تحولات صنعت سینما در عربستان سعودی

صنعت سینما در عربستان سعودی طی سال‌های اخیر، به ویژه با توجه به چشم‌انداز 2030، شاهد تحولات چشمگیری بوده است که علاوه بر تقویت هویت فرهنگی ملی، به فرصتی مهم برای رشد اقتصاد غیرنفتی تبدیل شده است. از سال 2018 با تغییرات اساسی در سیاست‌ها و افتتاح نخستین سینماهای عمومی، صنعت سینما در این کشور وارد دوره‌ای جدید از گسترش و رشد چشمگیر شد. فروش بلیط سینما از شش میلیون در سال 2020 به 17 میلیون در سال 2024 افزایش یافته و درآمد این صنعت نیز به پنج میلیارد ریال سعودی رسیده است. رشد سینمای سعودی و افزایش سهم فیلم‌های داخلی در بازار نیز از دستاوردهای مهم این دوره است. دولت سعودی با سرمایه‌گذاری بیش از 3.5 میلیارد ریال در این صنعت و برگزاری رویدادهایی همچون کنفرانس فیلم عربستان، نقش مؤثری در پیشبرد اهداف فرهنگی و اقتصادی ایفا کرده است.

   صنعت سینما در عربستان سعودی در سال‌های اخیر شاهد تحولات چشمگیری بوده است که به‌ویژه در راستای چشم‌انداز 2030 شکل گرفته است. این تغییرات نه تنها به‌عنوان ابزاری برای تقویت هویت فرهنگی ملی و ایجاد فرصت‌های اشتغال‌زایی عمل کرده بلکه به فرصتی مهم برای رشد اقتصاد غیرنفتی نیز تبدیل شده است. از آنجا که عربستان سعودی به‌طور مستمر در حال گسترش زیرساخت‌های سینمایی و جذب سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی است، این گزارش به تحلیل وضعیت فعلی و آینده صنعت سینما در این کشور، فرصت‌ها و چالش‌های آن و تأثیر  آن بر اقتصاد و فرهنگ سعودی می‌پردازد.

تحولات صنعت سینما در عربستان سعودی

قبل از سال 2018، صنعت سینما در عربستان سعودی تحت تأثیر محدودیت‌های اجتماعی و مذهبی قرار داشت و نمایش فیلم‌ها در سینماها به‌طور کامل ممنوع بود. اما با آغاز تحولات اجتماعی و فرهنگی مرتبط با چشم‌انداز 2030، این صنعت وارد دوره‌ای جدید از رشد و گسترش شد. در سال 2018، پس از تغییرات اساسی در سیاست‌ها، دولت سعودی نخستین سینماهای عمومی را در شهرهایی مانند ریاض افتتاح کرد. این اقدام نه‌تنها نمادی از تغییرات عمده در ساختار اجتماعی کشور بود، بلکه صنعت فیلم و سرگرمی‌به یکی از ارکان اصلی تحولات فرهنگی و اجتماعی عربستان تبدیل شد.

در چارچوب اهداف چشم‌انداز 2030، سینما به‌عنوان ابزاری حیاتی برای تقویت هویت فرهنگی ملی، توسعه زیرساخت‌های فرهنگی و تنوع اقتصادی شناخته شده است. این صنعت همچنین به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عرصه‌های سرگرمی و تفریح برای نسل جوان به بستری برای انتقال ارزش‌ها، باورها و روایت‌های فرهنگی تبدیل شده است.

رشد چشمگیر صنعت سینما

صنعت سینما در عربستان سعودی از زمان آغاز تحولات در سال 2018، شاهد رشد چشمگیر و تحولات قابل‌توجهی بوده است. عبدالله القحطانی، مدیرعامل کمیسیون فیلم عربستان، در حاشیه کنفرانس فیلم عربستان اعلام کرد که این صنعت اکنون با رشد قابل‌توجهی در بازار سینما مواجه است. طبق آمار، فروش بلیط سینما از شش میلیون بلیط در سال 2020 به 17 میلیون بلیط در پایان 2024 افزایش یافته است، که نشان‌دهنده رشد 283 درصدی در کمتر از پنج سال است. این روند صعودی همچنین با درآمدی بالغ بر پنج میلیارد ریال سعودی همراه بوده است. این افزایش قابل‌توجه فروش بلیط به‌ویژه ناشی از گسترش فرهنگ سینما در عربستان و افزایش استقبال از فیلم‌های محلی است. سینمای سعودی که پیش از این تقریباً در سایه قرار داشت، اکنون سهم بیشتری از بازار سینمایی کشور را به خود اختصاص داده است.

