معاونت دیپلماسی اقتصادی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران

بررسی رقابت اقتصادی قدرت های بزرگ در آفریقا

عوامل متعددی در رقابت قدرت های بزرگ در قاره آفریقا مؤثر هستند که برخی از آن‌ها را می توان در این موارد برشمرد: تاریخ حضور استعماری یا همکاری‌ها با این منطقه و در نتیجه قرابت زبانی و فرهنگی، منابع غنی قاره آفریقا، بازار پرجمعیت و رو به توسعه بسیاری از کشورهای آفریقا، بازار تسلیحاتی و مسأله حفظ صلح و امنیت، و ... . رقابت قدرت های بزرگ در به دست آوردن سهم بیش تری از هر یک از زمینه‌های مورد اشاره می تواند بر جایگاه آن‌ها در این قاره اثرگذار باشد. چین سرمایه گذاری مستقیم قابل توجهی در پروژه‌های زیربنایی آفریقا داشته و وام های بلاعوض زیادی به کشورهای آفریقایی اعطا کرده و در حال تحکیم و گسترش نفوذ خود در این قاره است. ارزش کل تجارت چین و آفریقا از 10 میلیارد دلار در سال 2000 به رقم 190 میلیارد دلار در سال 2017 افزایش یافته است. حضور آمریکا در قاره سیاه بر اساس سرمایه گذاری در زیرساخت ها و تقویت بنیه نظامی جهت مبارزه با باصطلاح تروریسم شکل گرفته است. آمریکا به دنبال تحکیم جای پای خود در آفریقا بر اساس کم رنگ کردن نقش قدرت های بزرگ دیگر همچون چین و روسیه در این منطقه است. روسیه در پی آن است تا بار دیگر جایگاه سابق شوروی را در آفریقا کسب نماید. بیشترین تمرکز و سرمایه گذاری‌های روسیه در آفریقا در مراکز انرژی بوده است. دیگر هدف روسیه، به دست آوردن معادن غنی این قاره است. روسیه همچنین دومین صادر کننده و تأمین کننده بزرگ اسلحه کشورهای آفریقایی به شمار می رود. همکاری بین اتحادیه اروپا و کشورهای آفریقایی بر پایه‌های راهبردی صلح و امنیت؛ دموکراسی، حکمرانی خوب و حقوق بشر؛ توسعه نیروی انسانی؛ توسعه پایدار و فراگیر، رشد و یکپارچگی قاره آفریقا؛ و مسائل جهانی و نوظهور قرار دارد. حجم روابط تجاری بین اعضای اتحادیه اروپا و کشورهای آفریقایی نشان دهنده رقم 280 میلیارد دلار است. در دوره نخست وزیری «نارندرا مودی»، تعامل بین هند و کشورهای آفریقایی بر پایه‌های صنعت، فن آوری و اطلاعات، آموزش، بهداشت، کشاورزی، همکاری‌های امنیتی و اطلاعاتی و امور مالی و ... توسعه یافت. حجم تجارت این کشور و قاره آفریقا طی 18 سال به حدود 9 برابر رسیده و از رقم 2.7 میلیارد دلار در سال 2001 به 63 میلیارد دلار در سال 2018 رسیده است.

پنجمین همایش سرمایه گذاری در آفریقا (FIA 5) در کنگو/ برازاویل

پنجمین همایش سرمایه گذاری در آفریقا (FIA 5) از 10 تا 12 سپتامبر 2019 برابر با 19 الی 21 شهریور 1398 در برازاویل، پایتخت جمهوری کنگو برگزار شد. هدف این دور از نشست ، بررسی چگونگی پشتیبانی بهینه از تنوع بخشی به اقتصاد و ایجاد اشتغال در کشورهای آفریقایی اعلام شد. نمایندگان بخش های خصوصی و دولتی شامل؛ وزارت دارایی کنگو/ برازاویل، بانک توسعه چین همراه با مؤسسات بین المللی نظیر؛ بانک جهانی و منطقه ای، با مشارکت خود در این همایش، موضوعات ایجاد فرصت های شغلی برای حمایت از سرمایه گذاری توسعه پایدار در قاره، تجارب خود را به اشتراک گذاشتند. با توجه به برگزاری نشست ادواری این همایش بطور متناوب و بصورت سالیانه در چین و در یکی از کشورهای آفریقایی و نیز مشارکت سران چند کشور آفریقایی، رئیس جمهور جمهوری دموکراتیک کنگو در سخنان خود نامزدی کشورش را برای برگزاری نشست دور آتی این همایش در آفریقا (2021) اعلام و از برگزار کنندگان برای این نامزدی ، درخواست حمایت کرد.

