اینترنت ماهواره‌ای اهمیت فزاینده‌ای و رو به رشدی در ماداگاسکار پیدا کرده است، به‌ طوری که در تازه‌ترین تحول و در ژوئیه ۲۰۲۶، ماداگاسکار به عنوان سومین بازار آفریقایی معرفی شد که فناوری Direct-to-Cell استارلینک را آزمایش نمود، یعنی امکان ارتباط مستقیم گوشی موبایل با ماهواره، بدون نیاز به آنتن زمینی سنتی در مناطق فاقد پوشش به خوبی در این کشور انجام شد.

 انواع مالیات‌ها به عنوان مانع اصلی استفاده از اینترنت همراه

اگر زیرساخت‌ها وجود داشته و تنظیم شده باشند، مانع شمول دیجیتال کجاست؟ همانطور که مطالعات انجمن جهانی اپراتورهای تلفن همراه GSMA در آفریقا مرتباً نشان می‌دهد، مانع اصلی دیگر دسترسی به شبکه نیست، بلکه دسترسی مالی به دستگاه‌ها است. در ماداگاسکار، دسترسی به تلفن‌های هوشمند با مانع دوگانه‌ای روبرو است: قدرت خرید محدود، که به‌شدت توسط برخی از بالاترین مالیات‌ها در این قاره جریمه می‌شود. مالیات‌های ترکیبی (عوارض گمرکی، مالیات بر ارزش افزوده) بر واردات تلفن‌های هوشمند سطح پایین، همراه با مالیات بر خدمات (۸٪ عوارض غیرمستقیم بر ارتباطات از راه دور و ۵٪ بر امور مالی موبایل)، هزینه دسترسی دیجیتال را برای بخش بزرگی از جمعیت دور از دسترس نگه می‌دارد.

مانع ورود نه در کمبود زیرساخت، بلکه در هزینه تهیه تجهیزات نهفته است. یکی از سنگین‌ترین بارهای مالیاتی در آفریقا مستقیماً بر قدرت خرید خانوارهای ماداگاسکار تأثیر می‌گذارد و مانع از خرید تلفن‌های هوشمند مقرون‌به‌صرفه می‌شود، که گامی حیاتی برای استفاده از خدمات 4G یا 5G است. گروه اپراتورهای مخابراتی ماداگاسکار (GTM) به شدت بر این نکته تأکید کرده و حذف یا کاهش چندین مالیات را به عنوان یک اولویت مطلق شناسایی کرده است.

اولویت اول، لغو مالیات غیرمستقیم ۸ درصدی بر مخابرات است، باری که هزینه‌های خدمات را افزایش می‌دهد و به طور مکانیکی مانع دموکراتیزه شدن دسترسی به داده‌ها می‌شود. همزمان، بررسی مالیات ۵ درصدی بر موبایل ضروری است، زیرا دسترسی به خدمات مالی دیجیتال را برای جمعیت محدود کرده و اقتصاد دیجیتال را به طور کلی از بین می‌برد. در نهایت، کاهش مالیات واردات بر دستگاه‌های سطح پایه، به‌ویژه از طریق کاهش مالیات بر ارزش افزوده و عوارض گمرکی، پذیرش دستگاه‌های تلفن همراه را در خانوارهای ماداگاسکار تحریک کرده و تأثیر اجتماعی-اقتصادی شبکه‌های موجود را به حداکثر می‌رساند.

نمونه‌ای جذاب از الگوبرداری منطقه‌ای

این اقدامات تخفیف مالیاتی مبتنی بر واقعیت‌هایی است که پیش از این در قاره آفریقا اثبات شده است. مطالعات اخیر انجمن جهانی اپراتورهای تلفن همراه (GSMA) و بانک جهانی به طور مداوم نشان می‌دهد که بار مالیاتی اعمال شده بر بخش مخابرات، مانع اصلی اتصال در کشورهای در حال توسعه است.

مثال آفریقای جنوبی در این زمینه بسیار گویا است. در اوایل سال ۲۰۲۵، دولت آفریقای جنوبی تصمیم استراتژیکی برای حذف مالیات ۹ درصدی کالاهای لوکس بر گوشی‌های هوشمند سطح پایین گرفت. تنها چند ماه پس از این اصلاح مالیاتی، GSMA شاهد کاهش چشمگیر ۴۰ درصدی خرید گوشی‌های ساده به نفع گوشی‌های هوشمند بود و بدین ترتیب، شمول دیجیتال این کشور به طرز چشمگیری تسریع شد.

در سطح اقتصاد کلان، تأثیر بسیار زیاد است: داده‌های مجمع جهانی اقتصاد و کمیسیون پهنای باند تخمین می‌زنند که افزایش ۱۰ درصدی پذیرش پهنای باند تلفن همراه در آفریقا، به طور خودکار ۲.۵ درصد رشد در تولید ناخالص داخلی (GDP) ایجاد می‌کند. در ماداگاسکار، جایی که هزینه یک تلفن هوشمند هنوز سهم نامتناسبی از درآمد ماهانه فقیرترین خانوارها را نشان می‌دهد، این نمونه‌های منطقه‌ای، نیاز فوری به یک سیاست هدفمند تخفیف مالیاتی را تأیید می‌کنند.

 یک چارچوب نظارتی قابل پیش‌بینی برای حمایت از قیمت‌های پایین‌تر

پایداری سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی، مانند استقرار فیبر نوری یا گسترش شبکه در مناطق روستایی، در درجه اول به یک چارچوب نظارتی پایدار و مبتنی بر انگیزه بستگی دارد. در این راستا، اصلاحات قانونی معرفی شده توسط پیش‌نویس قانون شماره 040/2026 باید مقررات شفافی را که قبلاً توسط سازمان تنظیم مقررات فناوری‌های ارتباطی ARTEC اعمال می‌شد، به‌ویژه از طریق تنظیم تعرفه‌های عمده‌فروشی برای قوانین ملی ستون فقرات و اتصال متقابل، تقویت کند.

