بررسی بازار تولید مصالح ساختمانی در ازبکستان
کشور ازبکستان با توجه به سیاست های اصلاحی رئیس جمهور این کشور در خصوص ایجاد زیربناهای اقتصادی در حوزه جاده و راه سازی، گردشگری و هتل سازی و نوسازی شهری و همچنین ایجاد و ساخت خانههای ارزان قیمت برای اقشار فرودست جامعه، از جمله کشورهای روبه رشد و تغییر به لحاظ نمای شهری و اجرای پروژههای متعدد عمرانی ـ تجاری در شهرهای بزرگ میباشد.
در این ارتباط رئیس جمهور ازبکستان در سال جاری باتوجه به نیاز روزافزون این کشور به تحول عمرانی و ساختمانی، طی فرمانی در آوریل 2018 وزارت ساختمان و یا عمران ازبکستان را بر اساس کمیته دولتی معماری و ساختمان ازبکستان تاسیس نمود. در همین ارتباط شرکت دیگری در ازبکستان به نام شرکت مصالح ساختمانی فعالیت دارد که در حقیقت مسئولیت تامین مصالح، نوآوری و فناوری در حوزه مصالح ساختمانی را بر عهده دارد. این شرکت دولتی در حال حاضر بیش از 110 شرکت و مجموعه تجاری در حوزه صنعت ساختمان را زیر نظر خود دارد. بر اساس بررسی اجمالی بعمل آمده در بازار ازبکستان اطلاعات مشروحه ذیل در زمینه وضعیت بازار مصالح ساختمانی این کشور با تاکید بر کالاهای اصلی قابل توجه و اهمیت میباشد.
وضعیت بازار سیمان :
در حال حاضر در ازبکستان 12 کارخانه سیمان سازی با ظرفیت تولید حدود 9 میلیون تن سیمان فعالیت میکند ولی میزان تولید سیمان در سال 2017 حدود 7.7 میلیون تن بود. این در حالی است که در سال 2000 ظرفیت تولید کشور حدود 3 میلیون تن بوده است. بخشی از سیمان مورد مصرف از قزاقستان وارد میشود. دولت ازبکستان در نظر دارد برای رفع کامل نیاز داخلی به سیمان، 6 کارخانه جدید سیمان سازی در استانهای سرخان دریا، جیزخ و فرغانه احداث نماید. در حال حاضر از مهم ترین کارخانههای سیمان ازبکستان میتوان به کارخانههای بکابد، قزلقوم، کواسوی و آهنگران اشاره کرد.
فاز اول سیمان مجموعه معدنی المالک در استان جیزاخ که سیمان پورتلند را با سرمایه ای بالغ بر 120 میلیون دلار و ظرفیت تولید 760 هزار تن ( که قابلیت تولید 360 هزار تن سیمان سفید را نیز در سال دارد ) در سال های گذشته افتتاح گردیده است و فاز دوم این کارخانه نیز در سال 2016 تکمیل گردید که ظرفیت تولید پورتلند را تا یک میلیون تن سالانه افزایش می دهد . این پروژه با کمک یک شرکت ترکیه ای به نام (Dal TeknikMakina) ساخته شده است.
مقامات ازبک انتظار دارند که بتوانند ظرفیت تولید سیمان در ازبکستان را ازحدود 9 میلیون تن فعلی تا پایان سال 2020 به بیش از 17 میلیون تن افزایش دهند. (میران مصرف داخلی سیمان بیش از 15 میلیون تن در سال میباشد) بر این اساس پروژههای ذیل را با هدف افزایش توان تولیدی در دست اقدام دارند؛
ـ پروژه کارخانه سیمان در منطقه سرخان دریا با ظرفیت 1.5 میلیون تن و با ارزش 212.8 میلیون دلار به نام کارخانه شرآباد با سرمایه گذاری مشترک شرکت المالیک و شرکت ترک (Dal Teknik) که اخیراً به بهره برداری رسید.