بنگلادش و « ابتکار چینی یک پهنه ، یک راه» (BRI)

جاده ابریشم قدیمی تجاری چین که بیش از 2000 سال قدمت دارد هنوز هم در جهان دارای شهرت است. جاده ابریشم به عنوان پلی بین چین و کشورهای اروپا ، آسیا و آفریقا برای تبادلات مادی و تمدنی شرق و غرب سهم مهمی‌بر عهده داشته است.بنگلادش از طریق کریدور اقتصادی BCIM به این طرح مرتبط می‌شود. کریدور مذکور 1.65 میلیون متر مربع و جمعیت 440 میلیون نفری را در بر می‌گیرد. این کریدور استان یوننان چین (Yunnan) ، بنگلادش، میانمار و کلکته هند را از طریق حمل و نقل جاده ای، ریلی، آبی و هوایی به یکدیگر متصل می‌سازد .

برگزاری مجمع اقتصادی شرقی 2019 در شرق دور روسیه

خاور دور در روسیه امروز منطقه گسترده‌ای است که مناطق  شرقی این کشور از سواحل اقیانوس آرام تا دریاچه بایکال را در بر می‌گیرد و اخیراً مناطق شمالگان هم به آن الحاق شد. رهبری روسیه سعی دارد از خالی شدن این مناطق جلوگیری کند که ثروت‌های طبیعی عظیم آن از پایه‌های اصلی اقتصاد کشور می‌باشد. بخش اعظم نفت و گاز روسیه در این اراضی استخراج می‌شود.ولی جمعیت منطقه از این ثروت‌ها بی نصیب مانده، سطح زندگی، زیرساخت، بهداشت و تحصیل در آن فوق العاده پایین بوده، و به همین دلیل جمعیت و بطور اخص جوانان سعی بر خروج  از آن را دارند. در این راستا ، دولت روسیه طی 5 سال گذشته و بطور سالیانه با دعوت از سران کشورهای حوزه شرق دور و آسیائی و نیز شرکت ها و فعالین اقتصادی و بازرگانان ، اقدام به برگزاری همایش مجمع اقتصادی شرقی در منطقه خاور دور قلمرو خویش در ماه سپتامبر می نماید میخاییل کوروستیکوف (Mikhail Korostikov) کارشناس شورای روابط بین‌الملل روسیه در مقاله خود در آستانه آغاز این اجلاس نوشت که ویژگی اصلی اجلاس سال 2019 حضور "فنی" هیئت چینی و گسترش محسوس دستور کار آسیایی " آن می باشد .

رقابت اقتصادی آمریکا و چین در پاناما

دولت ترامپ در تلاش برای باز تعریف نقش و جایگاه آمریکا در منطقه آمریکای لاتین است. از دیدگاه ترامپ سیاستهای اشتباه دولت های پیشین و تحولات این منطقه موجب شده است که تا این منطقه از کنترل ایالات متحده آمریکا خارج شود و به همین دلیل رقبای این کشور از جمله چین در این منطقه بساط نفوذ خود را پهن کرده اند. به نظر تحلیگران ، اهمیت جغرافیایی ، موقعیت ویژه و منحصر بفرد پاناما در تجارت و امنیت ملی امریکا از دلایل اصلی رویکرد آمریکا در این منطقه با هدف جلوگیری از نفوذ و قدرت گرفتن چین در این منطقه است. مضاف بر اینکه در صورت تداوم تنش های چین و آمریکا در صحنه‌های جهانی ، پاناما می تواند به یکی از نقاط کلیدی در جنگ های تجاری بین دو کشور تبدیل شود .

