اقتصاد پاکستان در سال مالی 2022-2021

گزارش سالیانه اقتصاد پاکستان طی سال مالی 2022-2021 به روایت آمار ارائه شده توسط وزارت دارایی پاکستان به شرح زیر ارائه می گردد. سال مالی پاکستان از ماه جولای آغاز می‌شود و برخی از آمارهای ارائه شده مربوط به 10 ماه از سال مالی مذکور است. این گزارش شامل، نرخ رشد اقتصادی، وضعیت بخش های خدمات، کشاورزی، معدنی ، شرکت های مادر، انرژی ، ارتباطات ، جمعیت ، واردات و صادرات، نرخ تورم، کسری تجاری ، کسری حساب جاری و ... می‌باشد.

رشد اقتصادی

اقتصاد پاکستان پس از رکود ناشی از بیماری همه گیر که منجر به قرنطینه شد، بهبودی قوی نشان داده است. برای سال مالی 2022، تولید ناخالص داخلی واقعی GVA به قیمت های پایه 2015-2016 به عدد 5.97 درصد رسید که ناشی از رشد 4.40 درصدی در کشاورزی، 7.19 درصدی در بخش صنعت، و رشد 6.19 درصدی در بخش خدمات بود. این رشد کمی‌بالاتر از رشد 5.74 درصدی ثبت شده در سال مالی 2021 است.

در سال مالی 2022، درآمد سرانه 1798 دلار آمریکا ثبت شد که نشان دهنده رفاه نسبی شهروندان نسبت به سال گذشته است.

تشکیل سرمایه ثابت ناخالص (GFCF ) از  7217 میلیارد روپیه در سال مالی 2021 به 8992 میلیارد روپیه در سال مالی 2022 رسید، بنابراین رشد 24.6 درصدی را به ثبت رساند.

کشاورزی

در سال مالی 2022، بخش کشاورزی رشد قابل توجه 4.40 درصد را ثبت کرد و از هدف 3.5 درصد و رشد سال گذشته 3.48 درصد فراتر رفت. این رشد عمدتاً ناشی از عملکرد بالا، قیمت‌های خروجی جذاب و سیاست‌های حمایتی دولت، در دسترس بودن بهتر بذرهای گواهی شده، آفت‌کش‌ها و اعتبارات کشاورزی بود.

رشد تولید محصولات مهم پنبه، برنج، نیشکر و ذرت به ترتیب 17.9 درصد، 10.7 درصد، 9.4 درصد و 19.0 درصد برآورد شده است. محصول پنبه از 7.1 میلیون عدل گزارش شده در سال گذشته به 8.3 میلیون عدل ( هر عدل 225 کیلوگرم است ) طی سال های 2021-2022 افزایش یافته است. تولید برنج از 8.4 میلیون تن به 9.3 میلیون تن افزایش یافت. تولید نیشکر از 81.0 میلیون تن به 88.7 میلیون تن افزایش یافت. تولید ذرت از 8.9 میلیون تن به 10.6 میلیون تن افزایش یافت، در حالی که تولید گندم از 27.5 میلیون تن به 26.4 میلیون تن کاهش یافت. سایر محصولات با سهم 13.86 درصد در ارزش افزوده  بخش کشاورزی و 3.14 درصد در تولید ناخالص داخلی، به دلیل افزایش تولید حبوبات (29.82 درصد)، دانه‌های روغنی (24.75 درصد)، سبزیجات (11.52 درصد)،  میوه‌ها (1.53 درصد) و علوفه (0.36 درصد) رشد داشته اند.

دام با سهم 61.89 درصد در کشاورزی و 14.04 درصد در تولید ناخالص داخلی، رشد 3.26 درصدی را در سال 2021-2022 در مقایسه با 2.38 درصد در مدت مشابه ثبت کرده است.

طی سال مالی 2022 (ژوئیه تا مارس)، کل تولید ماهی 696.0 هزار تن (دریایی: 468 هزار تن و داخلی: 228 هزار تن) ثبت شد که شاهد افزایش 0.8 درصدی نسبت به مدت مشابه سال گذشته بود

در ماه جولای تا مارس سال مالی 2022، کل تولید تراکتور در مقایسه با 36900 دستگاه در سال گذشته به 41871 رسید که 13.5 درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل است.