دقیقاً همین ثبات بازار است که به اپراتورها این امکان را داده است که کاهش قیمت تاریخی داده‌های تلفن همراه را اعمال کنند. با وجود تورم مداوم و هزینه‌های بالای زیرساخت‌های وارداتی، بخش خصوصی قیمت‌های خرده‌فروشی خود را به طور قابل توجهی کاهش داده است تا دسترسی به اینترنت را همگانی کند. با این حال، این کاهش قیمت‌ها که با کاهش حاشیه سود اپراتورها حاصل می‌شود، بدون حمایت سیاسی و مالی دولت قابل تمدید نیست.

نیاز فوری به یک سیاست عمومی‌ پیشگیرانه

ماداگاسکار به داشتن یکی از مدرن‌ترین و گسترده‌ترین شبکه‌های مخابراتی در منطقه‌ی خود می‌بالد، اما پتانسیل این زیرساخت تا حد زیادی دست‌نخورده باقی مانده است. برای اینکه این سرمایه‌ی فناوری به پذیرش گسترده تبدیل شود، روند قانون‌گذاری مداوم نیازمند یک هدف و استراتژی عمومی قوی است که بتواند پویایی بخش خصوصی را با مشوق‌های مالیاتی که به نفع مصرف‌کنندگان است، ترکیب کند. کاهش مالیات بر ابزارها و خدمات دیجیتال امروزه تنها کلید واقعی برای اطمینان از این است که مردم بالاخره می‌توانند از اینترنت موبایل بهره‌مند شوند.

چالش‌های اینترنت همراه

چگونه می‌توان این شکاف را توضیح داد و چالش‌های واقعی برای غلبه بر آن برای تضمین شمول دیجیتال بیشتر چیست؟

برای درک چشم‌انداز فعلی مخابرات ماداگاسکار، باید پیشرفت‌های حاصل‌شده در بیست سال گذشته را در نظر گرفت. این بازار اکنون یکی از پویاترین بازارها در منطقه است که توسط رقابت پنج بازیگر اصلی، از جمله غول‌های جهانی مانند اورنج و ایرتل، و همچنین ارائه‌دهندگان خدمات ماهواره‌ای مانند استارلینک، هدایت می‌شود.

چشم‌انداز فعلی بازار نتیجه یک میراث ایستا نیست، بلکه رقابتی است که توسط سرمایه‌گذاری هدایت می‌شود. به عنوان مثال، هنگامی‌ که اپراتور فعلی در سال ۲۰۰۴ خصوصی شد، به‌شدت بدهکار بود و کمتر از ۱۰٪ از سهم بازار را در اختیار داشت. موقعیت پیشرو امروز آن نتیجه مستقیم بیش از ۹۵۰ میلیون دلار سرمایه‌گذاری توسط شرکت ماداگاسکار YAS است. این تلاش مداوم، این کشور را قادر ساخته است تا یک شبکه فیبر نوری به طول هزاران کیلومتر توسعه دهد، بیش از ۸۸٪ از جمعیت را با ۴G پوشش دهد و ماداگاسکار را تا سال ۲۰۲۰ به عنوان یکی از پیشگامان ۵G در آفریقا قرار دهد.

 یک بخش بسیار منظم و ساختاریافته

توسعه این زیرساخت‌ها در یک چارچوب نظارتی دقیق و شفاف انجام می‌شود که انصاف بازار را تضمین می‌کند. سازمان تنظیم مقررات فناوری‌های ارتباطی (ARTEC) به طور دقیق بر این بخش نظارت دارد.

چه مربوط به نرخ‌های عمده‌فروشی برای دسترسی به زیرساخت فیبر نوری ملی باشد و چه قوانین قیمت‌گذاری برای اتصالات داخلی (تماس‌های درون شبکه‌ای و برون شبکه‌ای)، سقف قیمت و شرایط تنظیم می‌شوند. بنابراین، هر اپراتور این آزادی را دارد که زیرساخت خود را مستقر کند، کاری که چندین اپراتور در حال حاضر انجام می‌دهند، یا تحت شرایطی که توسط مقامات دولتی تعیین می‌شود، به شبکه موجود تکیه کند.

 تلاش‌های تعرفه‌ای ضد تورم

با این حال، در بخش خدمات، اپراتورها تلاش‌های بی‌سابقه‌ای را برای دموکراتیزه کردن دسترسی به داده‌ها آغاز کرده‌اند. بین دسامبر ۲۰۲۵ و فوریه ۲۰۲۶، قیمت اینترنت موبایل شاهد کاهشی تاریخی بود و به طور متوسط تا ۵۵ درصد کاهش یافت.

این کاهش قیمت‌ها با توجه به شرایط اقتصادی رو به وخامت فعلی، بسیار قابل توجه است. در ماداگاسکار، تورم همچنان بالاست (تخمین زده می‌شود بین ۸ تا ۹ درصد در سال ۲۰۲۶)، در حالی که تجهیزات و زیرساخت‌های مخابراتی وارد می‌شوند و هزینه آنها به دلار آمریکا پرداخت می‌شود. شایان ذکر است که بخش مخابرات یکی از معدود بخش‌هایی است که علیرغم افزایش کلی هزینه‌های زندگی، قیمت‌های خود را برای مصرف‌کننده نهایی کاهش داده است.

منابع:

www.new.moov.mg

www.spaceinafrica.com

www.pluse.internetsociety.org

www.itu.net

www.dataportal.com