معادن و منابع طبیعی شمال افغانستان

مطالب زیر خلاصه‌ای از گزارش نهادهای اقتصادی افغانستان می‌باشد که آمار آن از سوی برخی نهادهای غربی و بین المللی تأیید شده است. گزارش وزارت تجارت و صنایع افغانستان در سال 2014، راهبرد بخش معادن (2008 تا 2013) و راهبرد اصلاح بخش زغال سنگ وزارت معادن و پترولیوم افغانستان در سال 2018 و ... از جمله این منابع می‌باشند.

افغانستان کشوری است با منابع طبیعی بیشمار که بسیاری هنوز دست نخورده باقی مانده است. این کشور به استناد منابع معتبر بین المللی یکی از قوی‌ترین کشورهای جهان در زمینه ذخایر معادن به شمار می‌رود. بر اساس داده‌های منتشره ، ارزش تخمینی ذخایر زیرزمینی افغانستان نزدیک به سه تریلیون (سه هزار میلیارد) دلار می‌باشد.

مهم‌ترین ذخایر معدنی شناخته شده در افغانستان تا امروز بدین قرار است: گاز طبیعی، زغال سنگ، آهن، نفت، مس، اورانیوم، نمک، کروم، نیکل، طلا، سولفور، باریت، روی، قلع، فلوئور، طلق، منیزیوم، میکا، سنگ لاجورد، یاقوت، آلومنیوم، سرب، پنبه نسوز، جیوه، بوکسیت، تنگستن، لیتیم، منگنز، سنگ مرمر، سنگ گچ، سنگ آهک و ...

طبق پژوهش‌ها و تحقیقات صورت گرفته از سوی نهادهای معتبر جهانی، مناطق و استان‌های شمالی افغانستان به برخورداری از معادن غنی طلا، لاجورد، مس، زغال‌سنگ، نقره، لیتیم، نمک و حوزه‌های نفت و گاز و ظرفیت‌های خوب صنعتی و کشاورزی شناخته شده است که در ذیل به برخی از این ظرفیتها در مناطق مربوطه اشاره شده است.

معدن مس

بخشداری بلخاب در استان سرپل دارای یک معدن بزرگ مس می‌باشد که در منطقهٔ پای می‌رسید مراد واقع شده‌است. مساحت این معدن ۴۵۷ کیلومتر مربع تخمین زده شده است که به باور بسیاری به‌عنوان بزرگترین معدن مس دنیا شناخته می‌شود که در سال ۱۹۷۲ میلادی کشف گردیده است. در کنار معدن مس بلخاب، یک معدن بزرگ زغال سنگ نیز موقعیت دارد که از همینرو اهمیت این معدن مس را به شکل فوق‌العاده بیشتر کرده‌است.

معادن گاز طبیعی

در حال حاضر ذخایر نسبتاً بزرگ گاز طبیعی در مناطق خواجه گوگردک، یتیم تاق، خواجه بولان و جرقدوق مربوط شهر شبرغان در استان جوزجان دریافت گردیده است. همچنان معادن قابل توجه گاز در ساحات شمال کشور در مزار شریف، شبرغان و سرپل موقعیت دارد، ذخایر مجموعی آن بین ۱۰۰ تا ۵۰۰ ملیارد مترمکعب تخمین زده شده است.

معدن گاز خواجه گوگردک

این معدن به فاصله ۲۳ کیلومتری شمال غرب شهر شبرغان موقعیت دارد، این معدن دارای تعداد مجموعی چاه‌های حفر شده به ۵۲ حلقه می‌باشد. مجموع ذخایر آن ۴۶.۸ ملیارد متر مکعب گاز می‌باشد. همچنان مقدار ۱۰ میلیارد متر مکعب گازترش (سلفردار) دراین حوزه تثبیت شده است.

 معدن گاز یتیم تاق

این معدن در ۱۸ کیلومتری شرق شهر شبرغان موقعیت دارد، ذخایر تثبیت شده آن ۲۰.۸ ملیارد متر مکعب می‌باشد. در سال ۱۳۴۱ هجری شمسی چاه نمبر ۴ تحت برمه کاری شعله ورگردیده و طی سه سال میلیارد ها متر مکعب گاز آن سوخت و ضایع گردید، که یک ضربه شدیدی بر اقتصاد کشور به طور غیر مستقیم وارد نمود.

