بررسی بازار تولید و مصرف مواد شوینده در ازبکستان
کشور ازبکستان با جمعیتی بالغ بر 33 میلیون نفر، از جمله بازارهای بزرگ مصرف در آسیای مرکزی میباشد. افزایش طبقه متوسط و نرخ قابل توجه زاد و ولد در این کشور، آینده این بازار اقتصادی را نیز تضمین می نماید. ظرفیت ها و ویژگیهای اقتصادی و موقعیت ژئوپولوتیک ازبکستان در مرکز آسیای میانه به این کشور این امکان را می دهد که به عنوان موتور محرکه اقتصادی و تولیدی منطقه ، جایگاه خود را به تدریج تعمیق بخشد و به مرکز تولید و باز صادرات در منطقه تبدیل گردد.
حوزه مواد شوینده از جمله بازارهای مصرفی بزرگ در ازبکستان و منطقه میباشد که با گذشت بیش از بیست سال از استقلال این کشور و وجود رقبای داخلی و خارجی، فضای مناسبی را برای صادرات و یا سرمایه گذاری در این کشور ایجاد نموده است. در این گزارش ابتدا به وضعیت تولید کنندگان داخلی مواد شوینده در ازبکستان و وضعیت مواد اولیه این صنعت و فرصت های حضور شرکت های ایرانی میپردازیم.
الف) شرکت های عمده داخلی تولید کننده:
بررسی اولیه وضعیت تولید کنندگان مواد شوینده نشان می دهد که بالغ بر 20 تولید کننده کوچک و بزرگ مواد شوینده شامل پودر لباسشویی، صابون و مواد بهداشتی، مواد مایع شوینده و سفید کننده در ازبکستان وجود دارد. که مهم ترین آنها را شاید بتوان به شرح ذیل اعلام نمود:
ـ شرکت لوچشی زلونی چای
ـ شرکت یاکس، (Yaks)
ـ شرکت (Bio- Cosmetics)
ـ شرکت (Adana Production Group)
ـ شرکت (Toshkent )
ـ شرکت آلفا (Alfa Trade and Distribution)
ـ شرکت صفیه (Safiya Cosmetics)
ـ شرکت (MusaffoSavdohamkor)
ـ شرکت (Nedita Grand)
ـ شرکت بخارا بهار
ـ شرکت پالادا ووستووک
ـ شرکت بوما (Buma)
ـ شرکت (DelfinImpeks)
تولید مواد شوینده در ازبکستان در حال حاضر تامین کننده نیاز بازار داخلی نبوده چرا که ظرفیت تولید این صنعت در داخل تنها تامین کننده حدود 30 درصد نیاز و مصرف داخلی میباشد ولی با این وجود به دلیل مزیت های صادراتی بخشی از این تولید محدود در ازبکستان نیز به کشورهای همجوار صادر میشود.
با این وجود بخش عمده نیاز ازبکستان به مواد شوینده در قالب واردات صورت میگیرد که مهم ترین برندهای وارداتی درازبکستان نیز موارد ذیل را تشکیل می دهند؛
ـ شرکت (P&G) آمریکا با محصولات و برند هایی چون تاید، آریل، درفت، میف
ـ شرکت هنکل آلمان با محصولاتی چون پرسیل، لاسکا، پیموس، لاسک، دنی و پرول
ـ شرکت انگلیسی (Reckitt Benckiser) با برندهایی چون کالگون، دورکس و فینیش
ـ شرکت روسی (Nefis Cosmetics) با برندهایی چون بیماکس، آاوس، بیولان و سورتی
ب) فرصت های بهره برداری صادراتی کشورمان در بازار مواد شوینده ازبکستان
تولیدات ایرانی در حوزه مواد شوینده از اعتبار خوبی به لحاظ تاریخی در ازبکستان برخوردار میباشند که بخش عمده این اعتبار به دلیل صادرات مواد شوینده ایرانی در قبل از انقلاب و در دوران اتحاد جماهیر شوروی به این جمهوریها و از جمله ازبکستان بوده است. به طوری که خانوادههای ازبک، خاطرات خوبی از پودر رختشویی ایرانی (برف) دارند. در دوران بعد از استقلال نیز برخی از شرکت های ایرانی از جمله شرکت پاکسان اقدام به خرید یکی از کارخانههای قدیمی ازبکستان نمود و خط تولید پاکسان را در ازبکستان راه اندازی نمود و برندهای ایرانی چون برف، پراید و (Best) را تولید می نمود. متاسفانه این برند ایرانی به دلیل به روز نبودن سیستم های مدیریتی و بازاریابی خارجی و همچنین ضعف مدیریتی، به تدریج از بازار مواد شوینده ازبکستان خارج و سهام خود را به طرف ازبکی فروخت.