دیدگاه رزاق داود، وزیر مشاور در امور بازرگانی پاکستان از آیندۀ اقتصادی این کشور

حضور رزاق داود، به عنوان یک تاجر موفق، در دولت نخست وزیر عمران خان، باعث افزایش رضایت و امیدواری تجار و صاحبان صنایع پاکستان شده است زیرا مشکلات و خواسته‌های‌شان را بهتر از سایر دولتمردان سیاسی متوجه می‌شود. رزاق داود، وزیر مشاور در امور بازرگانی پاکستان اخیرا" در مصاحبه با روزنامه داون چاپ کراچی به تشریح آخرین وضعیت اقتصاد داخلی و خارجی پاکستان ، تجارت خارجی کشور در 7 ماهه اول سال جاری میلادی ، توافقات اسلام آباد با صندوق بین المللی پول پرداخته است که خلاصه این مصاحبه و مهمترین محورهای آن به شرح زیر در پی خواهد آمد :

روسیه و نظریه اورآسیای بزرگ

نظریه اورآسیای بزرگ از ارزیابی برخی فرآیندهای مهم در توسعه جهان به دنیا آمد. این امر در وهله اول بیانگر انتقال مرکز اقتصاد و سیاست جهانی از غرب به شرق، رشد سریع چین، هند و دیگر کشورهای آسیایی است... ذیلاً بخشی از متن مقاله سرگئی کاراگانوف تحت عنوان "روسیه – بازگشت به خانه " که به این موضوع پرداخته و در مجله " روسیه و سیاست جهانی " مورخ 29 جولای 2019 منتشر شده است در پی خواهد آمد :

رقابت ترکمنستان و دیگر صادر کنندگان گاز در بازار چین

چین دارای یکی از بزرگترین اقتصادهای جهان است که برای مدتهای طولانی از زغال سنگ به عنوان مهمترین منبع سوخت استفاده می‌کند. در دسامبر سال 2009 ، خط لوله گاز بین المللی ترکمنستان - ازبکستان - قزاقستان - چین راه اندازی شد و پس از مدتی مصرف گاز در این کشور رونق گرفت. در این راستا، بخش مهمی از صنایع اقتصاد ملی این کشور و نیز مصرف کنندگان خانگی بویژه در شهرهای بزرگ شروع به حذف مصرف زغال سنگ و تبدیل سوخت مصرفی خود به گاز طبیعی کردند . دلیل اصلی این امر ، بهبود اکولوژی شهرهای بزرگ چین و در درجه اول پکن و شانگهای بود.

تأسیس شرکت تجاری مشترک بین بولیوی و چین برای صنعتی سازی منابع لیتیوم

شرکت دولتی ذخایر لیتیوم بولیوی و یک کنسرسیوم خصوصی چینی به نام Xinjiang TBEA Group روز سه شنبه 29 مرداد 1398 (20 آگوست 2019) سند تأسیس شرکت تجاری مشترک برای احداث کارخانه‌های کربنات لیتیوم در کفه‌های نمکی پاستوس گرندس (در استان پوتوسی) و کوئیپاسا (در استان اورورو) بولیوی را امضاء کردند.

طرح خلیج بزرگ گواندونگ – هنگ‌کنگ – ماکائو

پس از توسعه و تبلیغ ابتکار « یک کمربند- یک راه»، در سالیان اخیر و به ویژه در سال 2019 محور جدیدی به نام پروژه خلیج بزرگ گواندونگ–هنگ‌کنگ- ماکائو (Greater Bay Area ) و یا به اختصار GBA در ادبیات رسانه ای، سیاسی و اقتصادی چین شکل گرفته است. طبق این طرح، مجموعه شهرهایی در کلاس جهانی و منطقه ساحلی وسیع با ویژگی‌های چینی در دلتای «رودخانه مروارید» و در کنار دریای چین جنوبی ایجاد می‌گردد. این ناحیه با وسعت 56 هزار کیلومتر مربع، جمعیت 70 میلیون نفر و ارزش تولیدات اقتصادی 1.6 تریلیون دلاری به یکی از پویاترین مناطق اقتصادی سرتاسر چین و پیشرو در عرصه جهانی تبدیل خواهد شد. طبق اعلام دولتمردان چینی شی جین پینگ دبیرکل حزب و رئیس جمهور این کشور مستقیماً بر طراحی این پروژه عظیم نظارت داشته و مستمراً روند اجرایی و توسعه آن را پیگیری می‌نماید.