معدن جرقدوق

این معدن در ۱۵ کیلومتری جنوب غرب شهر شبرغان قرار دارد. گاز آن از نوع ترش می‌باشد و به تعداد ۳۳ حلقه چاه که عمق وسطی آن ۲۲۰۰ متر بوده حفر گردیده است ذخایر مجموعی آن ۲۶ میلیارد متر مکعب گاز می‌باشد.

معدن گاز خواجه بولان

در ۳۰ کیلومتری شرق شبرغان موقعیت دارد، کار اکتشاف و حفر چاه آن در سال ۱۳۴۲ هجری شمسی آغاز گردیده است. گاز آن از نوع ترش می‌باشد که در حدود ۲.۵ ملیارد متر مکعب گاز ذخیره دارد. ذخایر گاز مجموعی در مناطق ذکر شده ۱۲۰ میلیارد متر مکعب تثبیت شده که از آن جمله در حدود چهل میلیارد آن شیرین و مابقی آن گاز سولفور دار می‌باشد.

ذخایر نفت

طبق نتیجه تحقیقات 1314 ذخایر نفت (پترول) در شهرهای شبرغان در استان جوزجان، میمنه در فاریاب، قندوز در کندوز، طالقان در تخار، سرپل در استان سرپل ثابت گردیده است. طبق قراردادی بین روسیه و افغانستان 55 حلقه چاه توسط روسیه حفر گردید و نفت آن به شوروی صادر گردید. ذخایر نفت افغانستان در ابتدا حدود 100 میلیون بشکه و در تحقیقات بعدی مقدار آن بیش از این تخمین زده شده است.

طبق بررسی‌های صورت گرفته میزان ذخیره نفت و گاز افغانستان از بسیاری از کشورهای صادرکننده نفت و گاز چون جمهوری‌آذربایجان و ازبکستان و… بیشتر است. حوضه شمال این کشور قسمتی از حوضه عظیم نفت و گاز آمودریا می‌باشد که از نظر میزان ذخیره در بین ۱۵۲ حوضه نفتی و گازی کشف شده جهان در رده پانزدهم قرار دارد. این حوضه ۵۱۵ هزار کیلومتر مربع وسعت دارد و در چهار کشور افغانستان، ایران، ترکمنستان و ازبکستان گسترش دارد.  حوزه‌ای که در آن مطالعات زیادی به عمل آمده‌است عبارت از «حوزه افغان – تاجیک» در شمال – شرق کشور و «حوزه افغان – ترکمن» شمال غرب می‌باشد. حوزه نفتی آمو (افغان- تاجیک) در شمال کشور عمدتا در ولایت‌های تخار، کندز، بلخ و بخشی در ولایت جوزجان قرار داشته و دارای 12 بلوک می‌باشد.

از سال 2006 تا قبل از فروپاشی دولت اشرف غنی، قراردادهایی میان برخی شرکتهای خارجی از ترکیه، امارات متحده عربی، کویتی، کانادایی و چینی و وزارت معادن و انرژی افغانستان جهت بهره برداری از معادن فوق بخصوص در حوزه نفت و گاز منعقد شد و مطالعات اولیه نیز صورت گرفت ولی هنوز هیچ کدام از آنها به مرحله عملیاتی نرسیده است.

طلا

معادن مهم طلا در یفتل، ویکادور، راغ بدخشان قرار داشته و در ناحیه یفتل چهار رگ احجار کوارتز طلا نیز وجود دارد که در هر تن مواد معدنی آن از یک تا ۸۵ گرم طلا موجود می‌باشد. طلای چاه آب در ولایت تخار، معدن طلا نورابه، سمتی، معدن حصارک در ولایت لوگر همچنان طلا در ناحیه زرکشان قلات موقعیت دارد که مقدار طلای آن در هر تن ۰.۵ تا ۱۱ گرم می‌باشد.