اگر چه در حال حاضر برندهایی چون تاید، اریل، میف، پرسیل، دنی و دوریکس از بین برندهای خارجی علی رغم قیمت نسبتاً بالای آنها بیشترین محبوبیت دارد، اما با توجه به تورم نسبی موجود در ازبکستان هنوز تولیدات داخلی و به ویژه تولیدات شرکت زلونی چای و شرکت یاکس ازبکستان و برند برف شرکت پاکسان از محبوبیت و فروش بالایی برخوردار است.
علاوه بر این باید توجه داشت که در ازبکستان علی رغم وجود دو کارخانه عمده تولید کننده مواد شیمیایی در منطقه خودمختار قراقالپاقستان و کارخانه کود فسفاته استان قشقه دریا که تامین کننده اصلی مواد اولیه کارخانههای شوینده ازبکستان میباشند اما به دلیل کیفیت محدود و همچنین محدودیت ظرفیت تولیدی مواد اولیه، بخش قابل توجهی از مواد اولیه صنعت شویندههای ازبکستان از کشورهای ایران، چین و روسیه تامین میشود.
ـ در حال حاضر بیشترین مواد اولیه وارداتی از ایران ماده (Linear Alkyl Benzen) میباشد که توسط مجتمع تولیدی وابسته به شرکت صنایع شیمیایی ایران در اصفهان تولید میشود.
ـ مهم ترین نمایشگاههای حوزه صنایع شوینده و شیمایی در ازبکستان، نمایشگاه (ChemieUz) که در اکتبر 2018 و نمایشگاه مواد بهداشتی و زیبایی (Beauty Expo) در ماه می 2019 میباشد که فرصت مناسبی برای حضور، معرفی توان تولیدی صادرکنندگان کشورمان و همچنین بازاریابی میدانی میباشد.
ـ بدیهی است که ورود به یک بازار اقتصادی شاید راحت به نظر برسد اما حفظ و استمرار فعالیت و حضور موفق در بازار هدف، بسیار مهم تر میباشد و نیازمند بررسی مداوم ذائقه بازار و روندهای اقتصادی کشور هدف و به تعبیری روانشناسی جهت گیریهای مصرفی بازار دارد.
ـ شاید در گذشته بازار مصرف ازبکستان ساده و بر اساس قیمت ارزان و کیفیت متوسط و یا پائین ارزیابی میشد ولی در شرایط کنونی با توجه به رشد نسبی توان اقتصادی مردم و رقابت ایجاد شده در بازار، موضوع کیفیت در کنار قیمت رقابتی حرف اول را می زند.
ـ ضرورت دارد جنبههای مختلف تجربه ناموفق شرکت ایرانی پاکسان در ازبکستان توسط بخش های ذیربط داخلی و همچنین آینده مالکیت معنوی برندها و نشان تجاری آن مورد بررسی قرار گرفته که در زمینههایی که کشور مزیت نسبی فعالیت تجاری و یا تولیدی و سرمایه گذاری دارد، اشتباهات تکرار نشود و اعتبار تجاری کشور حفظ گردد.