ـ شرکت آهنگران با همکاری شرکت مهندسی بین المللی پکن قراردادی را برای ایجاد کارخانه جدید سیمان به ارزش 150 میلیون دلار و ظرفیت تولیدی 3 میلیون تن سیمان امضاء نموده است که تا سال 2020 به بهره برداری می رسد.
ـ حدود 40 میلیون دلار برای نوسازی سه واحد تولیدی سیمان قزلقوم در دست تامین سرمایه میباشد.
ـ خط تولید سیمان در استان خودمختار قراقالپاقستان با همکاری شرکت انگلیسی
ـ بر اساس تصمیم هیات وزیران جمهوری ازبکستان در مصوبه شماره 971 مورخ 8-12-2017 و بنا به دستور رئیس جمهور ازبکستان واردات سیمان تا پایان سال 2018 آزاد شده است که احتمال می رود تا پایان سال 2021 که برنامههای دولت مبنی بر توسعه زیرساخت های اقتصادی داخلی هدف گذاری شده است نیز به صورت سالانه تمدید شود. علاوه بر این بر اساس همین مصوبه، عرضه و فروش سیمان از ابتدای سال 2018 از طریق بورس تاشکند صورت میگیرد.
ـ اگر چه دولت ازبکستان در نظر دارد با توسعه توان و ظرفیت تولیدی کارخانههای سیمان خود، نیاز داخلی را بر طرف نماید اما عدم وجود کلینکر به عنوان ماده اولیه تولید سیمان در ازبکستان، استمرار واردات سیمان و کلینکر از ایران را با توجه به کیفیت خوب سیمان ایرانی که بیشتر سیمان سیاه 500 و 525 و بعضاً سیمان سفید نیز میباشد را به دنبال خواهد داشت.
ـ در حال حاضر در شهر تاشکند بیشتر سیمان ازبکستانی و قزاقستان و در شهرهای همجوار تاجیکستان سیمان وارداتی تاجیکستان و در شهرهای سمرقند و بخارا نیز سیمان ایرانی محبوبیت دارد. سیمان ایرانی در بازار ازبکستان هر تنی حدود 70 تا 80 دلار قیمت گذاری میشود. )
کاشی و سرامیک:
کاشی و سرامیک از جمله مصالح ساختمانی پر مصرف در ازبکستان میباشد که برآورد میشود مصرف این کشور با جریان نوسازی موجود در کشور به ویژه در حوزه مسکن و ساختمان و توسعه زیرساخت های گردشگری و اقامتی بالع بر 30 میلیون متر مربع در سال باشد اگر چه میران نیاز بازار کاشی و سرامیک منطقه آسیای میانه نیز بیش از 50 میلیون متر مربع برآورد میشود. در ازبکستان شرکت های کاشی و سرامیک ذیل فعال میباشند که دولت با اتخاذ اقداماتی مشوقی و جذب سرمایه گذاری خارجی بیشتر، توسعه ظرفیت تولیدی آنها را در نظر دارد.
ـ شرکت سرامیک و پورسلان در منطقه صنعتی آنگرن با ظرفیت تولیدی 4.5 میلیون متر مربع که با سرمایه گذاری بالغ بر 21 میلیون دلار صورت گرفته است.
ـ صنایع سرامیک مدرنا (Moderna) در شهر فرغانه که در سال 2011 با سرمایه چینی و ازبکی با ظرفیت تاسیسی یک میلیون متر مربع در سال و سرمایه ای بالغ بر 3.7 میلیون دلار ایجاد شده است و طرح توسعه آن نیز در دست پیگیری میباشد.
ـ شرکت صنعت سرامیک پرایم (Prime) در شهر سمرقند با سرمایه گذاری مشترک ازبک و روسیه با ظرفیت تولید اسمی 2.72 میلیون متر مربع در سال و با سرمایه ای بالغ بر 16.8 میلیون دلار که در سال 2011 ایجاد شده است.