همچنان معدن قره دغن طلا که در ۸۰ کیلومتری جنوب غرب ولایت بغلان در ولسوالی دوشی قرار دارد که از سال ۱۳۷۱ الی ۱۳۷۴ هجری خورشیدی از سوی وزارت معادن و پترولیم افغانستان کشف شده است.

زغال سنگ

در افغانستان زغال سنگ با کیفیت عالی وجود دارد. ذخایر اثبات شده آن حدود 100 تا 400 میلیون تن پیش بینی شده است. معادن زغال سنگ در شمال در استان بغلان (معدن کرکر)، قریه کندلان چقماق مداخیل ارزگان، آش پشته، قندوز (بندگی)، مزار شریف و استان سمنگان (صوف) شناسایی گردیده‌اند.

زغال سنگ دره صوف که در 200 کیلومتری شهر مزار شریف واقع است از لحاظ کیفیت و استخراج نسبت به مناطق دیگر مقام اول را دارد. کارخانه‌های شهر بغلان، جبل السراج، گلبهار و پل خمری از زغال سنگ معدن کرکر استفاده می‌کنند. معدن ذغال سنگ ولسوالی بلخاب ولایت سرپل که در 50 کیلومتری بلخاب در منطقهٔ سرآب واقع شده است.

 

 

 

معادن سولفور (گوگرد)

عمده معادن سولفور در حوزه شمال در استان بلخ و اشکاشم بدخشان قرار دارد.

معدن نمک

معادن نمک طالقان در ولایت تخار، گلفکان تخار، اندخوی ولایت فاریاب، معدن مزار شریف در استان بلخ استخراج می‌شود.

سنگ‌های قیمتی و لاجورد

مشهورترین سنگهای قیمتی افغانستان لاجورد، لعل، یاقوت، زمرد می‌باشد که از جمله سنگ‌های نیمه قیمتی بوده و از زمانه‌های بسیار قدیم، تقریباً از ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سال قبل در منطقه قریه حضرت سعید ولسوالی جرم استان بدخشان در شمال شرق افغانستان استخراج گردیده که استخراج آن به شکل فعلی از سال ۱۹۳۴ میلادی به بعد آغاز یافته است. لاجوردی که در موزه لندن به نمایش گذاشته شده است مربوط به این منطقه بوده که ۳۸۰۰ سال قبل استخراج گردیده است.

در شمال شرق افغانستان وجود ۲۷ منبع بزرگ ذخیره لاجورد ثابت شده است که از آن جمله معدن سرسنگ مربوط ولسوالی جرم ولایت بدخشان حائز اهمیت می‌باشد که در شرق رودخانه کوکچه و در 35 کیلومتری جنوب منطقه حضرت سعید می‌باشد که ذخایر لاجورد این منطقه 200 تن تخمین زده شده است.

معدن آهن بهارک بدخشان، الماس، اکومارین لعل در شغنان و مهمترین معادن نقره افغانستان (طلای سفید) نیز در ارتفاعات بدخشان قرار دارد. معادن سرب نیز در استانهای بدخشان، تخار و بغلان موجود است.

دیگر معادن استان بغلان

شهر پلخمری و ولسوالی‌های مختلف آن معادن زیادی را در خاک خود نهفته دارد که بر اساس بررسی‌های انجام شده، مشهورترین معادن این ولایت عبارت‌اند از معادن کرکر و دودکش، معدن ذغال‌سنگ چنارک و شین‌دره، معدن ذغال‌سنگ آلوگک، معدن ذغال سنگ تاله و برفک، معدن طلا، معدن ُسرب، معادن گچ و معدن سنگ گرانیت می‌باشد.

معادن استان فاریاب

سنگ آهن در قیجی، مس در سه کوه، نمک در دولت آباد و میمنه، گوگرد در کته‌کان و زغال در سفید برفک این استان قرار دارد.

معادن ولایت تخار

تخار دارای معادن و ظواهر معدنی متعدد بوده که از آن جمله طلای پاشان در ساحه سمتی، نورابه، حصار و انجیر، نمک در تاقچه و چال، کوارتز در فرخار، ازبست در دهنه سلطان، زغال سنگ و آب معدنی در فرخار و بازارک موقعیت دارد.