بررسی وضعیت و فرصت های اقتصادی بازار دارو در ازبکستان
صنعت داروسازی ازبکستان به دلیل جمعیت 32 میلیون نفری این کشور که در بین کشورهای آسیای مرکزی بزرگترین بازار مصرف را دارد از جمله بازارهای مهم اقتصادی دارویی منطقه به شمار می رود. ارزش این بازار بین 500 تا 700 میلیون دلار در سال میباشد که تا سال 2020 پیش بینی میشود به 1.5 میلیارد دلار نیز افزایش پیدا نماید.
ازبکستان بیش از 74 درصد از نیاز بازار دارویی خود را به ویژه داروهای مرتبط با غدد و تومورها و بیماریهای زنان و زایمان و همچنین داروهای مرتبط با دندان پزشکی را به طور کامل وارد میکند. از مجموع 6824 قلم دارویی وارداتی ازبکستان، نیمی از آنها میتوانند در داخل این کشور تولید شوند ولی تنها 27 درصد در داخل کشور تولید میشود که آن هم بیشتر داروهای با ترکیب فرمولی ساده را تشکیل می دهند. در حال حاضر گفته میشود بیش از 94 شرکت داروسازی در ازبکستان فعال میباشد که تنها 12 شرکت از استاندارد اجرای کیفیت خوب (Good Manufaturing Practice) برخوردار هستند و امکان فروش و صادرات در کشورهای دیگر را دارا میباشند.
رئیس جمهور ازبکستان میر ضیایف در نشست اخیری که با فعالان حوزه داروی این کشور داشته از وضعیت این صنعت انتقاد کرده و خواستار تحرک و ارتقای بیشتر آن شده است. به گفته رئیس جمهور ازبکستان، شرکت های دارویی داخلی به جای تولید چرخه کامل دارو، ترجیح می دهند داروها را به طور انبوه و فله وارد و در کشور بسته بندی کنند. این موضوع علاوه بر نبود نیروی متخصص لازم ناشی از عدم استفاده از تکنولوژیهای مدرن نیز اعلام شده است.
ایجاد مناطق آزاد صنعتی دارویی ، بستر ساز جذب سرمایه گذاری خارجی
دولت ازبکستان با توجه به نیاز اقتصاد کشور به توسعه صنعت دارویی خود اقدامات زیادی را به منظور تقویت و جذب سرمایه گذاران خارجی انجام داده است که از آن جمله میتوان به ایجاد بیش از 7 منطقه آزاد صنعتی ویژه دارو و داروسازی اشاره کرد که مناطقی چون : "بایسون فارم" در منطقه سرخه دریا، "بوستن لیک فارم" در تاشکند، "زمین فارم" در منطقه جیزاخ ، "سیردریا فارم" در منطقه سیردریا، "کوسون سوی" در استان نمنگان و منطقه آزاد صنعتی "پرکنت" در استان تاشکند قرار دارند. این مناطق آزاد صنعتی دارویی از معافیت های ویژه ای در زمینههای گمرکی، مالیاتی به ویژه در زمینه حقوق و دستمزد، واردات قطعات، تجهیزات و مواد خام برخوردارند. این معافیت ها بر اساس میزان سرمایه گذاری به شرح ذیل به صورت تصاعدی بیشتر میشوند؛
ـ بین 300 هزار تا 1 میلیون دلار سرمایه گذاری تا 3 سال معافیت
ـ بین 1 تا 5 میلیون دلار سرمایه گذاری تا 5 سال معافیت
ـ بین 5 تا 10 میلیون دلار سرمایه گذاری تا 7 سال معافیت
ـ بیش از 10 میلیون دلار سرمایه گذاری تا 10 سال معافیت
در حال حاضر بیش از 26 شرکت سرمایه گذاری مشترک با کشورهای انگلیس، ترکیه، هند، آلمان، کره جنوبی، لهستان، فرانسه، روسیه و امارات در حوزه داروی ازبکستان فعالیت میکنند که از میان آنها شرکت های ذیل از همه موفق تر بوده اند:
NovopharmaPlus, Nika Pharm, Dentafill Plus, Nobel Pharmsanoat, Remedy Group, Juabek Laboratories
دولت ازبکستان از طریق برگزاری نمایشگاههای بین المللی در داخل کشور و یا شرکت در نمایشگاههای بین المللی خارج از کشور تلاش میکند سرمایه گذاران خارجی را جذب و فرصت های سرمایه گذاری حوزه دارویی خود را معرفی نماید. در حال حاضر مهم ترین نمایشگاههای بین المللی مرتبط ازبکستان در حوزه صنعت دارو و داروسازی عبارتند از:
ـ نمایشگاه بین المللی مراقبت بهداشتی تاشکند (Tashkent International Healthcare Exhibition)
ـ نمایشگاه دارویی بین المللی آسیای میانه (Central Asian International Pharmaceutical Exhibition)
ـ نمایشگاه پزشکی تخصصی بین المللی(International Specialized Medical Exhibition)
وضعیت بازار مصرف دارو در ازبکستان
داروهای ژنریک (Generics) حدود 50 درصد ارزش بازار را تشکیل می دهند و در مرحله بعد داروهای (OTC drugs) که 26 درصد ارزش بازار را به خود اختصاص می دهند و تولیدات دارای برند ثبت شده (Patented Brand)، 24 درصد ارزش بازار را تشکیل می دهند. داروهای ژنریک به لحاظ حجمی ، بخش عمده بازار را تشکیل می دهند ولی با این وجود پیش بینی میشود به لحاظ ارزشی و کمی، داروهای واجد علامت تجاری ثبت شده از موقعیت بهتری در آینده برخوردار شوند.
