بدهی های خارجی افغانستان

دولت افغانستان در فاصله زمانی ۱۶ ساله (۱۳۸۱ تا ۱۳۹۷ هجری شمسی ) بیش از یک میلیارد و ۱۹۰ میلیون دلار از کشورها و سازمان‌های مختلف جهانی وام گرفته است . این وام‌ها به منظور اجرای پروژه‌های توسعه ای  به دولت سپرده شده است. دولت افغانستان متعهد شده تا این وام‌ها را به صورت اقساط همراه با سود آن به وام‌دهندگان بازگردانَد. تا پایان سال گذشته خورشیدی، تنها حدود ۱۱۲ میلیون دلار از  اصل این وام‌ها به کشورها و موسسات وام‌دهنده بازپرداخت شده است. از مجموع سود این وام‌ها نیز حدود ۶۵ میلیون دلار به وام‌دهندگان تادیه شده است. به این ترتیب، افغانستان در حال حاضر بیش از ۱ میلیارد و ۷۸ میلیون دلار به این وام‌دهندگان، بدهکار است. افغانستان در سال گذشته مالی با کسری ۴۹.۳ درصدی بودجه رو به‌ رو بوده است. با این حال، وزارت مالیه در صدد است برای خودکفایی افغانستان پول‌های بیش‌تری از کشورهای دیگر و سازمان‌های بین‌المللی وام بگیرد. این وزارت برای خودکفایی کشور یک بسته ۸.۷ میلیارد دلاری را تهیه کرده که به گفته مسوولان این وزارت و به تأیید جامعه جهانی نیز رسیده است. البته عبدالله عبدالله، رییس اجرایی حکومت وحدت ملی، با گرفتن این مقدار وام مخالفت کرده است.

افغانستان در جریان ۱۶ سال گذشته از بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول، بانک توسعه اسلامی، صندوق سعودی، بانک توسعه آسیایی، ایتالیا، بلغارستان،  صندوق کویت و صندوق اوپک وام دریافت کرده است.

وام دریافت شده از بانک جهانی برای 9 پروژه  توسعه ای  در افغانستان نزدیک به ۳۰۸ میلیون دلار بوده است که از این میان نزدیک به شش میلیون دلار آن حذف شده است و دولت افغانستان بیش از ۳۰۱ میلیون دلار آن استفاده کرده است. افغانستان تا کنون نزدیک به نُه میلیون دلار از این وام را به بانک جهانی برگردانده است. سود پرداخت‌شده این وام نیز بیش از ۷۲۰ هزار دلار اعلام شده است.

مجموع وام دریافت شده از صندوق بین‌المللی پول بیش از ۱۶۰ میلیون دلار است که دولت افغانستان از بیش از ۱۰۸ میلیون دلار آن استفاده کرده است. نزدیک به ۷۳ میلیون از این وام و۷۲۰ هزار دلار به عنوان سود صندوق بین المللی پول برگردانده شده است.

بانک توسعه اسلامی  نیز متعهد به  به پرداخت وام ۲۲ میلیون و ۴۱۴ دینار اسلامی‌ به افغانستان شده  که معادل حدود ۱۱ میلیون و ۸۱۵ هزار دلار است. حدود ۱۰ میلیون دلار از این وام استفاده شده و دولت حدود ۱.۵ میلیون دلار از این وام را دوباره به بانک توسعه اسلامی‌پرداخته است. از سود این وام ۸۴۴ هزار دلار نیز تأدیه شده است.

وامی‌ که صندوق عربستان سعودی  به دولت کابل متعهد شده  ۳۸۲ میلیون و ۵۰۰ هزار ریال  عربستان معادل حدود ۱۰۱ میلیون دلار  است که  بیش از ۷۷ میلیون دلار آن استفاده شده است. همچنین نزدیک به هفت میلیون دلار از این وام دوباره به صندوق مالی عربستان سعودی  پرداخت شده است. تا کنون سود این وام پرداخت نشده است. لازم به ذکر است که وام‌های صندوق سعودی به افغانستان بدون سود است و دولت افغانستان تنها مکلف به پرداخت اقساط این بدهی است.

دولت افغانستان برای اجرای 11 پروژه توسعه ای وامی‌به ارزش 519 میلیون و 255 هزار دلار از بانک توسعه آسیایی دریافت کرده که در حدود 473 میلیون و 909 دلار آن را استفاده نموده است. دولت افغانستان نزدیک به ۲۲ میلیون دلار از اصل وام  و 40 میلیون دلار از سود آن  را باز پرداخت کرده است .

دولت ایتالیا نیز برای توسعه پروژه دهلیز هوایی هرات ۲۹ میلیون و ۳۰۰ یورو معادل حدود ۳۲ میلیون و ۶۸۰ هزار دلار امریکایی به دولت افغانستان وام داده است. که ۱۴ میلیون و ۴۹۹ هزار دلار این وام هزینه شده است. لازم به ذکر است که تاکنون وام دریافتی ازکشور ایتالیا و سود آن بازپرداخت نشده است.

مجموع وام تعهد شده بلغارستان نیز حدود ۳۲ میلیون و ۶۸۰ هزار دلار است که در حدود ۱۴ میلیون و ۴۹۹ هزار دلار آن هزینه شده است.  اصل و سود وام دریافتی از کشور بلغارستان هم هنوز تادیه نشده است.

صندوق اوپک هم به پرداخت یک میلیون و ۷۸۱ هزار دلار وام به دولت افغانستان متعهد شده  که براساس اسناد این وام به طور کامل استفاده شده است. دولت افغانستان تا کنون ۹۸ هزار و ۹۴۰ دلار از اصل وام و 179 هزار و 609 دلار از سود آن را  به صندوق اوپک برگردانده است.

شایان ذکر است که افغانستان وام‌هایش را تحت عنوان «XDR» یا «حق برداشت مخصوص» از بانک جهانی، صندوق بین‌المللی پول و همین‌طور بانک توسعه آسیایی برداشت کرده است. کشورهای در حال توسعه یا کشورهایی مثل افغانستان در شرایطی مجاز به استفاده از «حق برداشت مخصوص»  هستند که با کمبود ذخایر مالی (نقدینگی) مواجه و یا  مجبور به کاهش واردات باشند.  تمام پروژه‌های  توسعه ای که دولت افغانستان برای اجرای آن از کشورها و سازمان‌های فوق وام دریافت کرده است، مشخص نیست. اما در این سند به برخی از این پروژه‌ها اشاره شده است از جمله :

 - پروژه سرک ارملک – سبزک – قلعه نو در ولایت بادغیس،

- پروژه مدیریت آبی در حوزه غرب

- پروژه طراحی و  اجرای ساختمان سرک حلقه‌ای شهر کابل که وام های دریافتی از صندوق سعودی و بانک توسعه اسلامی در آنها هزینه شده است.

کار پروژه سرک ارملک – لامان در سال ۱۳۸۴ و کار پروژه مدیریت منابع آبی حوزه غرب در سال ۱۳۸۲ و کار پروژه طراحی و ساختمان سرک حلقه‌ای شهر کابل در سال ۱۳۸۷ آغاز شده اند .  

منبع :

روزنامه هشت صبح ، چاپ افغانستان مورخ اول آبان 1398