نفت شیل آمریکا و تهدید جایگاه روسیه در بازارهای جهانی

گزارش اخیر آژانس بین المللی انرژی (IEA) حاکی از آن است که در حال حاضر ایالات متحده از نظر تولید نفت در رتبه اول جهان قرار گرفته و این کشور تا سال 2021 میلادی تبدیل به صادر کننده خالص نفت و فرآورده‌های نفتی خواهد شد و در نهایت تا سال 2023 برای اولین بار از نظر حجم صادرات، روسیه را پشت سر خواهد گذاشت. برای برخی از کشورها، به ویژه برای روسیه، توسعه صادرات نفت آمریکا مطلوب نیست. در واقع، موفقیت آمریکا می تواند یک "شوک" واقعی برای اقتصاد روسیه تبدیل شود. اما به عقیده برخی کارشناسان آمار منتشر شده توسط این آژانس کمی اغراق آمیز است و آمریکا در آینده نزدیک نمی تواند به هدف خود در صدرنشینی صادرات نفت (علی الخصوص به کمک نفت شیل ) دست یابد.

 

در طی پنج سال، بازار جهانی نفت با تغییرات بزرگی مواجه خواهد شد. به واسطه انقلاب رخ داده در حوزه نفت شیل"، ایالات متحده آمریکا پس از عربستان سعودی، دومین تولید کننده نفت پس از کنار گذاشتن روسیه خواهد بود. در عین حال، ایالات متحده نفت بیشتری را به خارج صادر می‌کند، یعنی آمریکا به صادر کننده خالص نفت تبدیل خواهد شد. البته این پیش بینی بر اساس کاهش رشد تقاضای جهانی نفت رخ می دهد. کارشناسان آژانس بین المللی انرژی به طور رسمی خبر از صدر نشینی آمریکا در تولید نفت می دهند.

با توجه به مطالب منتشر شده، ایالات متحده تا سال 2021 تبدیل به یک صادر کننده خالص نفت خواهد شد و تا سال 2023 از نظر عرضه نفت و فرآورده‌های نفتی، روسیه را کنار خواهد زد (در سال 1990، سهم روسیه 16.3 درصد بود و اکنون 12 درصد است. از سال 2007، تولید نفت در روسیه تنها 10 درصد افزایش یافته است، در حالی که در ایالات متحده آمریکا، برزیل و عراق به ترتیب تولید نفت به میزان 87، 50 و 111 درصد افزایش یافته است). در عین حال، مصرف کنندگان  نفت روسیه به سایر انواع نفت روی آورده اند که این امر بازسازی زنجیره‌های عرضه را تغییر می دهد. این موضوع می‌تواند باعث شود که شرکت های روسی قادر به بازگردانی سهم خود از بازار نباشند. اوپک و چند کشور غیر عضو این سازمان موافقت کرده اند تا از سال 2017 تولید نفت را کاهش دهند. در سال جاری روسیه باید 2٪ تولید را در مقایسه با سطح تولید در اکتبر 2018 کاهش دهد) .

در گزارش منتشر شده در آژانس بین المللی انرژی آمده است که "پس از بحران بی سابقه سال 2018، تولید کل هیدروکربن‌های مایع در ایالات متحده به میزان 2.2 میلیون بشکه افزایش یافت. پیش بینی می‌شود که به طور روزانه تا سال 2024، ایالات متحده 70 درصد از افزایش ظرفیت تولید جهانی را به خود اختصاص دهد". همچنین این گزارش می افزاید تا سال 2024، صادرات نفت به ایالات متحده در مقایسه با واردات به میزان 0.8 میلیون بشکه در روز افزایش خواهد یافت. در عین حال ایالات متحده 4.7 میلیون بشکه در روز صادر خواهد کرد. صادرات محصولات فرآورده‌های نفتی نیز تقریبا به میزان 4 میلیون بشکه در روز خواهد رسید.

با وجود این واقعیت که این ارقام به صورت جداگانه آنچنان رقم زیادی محسوب نمی‌شوند، اما از لحاظ صادرات کل، ایالات متحده از روسیه پیشی می‌گیرد و با 1 میلیون بشکه تولید نفت بیشتر، بر عربستان سعودی صدر نشین دنیا در تولید نفت پیشی خواهد گرفت.

براساس پیش بینی آژانس، افزایش قابل توجه صادرات نیز در کشورهای دیگر مانند : برزیل، عراق، نروژ و امارات متحده عربی رخ خواهد داد .