یکی از جنبه‌های برجسته در این رشد، افزایش قابل‌توجه سهم فیلم‌های سعودی در بازار است. فروش فیلم‌های ساخته‌شده توسط فیلمسازان سعودی از 13 میلیون ریال سعودی در سال 2020 به بیش از 120 میلیون ریال سعودی در سال 2024 افزایش یافته است. این روند نشان‌دهنده اعتماد سرمایه‌گذاران به سینمای سعودی و تأثیر چشم‌انداز 2030 بر این صنعت است. کمیسیون فیلم عربستان با تسهیل ارتباطات میان فیلمسازان و سرمایه‌گذاران داخلی، موفق به ایجاد بستری مناسب برای پیشرفت سینمای محلی شده است.

کنفرانس فیلم عربستان

کنفرانس فیلم عربستان، یکی از مهم‌ترین رویدادهای سینمایی در منطقه، امسال با مقیاس بزرگ‌تری برگزار شد. این رویداد با حضور 135 غرفه‌دار از 35 کشور و بیش از 60 سخنران برجسته، فرصتی برای تبادل تجربیات و دانش میان سینماگران، تهیه‌کنندگان و سرمایه‌گذاران فراهم کرد. شعار «گردهمایی که صحنه را متحول می‌کند» به‌خوبی نمایشگر اهداف بلندمدت این رویداد است. در این کنفرانس، به مسائل مهمی چون حقوق مالکیت معنوی، هوش مصنوعی در صنعت فیلم، و چالش‌های توزیع و تأمین مالی پرداخته شد. این کنفرانس به‌عنوان یک پلتفرم مهم برای هم‌افزایی فیلمسازان، نهادهای قانونی و سازمان‌های آموزشی، نقش مؤثری در پیشبرد اهداف بلندمدت سینمای عربستان ایفا کرده است.

سرمایه‌گذاری‌های دولت در صنعت سینما

امروزه این صنعت یکی از اولویت‌های اصلی دولت سعودی محسوب می‌شود و در راستای تحقق اهداف اقتصادی و اجتماعی، سرمایه‌گذاری‌های چشمگیری در آن صورت گرفته است. از سال 2018 تا کنون، بیش از 3.5 میلیارد ریال سعودی (تقریباً 933 میلیون دلار) در این حوزه سرمایه‌گذاری شده است. این سرمایه‌گذاری‌ها عمدتاً در سه بخش کلیدی متمرکز بوده‌اند که تأثیر قابل‌توجهی بر رشد و توسعه این صنعت داشته‌اند:

ساخت و توسعه زیرساخت های سینمایی

دولت سعودی در سال‌های اخیر اقدام به ساخت سینماهای جدید و تجهیز سالن‌های موجود کرده است. این زیرساخت‌ها به‌ویژه در شهرهای بزرگ مانند ریاض، جده و الدمام گسترش یافته است.با افزایش تعداد سینماها، علاقه‌مندی عمومی‌به تماشای فیلم‌های سینمایی افزایش یافته و تولیدات محلی نیز تقویت شده است. این روند علاوه بر ایجاد اشتغال به رشد اقتصادی  نیز کمک کرده است.

حمایت از تولیدات  سینمایی داخلی :

با توجه به تأکید بر تولید فیلم‌های داخلی، حمایت از فیلمسازان سعودی و پروژه‌های سینمایی محلی افزایش یافته است. این اقدامات شامل تسهیل در تأمین مالی و جذب سرمایه‌گذاری‌های داخلی و بین‌المللی بوده است.این سرمایه‌گذاری‌ها شامل پشتیبانی از تولیدات مستقل و سازمان‌دهی جشنواره‌های سینمایی برای نمایش آثار داخلی است.جشنواره فیلم بین‌المللی دریای سرخ[1] یکی از مهم‌ترین رویدادهای سینمایی است که به معرفی آثار سینمایی عربستان سعودی در سطح بین‌المللی کمک می‌کند. این فستیوال به عنوان پلتفرمی‌برای معرفی سینمای سعودی به دنیا عمل می‌کند و فضای مناسبی برای برقراری ارتباط میان سینماگران داخلی و بین‌المللی فراهم می‌آورد.