تولید داخلی کود در سال مالی 2022 (جولای تا مارس) نسبت به مدت مشابه سال گذشته 1.9 درصد افزایش یافته است. این افزایش در تولید داخلی کود عمدتاً به دلیل راه اندازی دو کارخانه مبتنی بر LNG، FatimaFert و Agritech Limited از سپتامبر 2021 تا مارس 2022 بود.

بخش صنایع تولیدی  و معادن

عملکرد تولید  صنایع مادر (LSM) با رشد 10.4 درصدی در ژوئیه تا مارس سال مالی 2022 در مقایسه با رشد 4.2 درصدی دوره مشابه سال قبل، فوق العاده بود. از 22 زیربخش، 17 زیربخش در ژوئیه تا مارس سال مالی 2022 رشد داشته اند. این عملکرد مبتنی بر رشد قوی بخش‌های با وزن بالا مانند نساجی، مواد غذایی، پوشاک، مواد شیمیایی، خودرو، تنباکو، محصولات آهن و فولاد همراه با مبلمان، محصولات چوبی و توپ فوتبال بود.

بخش معدن در ژوئیه تا مارس سال مالی 2022 در منفی  4.47 درصد در مقابل رشد 1.21 درصدی سال گذشته باقی ماند. این بخش علیرغم پتانسیل عظیم، به دلیل مسائل به هم پیوسته و مقطعی مانند چارچوب نظارتی ضعیف، زیرساخت های ناکافی در سایت های معادن، فناوری منسوخ نصب شده، نیروی کار نیمه ماهر، حمایت مالی کم و عدم بازاریابی، عقب مانده است . تولید مواد معدنی عمده مانند زغال سنگ، گاز طبیعی، کرومیت، نفت خام و باریت به ترتیب 8.34، 3.45، 25.7، 4.48 و 162.5 درصد رشد داشته است. با این حال، برخی مواد در دوره مورد بررسی شاهد رشد منفی بوده اند مانند منیزیم 52.3 درصد، گچ 36.9 درصد، سنگ آهک 33.3 درصد، اکسید آهن 25.5، سنگ نمک 24.2 درصد و مرمر 22.9 درصد.

 نرخ بهره

نرخ بهره در سال 2022 سه بار تغییر کرد ابتدا از 7 درصد به 9.75 و سپس13.75 و در آخر به 16 درصد رسید.

مالیات و درآمد

تاثیر جنگ روسیه و اوکراین بر  افزایش قیمت کالاهای بین المللی به ویژه انرژی و مواد غذایی چالش های زیادی را برای اقتصاد پاکستان به همراه داشت. برای جبران تأثیر افزایش قیمت نفت، تخفیف مالیاتی برای توده‌ها به شکل کاهش مالیات توسعه نفت (PDL) و حذف مالیات بر فروش بر روی همه محصولات POL ارائه شد. این اقدامات، همراه با یارانه‌های انرژی، خطرات قابل توجهی را برای پایداری مالی در یک محیط مالی از قبل محدود ایجاد کرده است.

علیرغم افزایش قابل توجه جمع آوری مالیات، هزینه‌های جاری و عمرانی بالاتر، کسری مالی را به 3.8 درصد تولید ناخالص داخلی طی ژوئیه تا مارس سال مالی 2022 در مقابل 3.0 درصد در دوره قبل افزایش داد.

در بخش مخارج، کل مخارج شاهد افزایش شدید 27 درصدی در ژوئیه تا مارس سال مالی 2022 در مقابل رشد محدود 4.2 درصدی در دوره مشابه سال گذشته بود. توسعه بالاتر و هزینه‌های جاری منجر به افزایش کل هزینه‌ها در طول سال شد.

مجموع درآمدها در ژوئیه تا مارس سال مالی 2022 به میزان 17.7 درصد در مقابل 6.5 درصد در مدت مشابه سال گذشته افزایش یافت. افزایش قابل توجه در وصول مالیات، عامل کلیدی در افزایش رشد درآمد بود که بیش از کاهش درآمدهای غیر مالیاتی در طی دوره بررسی در نه ماهه نخست سال مالی جاری، کل وصول مالیات (فدرال و استانی) 28.1 درصد رشد داشته در حالی که درآمدهای غیر مالیاتی 14.3 درصد کاهش داشته است.