بیشترین فروش و مصرف داروها در ازبکستان آنتی بیوتیک ها چون (Ampicillin, Cefazilin, Ciaprofloxacinum) و داروهای دارای نام تجاری از بین داروهای بیمارستانی میباشند. داروهای ضدعفونی(Anti-infective drugs for systematic use) از خانواده شیمی درمانی آناتومی (َAnatomical Therapeutic Chemical , ATC) از جمله داروهای دیگری هستند که به شرح ذیل تاکنون از فروش بیشتری برخوردار بوده اند:
ـ Antibacterial systemic use
ـ Blood substitutes and perfusion solutions
ـ Analgesics
ـ Vitamins
ـ Anti – inflammatory and antirheumatic products
در بازار رقابت دارویی ازبکستان، تولیدات دارویی شرکت های امریکایی و اروپایی حدود 35 درصد بازار را در اختیار دارند و شرکت های حوزه جمهوریهای مشترک المنافع حدود 26 درصد بازار (روسیه حدود 12 درصد، اوکراین حدود 9 درصد و بلاروس حدود 4 درصد) را در اختیار دارند و هندوستان نیز در سال های اخیر حدود 15 درصد بازار ازبکستان را به خود اختصاص داده است.
از جمله مهم ترین شرکت های خارجی فعال در بازار دارویی ازبکستان میتوان به شرکت هایی چون: شرکت آلمانی (Berlin-Chemie , MenariniPharma)، شرکت فرانسوی (SanofiAventsis)، شرکت اوکراینی (Arterium)، شرکت انگلیسی (World Medicine)، شرکت اسلوونی (KRAKA) شرکت سوئیسی (Novartis) شرکت بلاروسی (Borisovskiy Zavod Mediciskikh Preparatov) شرکت ژاپنی(Takeda) ، شرکت آلمانی (Geeon Richter) و شرکت آمریکایی (Unifarm.Inc) اشاره کرد. علاوه بر این مهم ترین شرکت های فروش دارو بصورت عمده در ازبکستان نیز به شرح ذیل میباشند؛
Grand Pharm medical, Dori-Darmon,Asia Trade, ATM partners,Medicare,Pharmed,Lahisam,Asklepiy,Nika Pharm Service, Atlas Pharm, Farmexx, Quramax Medical , Med Import .
مقررات کلی ثبت دارو و فعالیت شرکت های دارویی در ازبکستان
هر دارویی که به ازبکستان وارد میشود باید توسط اداره کل کیفیت تولیدات دارویی و تجهیزات پزشکی که تحت نظارت وزارت بهداشت ازبکستان میباشد، ثبت شود که معمولا گواهیهای ثبت 5 ساله صادر میشود. هزینه ثبت هر دارو نیز 5 هزار دلار است . علاوه بر این هر دارو باید گواهی ایمنی از کشور مبدا داشته باشد و داروهایی وارداتی توسط آزمایشگاه مرکزی و گمرک مورد بررسی کیفی قرار میگیرند. شایان ذکر است هر نوع فعالیت دارویی در ازبکستان اعم از تولید، تحقیقات، توزیع کلی و جزئی نیازمند اخذ مجوز کمیته مجوز وزارت بهداشت این کشور میباشد.
شرکت های خارجی میتوانند با پرداخت حدود 1300 دلار حق ثبت از طریق وزارت تجارت، سرمایه گذاری و روابط اقتصادی خارجی ازبکستان، دفاتر نمایندگی در این کشور افتتاح نمایند. این دفاتر مشمول مالیات نمیشوند و حق فعالیت اقتصادی ندارند و بیشتر به کارهایی چون ملاقات با همتاهای ذیربط، معرفی شرکت و علامت تجاری و ارائه بروشور محصولات و شناخت بازار میپردازند.
ـ از جمله شرکت های مهم دارویی ازبکستان شرکت "اوزفارما صنعت" میباشد که مهم ترین شرکت دولتی و بزرگ دارویی ازبکستان به شمار می رود.
ـ موسسه داروسازی دولتی تاشکند و کالج داروسازی تخصصی تاشکند ازجمله موسسات آموزشی مهم در حوزه داروسازی این کشور میباشند که سالانه حدود 300 دانشجو از آنجا فارغ التحصیل میشوند. متوسط حقوق ماهیانه داروساز ها در تاشکند بالغ بر 500 دلار میباشد و در شهرهای خارج از پایتخت بالغ بر 350 دلار میباشد.
ـ شرکت های دارویی کره جنوبی (Yuhan Corporation, Dalim Bio Tech) بیش از 25 میلیون دلار در صنعت داروسازی ازبکستان در سال 2017 سرمایه گذاری کردند.
ـ ایجاد بستر حقوقی همکاری دارویی دو کشور توسط معاونت داروی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در قالب امضای تفاهم نامه همکاری دارویی و تجهیزات پزشکی جهت فراهم نمودن فعالیت بخش های خصوصی و ثبت داروهای تولیدی کشورمان در ازبکستان ضروری به نظر می رسد.
ـ در همین ارتباط تبادل سفر بین فعالان بخش خصوصی دارویی دو کشور میتواند در ایجاد فرصت های همکاری دوجانبه در چهارچوب سرمایه گذاری مشترک و یا حداقل در قالب صادرات دارو موثر واقع شود.