جذب سرمایه‌گذاران خارجی و همکاری‌های بین المللی:

عربستان سعودی به‌طور فعال در تلاش است تا سینما را به‌عنوان مقصدی جذاب برای تولید فیلم‌های بین‌المللی معرفی کند. در این راستا، دولت سعودی با استودیوهای فیلم‌سازی بزرگ جهانی همکاری‌هایی را آغاز کرده است که به‌طور چشمگیری بر کیفیت تولیدات سینمایی داخلی تأثیر خواهد گذاشت. این همکاری‌ها همچنین موجب انتقال تکنولوژی‌های نوین و دانش فنی به سینمای سعودی خواهند شد. صنعت سینما در عربستان سعودی از پتانسیل بالایی برای رشد برخوردار است. این رشد نه تنها از نظر اقتصادی بلکه از منظر اجتماعی و فرهنگی نیز قابل توجه است. فرصت ها و پتانسیل های رشد صنعت سینما:

بازار مصرف داخلی و خارجی:

عربستان سعودی با جمعیت جوان و پرشور خود، بازار گسترده‌ای برای صنعت سینما دارد. طبق آمارها، درآمد سالانه صنعت سینما در حال حاضر به حدود 900 میلیون ریال سعودی رسیده است. این صنعت در حال تبدیل شدن به یکی از منابع مهم درآمد غیرنفتی برای اقتصاد عربستان است.علاوه بر این، عربستان به‌عنوان مقصدی برای تولیدات بین‌المللی و همکاری‌های سینمایی شناخته می‌شود و این امر می‌تواند فرصت‌های زیادی برای سینماگران داخلی و خارجی ایجاد کند.

جذب گردشگران فرهنگی:

عربستان سعودی با توجه به رشد سریع صنعت سینما و برگزاری جشنواره‌های بین‌المللی، به‌طور فزاینده‌ای به مقصدی برای گردشگران فرهنگی تبدیل شده است. این تحولات نه تنها به جذب توریست‌های داخلی و خارجی کمک می‌کند بلکه به تقویت صنعت گردشگری و ایجاد فرصت‌های شغلی در بخش‌های مختلف مرتبط با فرهنگ و هنر می‌انجامد. جشنواره‌های سینمایی که در حال برگزاری هستند، علاوه بر حمایت از سینماگران سعودی، گردشگران بین‌المللی را نیز جذب می‌کنند که باعث توسعه زیرساخت‌های گردشگری و ارتقای برند ملی عربستان می‌شود.

با وجود فرصت‌های فراوان، صنعت سینمای عربستان با چالش‌هایی نیز مواجه است:

محدودیت‌های فرهنگی و اجتماعی:

علی‌رغم تغییرات اساسی در سیاست‌های اجتماعی، همچنان برخی محدودیت‌های فرهنگی و مذهبی بر صنعت سینما تأثیرگذار است. این موانع ممکن است بر نوع فیلم‌های تولیدی و قابل پخش در کشور تأثیر بگذارد. با توجه به نگرش‌های مذهبی و فرهنگی، تولید فیلم‌هایی که با این باورها همخوانی داشته باشد، همچنان نیازمند دقت و حساسیت خاصی است. به طور مثال  در سال 2021 فیلم The Last Duel که توسط ریدلی اسکات کارگردانی شده بود با حذف برخی از صحنه‌های جنسی در عربستان سعودی اکران شد تا با قوانین محلی تطابق پیدا کند.

آموزش و نیروی انسانی:

برای رشد پایدار صنعت سینما، نیاز به نیروی انسانی متخصص و آموزش‌دیده وجود دارد. عربستان سعودی در تلاش است تا با تأسیس دانشگاه‌ها و آکادمی‌های هنری، نیروی کار ماهر در زمینه‌های مختلف سینما از جمله کارگردانی، تولید، فیلم‌برداری و ویرایش تربیت کند. همچنین، برنامه‌های آموزشی باید با توجه به استانداردهای بین‌المللی طراحی شوند تا سینماگران سعودی بتوانند در سطح جهانی رقابت کنند.

رقابت جهانی:

سینما یکی از صنایع بسیار رقابتی است و عربستان سعودی برای رقابت با کشورهای دیگر باید زیرساخت‌های قوی‌تری ایجاد کند. جذب سرمایه‌گذاران خارجی و تولید فیلم‌های بین‌المللی نیازمند شرایط مناسب برای استودیوهای فیلم‌سازی و تأمین منابع مالی است.

منابع:

https://www.arabnews.com/node/2622781/business-economy

https://www.vision2030.gov.sa

https://english.alarabiya.net

https://www.redseafilmfest.com

https://www.arabnews.com/node/2621258/lifestyle

https://english.aawsat.com/culture/5201067-film-commission-ceo-reveals-saudi-cinema-growth-film-confe

[1] Red Sea International Film Festival