FBR در ده ماه اول سال مالی 2022 بهتر از هدف درآمد عمل کرد. در طی ژوئیه تا آوریل، سال مالی 2022، FBR توانسته است 4855.8 میلیارد روپیه درآمد خالص مالیاتی (موقت) جمع آوری کند که نشان دهنده رشد 28.5 درصدی است. با این حال، اقدامات تخفیف مالیاتی حدود 73 میلیارد روپیه بر جمع آوری درآمد در ماه آوریل 2022 تأثیر گذاشته است.

بازار بورس

عملکرد بازار سهام پاکستان در 9 ماهه اول سال مالی جاری وضعیت رونق و رکود داشته است. در ماه جولای تا مارس سال مالی 2022، شاخص معیار KSE-100 از 47,356 واحد به 44,929 واحد کاهش یافت. در دوره مورد بررسی، شاخص در 23 آگوست 2021 در بالاترین سطح خود یعنی 48112 واحد بسته شد. تا 31 مارس 2022، تعداد کل شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار پاکستان (PSX) 532 واحد بود. ارزش بازار 7583 میلیارد روپیه است.

تورم

تورم CPI در دوره ژوئیه تا می ( یازده ماه) 2022 در مقایسه با 8.8 درصد در مدت مشابه سال گذشته 11.3 درصد ثبت شد. سایر شاخص های تورمی مانند شاخص حساس قیمت (SPI) در مقایسه با 13.5 درصد در سال گذشته 16.7 درصد به ثبت رسید.

واردات و صادرات

طی ماه‌های ژوئیه تا آوریل سال مالی 2022، صادرات کالا با 27.6 درصد رشد به 26.8 میلیارد دلار آمریکا و صادرات خدمات با 18.2 درصد رشد به 5.8 میلیارد دلار آمریکا رسید. حدود دو سوم این افزایش مربوط به بخش نساجی، به ویژه از بخش ارزش افزوده بالا بوده است. به غیر از منسوجات، صادرات برنج نیز در ماه‌های ژوئیه تا آوریل سال مالی 2022 افزایش یافت، که عمدتاً به دلیل نوع غیر باسماتی بود.

علیرغم عملکرد دلگرم کننده صادرات، واردات کشور نیز افزایش چشمگیری داشته است. افزایش گسترده قیمت‌های جهانی کالاها، واکسن کووید-۱۹ تقاضای بالاکالا همگی به افزایش واردات کمک کردند. در نتیجه،کسری تجاری 49.6 درصد رشد کرد و به 32.9 میلیارد دلار رسید که از نظر تاریخی بی سابقه بود .( واردات 59 میلیار دلار بوده است طی 10ماه)

حواله‌های ارسالی که همواره به کاهش فشار کسری تجاری کالا و خدمات کمک می‌کردند، در ماه‌های ژوئیه تا آوریل سال مالی 2022 به 26.1 میلیارد دلار آمریکا رسید و رشد 7.6 درصدی را ثبت کرد. این بالاترین سطح حواله‌های کارگران برای جبران کسری تجاری کافی  نبود. بنابراین، کسری حساب جاری در دوره مورد بحث 13.8 میلیارد دلار آمریکا ثبت شد.

علاوه بر این، عملکرد پایین حساب مالی در طول دوره نه تنها منجر به تخلیه ذخایر خارجی شد، بلکه نرخ ارز را نیز تحت فشار قرار داد. نرخ مبادله بین بانکی PKR-USD طی ماه‌های ژوئیه تا آوریل سال مالی 2022 15.1 درصد کاهش یافت.

بدهی عمومی

کل بدهی عمومی در پایان مارس 2022 44,366 میلیارد روپیه ثبت شد. بدهی داخلی 28,076 میلیارد روپیه ثبت شد، در حالی که بدهی عمومی خارجی 16,290 میلیارد روپیه یا 88.8 میلیارد دلار در پایان مارس 2022 ثبت شد . دولت بخشی از اسناد خزانه داری را به مبلغ 1.5 تریلیون روپیه بازپرداخت کرد که منجر به کاهش سررسیدهای کوتاه مدت، در راستای تعهد دولت برای کاهش نیازهای مالی ناخالص خود شد.