ـ شرکت ایرانی تولید سرامیک (EMG) که با سرمایه گذاری شرکت ایرانی در زمینه تولید کاشی در سال 2011 با سرمایه ای بالغ بر 24 میلیون دلار و ظرفیت اولیه 3 میلیون متر مربع کاشی سرامیک که تا 14 میلیون متر مربع در سال قابل افزایش است آغز بکار نموده است .
ـ طرح کارخانه تولید سرامیک در منطقه اقتصادی جیزاخ با هدف تولید 6 میلیون مترمربع در سال که با سرمایه گذاری مشترک چینیها در نیمه اول سال 2016 با سرمایه مشترک 24 میلیون دلار شروع شده است.
علاوه بر این کارخانه مصالح ساختمانی تاشکند و کارخانه مینوکور (Minokor) و کارخانه اگروکرامیکا نیز در زمینه تولید کاشی فعال هستند که البته کارخانه اگروکرامیکا عملاً غیر فعال میباشد.
در حال حاضر حدود 90 درصد مواد اولیه کاشی و سرامیک در داخل ازبکستان تولید میشود و تنها مواد اولیه لعاب کاشی وارد میشود. مهم ترین مواد وارداتی برای تولید کاشی و سرامیک عبارتند از(Sodium Trpolyphosphate , boric acid, 10 water sodium tetra borate, Zircon)
سایر مصالح ساختمانی :
رنگ ساختمانی :
در زمینه تولید رنگ ساختمانی، بیش از 10 شرکت ازبکی در زمینه صنعت رنگ فعال هستند که گفته میشود حدود 120 هزار تن رنگ ساختمان تولید میکنند و از آنجا که بر حسب اطلاعات رسانه ای و میدانی نیاز کشور به رنگ ساختمان حدود 230 هزار تن در سال است بیش از 50 درصد رنگ مورد نیاز از محل واردات تامین میشود که تولیدات شرکت های روسی و ترک و چینی از جمله محصولات وارداتی میباشد.
سنگ ساختمانی:
در ازبکستان مهم ترین معادن سنگ آن را شاید بتوان معادن مرمر و گرانیت دانست که معادن مرمر آن حدود چهار معدن به نام های معدن غازغان و معدن نورآتا در استان نوایی، معدن زربند در سمرقند، معدن ساووق بولاق و معدن تامچی آتا در استان قشقه دریا و معدن آقساق آتا در استان تاشکند میباشد. در مجموع تولید سنگ مرمر ازبکستان حدود 190 هزار مترمکعب در سال برآورد میشود که البته بخشی از نیاز داخلی نیز از کشورهای روسیه و چین وارد میشود.
معادن گرانیت ازبکستان در چهار معدن لنگر و معدن سواسای در استان سمرقند و معدن مسکین سای در استان نمنگان و معدن کوک سرای در استان نوایی میباشد که در مجموع توسط دو شرکت 160 هزار مترمکعب گرانیت در سال تولید میشود که با توجه به اینکه تولید فوق نیاز داخلی را تامین نمیکند از کشورهای روسیه، چین و هند نیز واردات صورت میگیرد.
آجر :
حدود 80 شرکت تولید آجر در ازبکستان فعال میباشند که بیشتر به تولید آجر مخصوص دیوار چینی (آجر فشاری) و اخیرا هم به سمت تولید آجر قزاقی که هم برای دیوار چینی و نمای ساختمان به کار می رود، گرایش پیدا کرده اند و در کنار آن نیز آجر سه سانتی توسط تنها شرکت ایرانی در بخارا تولید میشود. تولید آجر در ازبکستان نیاز داخلی را تا حدودی تامین میکند و اخیرا نیز به مقدار محدود به کشورهای منطقه صادرات هم صورت میگیرد. اگر چه همزمان به طور پراکنده از روسیه نیز واردات انجام میشود.
