وضعیت حمل و نقل و ترانزیت زمینی گرجستان جاده ای و ریلی - برنامه و عملکرد

دولت گرجستان استفاده از ظرفیت ترانزیت کشور را پس از گردشگری جزو اولویتهای مهم خود قرار داده است. لذا از سالها قبل سیاست سرمایه گذاری برای ایجاد و بازسازی زیرساختهای استاندارد و مناسب برای ترانزیت بین المللی کالا را به اجرا گذاشت. ساخت اتوبان شرق ـ غرب، حل معضل گردنه‌های صعب العبور جاده منتهی به مرز روسیه، بازسازی راه آهن و بهره برداری از راه آهن باکو ـ تفلیس ـ قارص را می‌توان از جمله مهمترین طرحهای زیرساختی گرجستان برای حمل و نقل و ترانزیت کالا دانست.

اهمیت این سیاست به ویژه پس از آغاز جنگ اوکراین و تحریم روسیه بیش از پیش نمایان گردید. زیرا شرکتهای حمل و نقل فعال راهگذر میانی (آسیای میانه ـ جمهوری آذربایجان ـ گرجستان ـ اروپا) را برای حمل کالا انتخاب نمودند و در فرصت اندکی تمامی ظرفیت گمرکات مرزی گرجستان برای ورود و خروج کالا تکمیل گردید. بطوری که کامیونها برای عبور از آنها مجبور به بیش از یک هفته توقف در مبادی ورودی شدند.

از سوی دیگر زمان انتقال کالا از چین به اروپا که هم اینک تا 45 روز طول می‌کشد، می‌تواند با استفاده از زیرساختهای مناسب در راهگذر میانی به 15 روز کاهش یابد. این شاخص دلیل دیگر اقبال شرکتهای حمل و نقل بین المللی به راهگذر میانی است.

لذا گرجستان بیش از پیش بر اهمیت سیاست تقویت و ایجاد زیرساختهای مناسب پی برده است و بطور جد سرمایه گذاری‌ها برای اتمام طرحهای زیرساختی و بهره برداری از آنها ادامه دارد. سال 2024 با تکمیل بزرگراه تفلیس ـ پوتی، باتومی و مسیر جاده ای گوداوری (جاده منتهی به مرز روسیه) و همچنین تکمیل طرح توسعه راه آهن گرجستان، استفاده از ظرفیت های ترانزیتی گرجستان می‌تواند دو برابر شود.

ساخت طرح بزرگ بندر عمیق گرجستان در آناکلیا در ساحل دریای سیاه را نیز می‌توان قطعه نهائی، مهم و تکمیل کننده زیرساخت ترانزیت گرجستان دانست. زیرا هم اینک بنادر باتومی و پوتی تقریبا با حداکثر ظرفیت خود کار می‌کنند و در صورت افزایش مبادله کالا می‌بایست بندری جدید و عمیق افتتاح شود تا بتواند ترافیک مازاد را بر عهده بگیرد.

افزایش درآمد ترانزیت جاده ای

درآمد گرجستان از ترانزیت جاده ای کالا در  سال 2022  با نزدیک به 100 درصد افزایش به رکورد 128 میلیون لاری (بیش از 48 میلیون دلار) رسید. این شاخص در سال 2021 برابر با 66 میلیون و در سال 2020 برابر با 63 میلیون لاری بوده است( هر دلار تقریبا معادل دو و نیم لاری می‌باشد).

هزینه استفاده از جاده‌های گرجستان برای کامیونهای ترانزیتی 350 لاری می‌باشد. تعرفه مذکور از تاریخ 20 ژوئن 2022 اجرایی شده است.  قبل از آن هزینه ترانزیت 200 لاری بوده است.

 بر این اساس، افزایش درآمدهای ترانزیتی هم ناشی از افزایش تعداد تردد کامیون‌ها و هم افزایش هزینه‌ استفاده از جاده‌ها بوده است.

این رشد در سال 2023 نیز همچنان ادامه یافت. بطوری که در پنج ماه ژانویه ـ مه 2023 درآمد گرجستان از ترانزیت جاده ای با 125 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال 2022 به بیش از 70 میلیون لاری رسید. این شاخص در 5 ماه اول سال گذشته 31 میلیون لاری بوده است.

پیش بینی می‌شود تا پایان سال 2023 درآمدهای ترانزیتی گرجستان از 170 میلیون لاری (64 میلیون دلار) فراتر رود.

طی پنج ماه از سال جاری 200 هزار و 736 کامیون از گرجستان عبور کرده اند. در حالی که در  مدت مشابه سال 2022، این رقم 157 هزار و 343 دستگاه کامیون بوده است. بدین ترتیب طی این مدت تعداد کامیونهای عبوری از گرجستان 27 درصد افزایش داشته است.

 

افزایش درآمد گرجستان از حمل و نقل ریلی

درآمد راه آهن گرجستان طی 4 سال منتهی به 2023 حدود 48 درصد افزایش یافته است.

در سال 2022 حجم حمل بار از طریق راه آهن به 14.8 میلیون تن رسید که 21.8 درصد بیشتر از سال 2021 است. از این مقدار 12.8 % مربوط به حمل داخلی کالا، 28.6٪ برای حمل کالای خارجی به داخل و 58.6٪  درصد نیز برای ترانزیت بین المللی کالا است.

بدین ترتیب ترانزیت ریلی کالا توسط شرکت راه آهن گرجستان در سال 2022 نزدیک به 9 میلیون تن بوده است.

کل درآمد عملیاتی شرکت راه آهن با 23 درصد افزایش به 674.8 میلیون لاری رسید. درآمد حاصل از حمل بار در سال 2022 بالغ بر 388.4 میلیون لاری بوده است. درآمد حاصل از خدمات لجستیکی با افزایش 77 درصدی به 123.1 میلیون لاری رسید.

شایان ذکر است، پروژه نوسازی راه آهن گرجستان که تا سال 2024 تکمیل خواهد شد، حمل و نقل بار سالانه را از 28 میلیون تن به 48 میلیون تن (71.4 درصد رشد) افزایش می دهد. این پروژه در سال 2012 آغاز شد و شامل ساخت یک بخش جدید 38 کیلومتری و طرح بازسازی بخش 23 کیلومتری موجود است. با تکمیل این طرح زمان حمل و نقل و هزینه‌ها کاهش و سطح ایمنی ترافیک راه آهن افزایش می یابد.

مجموع درآمدهای ترانزیتی گرجستان (جاده ای و ریلی) در سال 2022 بالغ بر 360 میلیون لاری و یا (135 میلیون دلار) بوده است و با توجه به نتایج نیمه اول سال 2023 و ادامه روند رشد ترانزیتی، پیش بینی می‌شود در پایان سال 2024 می‌تواند به 270 میلیون دلار برسد.

شایان ذکر است که طولانی ترین مسیر عبوری ترانزیتی از اراضی گرجستان (از شرق تا غرب گرجستان) 438 کیلومتر و کمترین آن نیز 235 کیلومتر در عرض این کشور (جنوب تا شمال)  است.