  دولت 569 میلیارد روپیه در برابر بدهی SBP بازپرداخت کرد.  بازپرداخت انباشته بدهی در برابر بدهی SBP از جولای 2019 تا مارس 2022 به 2.3 تریلیون روپیه رسید. دولت از صندوق بین المللی پول SDR معادل 475 میلیارد روپیه برای حمایت از عملیات بودجه خود استفاده کرد. مجموع بهره خدمات در 9 ماهه اول سال مالی جاری 2118 میلیارد روپیه در مقابل برآورد بودجه سالانه 3060 میلیارد روپیه ثبت شد. از این مجموع، پرداخت‌های بهره داخلی 1897 میلیارد روپیه بوده و حدود 90 درصد از کل خدمات بهره را در 9 ماهه اول سال مالی جاری تشکیل ممی داد که عمدتاً به دلیل حجم بالاتر بدهی داخلی در کل سبد بدهی عمومی است.

تحصیلات :

میزان تکمیل آموزش ابتدایی، متوسطه اول و متوسطه دوم به ترتیب 67 درصد، 47 درصد و 23 درصد در سال 2020-2021 بود که نشان دهنده حضور بالاتر در دوره ابتدایی نسبت به دوره متوسطه اول و دوم است. میزان مشارکت در یادگیری سازمان یافته (یک سال قبل از ورود رسمی ابتدایی)، بر اساس جنسیت 19 درصد است که نشان دهنده سطح پایین توجه به آموزش پیش دبستانی است. 55.7 میلیون نفر ثبت نام مدارس در سال 2020 بوده است و 1.8 میلیون معلم در همین سال وجود داشت ( آمار مربوط به سال قبل است) نرخ باسوادی در سال 2020-2021  به مقدار 62.8 درصد عنوان شده است. میزان سواد در مردان (از 73.0 درصد به 73.4 درصد)  و در  زنان (از 51.5 درصد به 51.9 درصد)  افزایش یافته است. (سال 2021) تجزیه و تحلیل منطقه ای نشان می دهد که سواد در روستا (53.7 درصد به 54.0 درصد) و شهری (76.1 درصد به 77.3 درصد) افزایش  یافته است.

جمعیت :

پاکستان پنجمین کشور پرجمعیت جهان است. طبق گزارش موسسه ملی مطالعات جمعیت (NIPS)، جمعیت تخمینی پاکستان در سال 2021 224.78 میلیون نفر است که از این تعداد 82.83 میلیون در مناطق شهری ساکن هستند، در حالی که 141.96 میلیون در مناطق روستایی زندگی می‌کنند و تراکم جمعیت 282 نفر در هر کیلومتر است.

پاکستان نیروی کار بزرگی دارد که در بین 10 نیروی کار بزرگ جهان قرار دارد. بر اساس آخرین نظرسنجی نیروی کار سال مالی 2021، نیروی کار از 65.5 میلیون نفر در سال مالی 2018 به 71.76 میلیون در سال مالی 2021 افزایش یافته است. شاغلان از 61.71 میلیون نفر در مدت مشابه به 67.25 میلیون نفر افزایش یافته است.

نرخ بیکاری از 6.9 درصد در سال مالی 2019 به 6.3 درصد در سال مالی 2021 کاهش یافت. نسبت کل اشتغال به جمعیت 42.1 درصد است و این نسبت در مردان (64.1 درصد) در مقایسه با زنان (19.4 درصد) در سال مالی 2021 بیشتر است.

بر اساس LFS سال مالی 2021، سهم اشتغال در بخش کشاورزی از 39.2 درصد در سال مالی 2019 به 37.4 درصد در سال مالی 2021 کاهش یافته است. سهم اشتغال در بخش ساخت و ساز از 8.0 درصد در سال مالی 2019 به 9.5 درصد در سال مالی 2021 افزایش یافته است.