تولید گچ :
در سال 2017 در ازبکستان حدود 88 هزار تن گچ ساختمانی تولید شد که تا حدود زیادی نیاز داخلی را تامین می نماید.
شیرآلات بهداشتی:
درازبکستان چندین شرکت تولید شیرآلات وجود دارد که مناسب ترین قیمت را دارد ولی به لحاظ کیفی ضعیف میباشد. علاوه بر این محصولات چینی و ترکی نیز وارد میشود که در این ارتباط شیرآلات چینی به لحاظ کیفیت و قیمت نسبت به نمونههای ترکی و ازبکی مناسب تر و متداول تر میباشد. البته در گذشته شیرآلات برند قهرمان از ایران نیز در بازار ازبکستان حضور داشت که در حال حاضر بسیار محدود میباشد.
ایزوگام:
ازبکستان در حال حاضر تولید کننده ایزوگام میباشد. اگر چه از کشورهای روسیه و ترکیه نیز ایزوگام وارد می نماید. محصول ایزوگام در گذشته به طور محدود از ایران وارد میشده که در حال حاضر واردات ایزوگام ایران به ازبکستان صرفه اقتصادی ندارد.
قیر:
تولید قیر در ازبکستان محدود و بیشتر در پالایشگاههای فرغانه و شهر بخارا صورت میگیرد. بر این اساس بیشتر از کشورهای روسیه، ایران و ترکمنستان وارد میشود. قیر وارداتی از ایران که بیشترین کاربرد را در ازبکستان نیز دارد از نوع (60-70) بوده که از کیفیت خوب و بازار پر رونقی در این کشور برخوردار است.
ـ جمهوری اسلامی ایران در زمینه صادرات کاشی و سرامیک، سنگ ساختمانی، قیر، سیمان و شیرآلات بهداشتی و یا حتی در بعضی از موارد سرمایه گذاری در تولید این محصولات در ازبکستان و صادرات آن به منطقه از ظرفیت بسیار خوبی برخوردار میباشد.
ـ در حال حاضر سیمان از استان خراسان رضوی و شاهرود به ازبکستان از طریق قطار باری و همچنین مسیر دریایی ایران ـ قزاقستان در بندر آکتائو و سپس مسیر ریلی از قزاقستان به ازبکستان صادر میشود. اگر چه محدودیت های ترکمنستان روند صادرات ریلی ایران را به منطقه کندتر نموده است.
ـ به گفته معاون وزارت ساختمان ازبکستان، شرکت های وابسته به شرکت مصالح ساختمانی ازبکستان که شرکتی دولتی میباشد، حدود 70 درصد نیاز داخلی را تامین میکنند.
ـ شرکت آلمانی (Knauf) 53 میلیون دلار برای ساخت کارخانه (Dry Building Mixture) در سال 2015 و 20 میلیون دلار برای ساخت کارخانه (Plasterboard) در شهر بخارا سرمایه گذاری کرده است.
ـ بهترین روش برای بازاریابی و ورود به بازار ازبکستان، شرکت در نمایشگاههای این کشور در قالب اخذ غرفه و یا حداقل بازدید کننده (Visitor) و اخذ شریک محلی میباشد. در این رابطه مهم ترین نمایشگاه ساختمانی ازبکستان (The Uzbuild) و (Build Tech) در ماههای فوریه و مارس هر سال و نمایشگاه (BuildExpo Uzbekistan) که در نوامبر هر سال برگزار میگردد.
ـ با توجه به محدودیت های صادراتی موجود از مسیر ترانزیت ریلی و زمینی ترکمنستان، بررسی زمینههای صادرات از طریق دریا از طریق بندر اکتائو قزاقستان و سپس مسیر ریلی این کشور به ازبکستان و کشورهای دیگر منطقه و ارائه تسهیلات جهت ارزان نمودن هزینههای حمل و نقل در مسیر دریایی فوق ضروری به نظر می رسد.