تحلیلگران اظهار می‌کنند که تقویت موقعیت صادرات ایالات متحده منجر به ثبات بازار نفت، "ثبات در مصرف نفت، به ویژه در آسیا، که در آن تقاضا در حال رشد است گشته و این کشورها را به انعطاف پذیری عملیاتی و تجاری بیشتر سوق می دهد و کاهش وابستگی به صادر کنندگان سنتی و قراردادهای بلند مدت را به همراه دارد".

لکن منطقی است که برای برخی از کشورها، به ویژه برای روسیه، توسعه صادرات نفت آمریکا مطلوب نباشد. در واقع، موفقیت آمریکا می‌تواند تبدیل به یک "شوک" واقعی برای اقتصاد روسیه شود.

براساس برآوردهای اداره اطلاعات انرژی وابسته به وزارت انرژی ایالات متحده، از اول ماه مارس 2019، آمریکا تا میزان 12.1 میلیون بشکه در روز نفت تولید کرده است.

اما در روسیه، حجم تولید نفت و فراورده‌های نفتی در ماه فوریه 2019 به 11.3 میلیون بشکه در روز رسید. خبرگزاری بلومبرگ به نقل از داده‌های اداره مرکزی مجتمع سوخت و انرژی، این آمار را منتشر نموده است.

تولید نفت در عربستان سعودی در ماه ژانویه سال جاری حدود 10.2 میلیون بشکه در روز بود. خالد الفالح، وزیر نفت در مصاحبه ای با "فایننشال تایمز" اعلام نمود که این کشور می‌تواند تولید خود را به 9.8 میلیون بشکه در روز در ماه مارس 2019 کاهش دهد.

بنابراین ایالات متحده در حال پیشروی در زمینه تولید نفت است. با این حال، کارشناسان روسی اظهار می دارند که بسیاری از مسائل در پیش بینی‌های انجام شده توسط آژانس بین المللی انرژی، اغراق آمیز است .

الکسی کاچیف متخصص شرکت "فینام" در این رابطه عنوان می دارد : "هنوز توزیع مجدد در بازار به معنی حذف رقبا نیست، زیرا هر نوع و کیفیت از نفت، مصرف کننده خود را دارد. ایالات متحده عمدتا نفت شیل را تولید می‌کند که در صنعت پتروشیمی‌کشورها کم مصرف است. اما به طور عمده واردات نفت سنگین را انجام می دهد که برای پالایشگاه‌هایش مورد استفاده قرار می‌گیرد".

الکسی آنتونوف تحلیلگر شرکت "آلور بوکر" معتقد است که "ایالات متحده نفتی گران قیمت تولید می‌کند که آن را در آسیا، جایی که قیمت نفت به طور سنتی بالاتر از میانگین بازار است، به فروش برساند که برایش سودآور است. فروش نفت به اتحادیه اروپا ( که سازمان کشورهای صادر کننده نفت یعنی اوپک و همچنین روسیه و دیگر تامین کنندگان مستقل که نفت خود را در آن به فروش می رسانند ) برای آمریکا سودآور نیست، زیرا فروش نفت در بازارهای اوپک برای آمریکا به معنای فروش زیر قیمت است. در آینده نزدیک، آمریکا انتظار ندارد که بتواند در بازار خارجی آن چنان تاثیر گذار باشد".

ایوان آندریوفسکی، رئیس هیئت مدیره شرکت "دوکا" در این خصوص می‌گوید که "آژانس بین المللی انرژی معتقد است که صنعت نفت شیل در ایالات متحده رشد خواهد کرد، اما آیا آژانس ریسک و چالش های موجود را در نظر می‌گیرد؟"

آندره لیوشین، معاون بانک "لوکو بانک"، به آمار نوسانات سکوهای حفاری در ایالات متحده اشاره دارد: "رشد تولید نفت شیل در آمریکا، در این اواخر رخ داده است، به عنوان مثال در هفته‌های گذشته خبری منتشر شد که تعداد سکوهای نفتی کاهش یافت و به 834 واحد رسیده است. در آینده نزدیک شاهد تضعیف فعالیت آمریکا در این صنعت هستیم. اما با این وجود تغییرات ناچیز (کاهش 9 واحد) نمی‌تواند نشان دهنده افزایش یا کاهش قابل توجه ظرفیت تولید نفت ایالات متحده باشد".