حمل و نقل و ارتباطات

در حال حاضر پاکستان دارای 48 شاهراه ملی، بزرگراه و جاده استراتژیک به طول کل 14480 کیلومتر است. در سه ماهه اول سال 2022، PIA دو ناوگان ایرباس A320 را اضافه کرده است. راه آهن پاکستان در مجموع از 466 لوکوموتیو برای طول مسیر 7791 کیلومتر تشکیل شده است. در طول سال مالی 2022، PEMRA 265 مجوز برای رادیو FM و 4152 مجوز تلویزیون کابلی صادر کرد. علاوه بر این، 9522 دفتر پست در سراسر پاکستان وجود دارد.

CPEC یک پروژه شاخص و فعال ترین پروژه ابتکار کمربند و جاده است (BRI) که در آن پاکستان و چین 56 پروژه را تعریف کرده اند. از مجموع این پروژه‌ها، 26 پروژه به ارزش تقریبی 17 میلیارد دلار تاکنون تکمیل شده و 30 پروژه به ارزش 8.5 میلیارد دلار در دست ساخت است. دولت از موقعیت استراتژیک پاکستان بهره می‌برد و بر توسعه یک سیستم حمل و نقل و ارتباطات کارآمد و یکپارچه با اتصال مناطق دورافتاده کشور به یک جاده یک زنجیره آسیا تمرکز کرده است. با کمک CPEC، جاده‌ها و زیرساخت‌های راه‌آهن پاکستان را با کشورهای منطقه ادغام می‌کند که با ادغام بازارهای آن با آسیای مرکزی، خاورمیانه و سایر نقاط جهان به ایجاد فعالیت‌های اقتصادی و تجاری کمک می‌کند.

انرژی

آخرین داده‌های موجود حاکی از آن است که قبض واردات نفت طی ماه‌های ژوئیه تا آوریل سال مالی 2022 به 17.03 میلیارد دلار در مقایسه با 8.69 میلیارد دلار در مدت مشابه سال گذشته افزایش یافته است که نشان دهنده افزایش 95 درصدی است. واردات نفت خام از نظر ارزشی 75.34 درصد و از نظر کمی 1.4 درصد افزایش یافت. به طور مشابه، گاز طبیعی مایع شاهد افزایش 82.90 درصدی از نظر ارزش بود، در حالی که واردات گاز مایع نیز 39.86 درصد در طول جولای تا آوریل سال مالی 2022 افزایش یافت. طی ماه‌های ژوئیه تا فوریه سال مالی 2022،  طب آمارهای موجود 75.64 درصد گاز در داخل کشور تولید می‌شود و 24.36 درصد گاز وارداتی است. زغال سنگ نیز برای تولید برق در پاکستان استفاده می‌شود. در حال حاضر مجموع تولید برق از زغال سنگ به 5280 مگاوات رسیده است. زغال سنگ ثار 1320 مگاوات و سهم زغال سنگ وارداتی در تولید برق 3960 مگاوات است که حدود 75 درصد از کل تولید برق از زغال سنگ وارداتی در کشور تامین می‌شود.

در حال حاضر ظرفیت نصب شده  برق آبی 10251 مگاوات است که حدود 25 درصد از کل ظرفیت نصب شده را تشکیل می دهد. نسبت سهم باد به کل ظرفیت نصب شده 4.8 درصد و در حال حاضر 1985 مگاوات برق تولید می‌شود.  پتانسیل انرژی خورشیدی در پاکستان نیز زیاد است. ظرفیت نصب شده خورشیدی 600 مگاوات است که حدود 1.4 درصد از کل ظرفیت نصب شده را تشکیل می دهد. پاکستان همچنین از فناوری هسته ای انرژی تولید می‌کند که سهم آن به تدریج در حال افزایش است. سال گذشته ظرفیت ناخالص نیروگاه‌های هسته‌ای 2530 مگاوات بود که حدود 7076 میلیون واحد برق به شبکه سراسری در ماه‌های ژوئیه تا مارس سال مالی 2021 عرضه کرد. ظرفیت ناخالص نیروگاه‌های هسته ای 39 درصد افزایش یافته و به 3530 مگاوات رسیده است.