سامانه خطوط لوله نفت و گاز روسیه

سامانه خطوط لوله روسیه سامانه راهبردی بخش حمل و نقل این کشور می‌باشد که بزرگترین حجم محموله‌های روسیه توسط آن حمل می‌شود. نفت، گاز طبیعی و فرآورده‌های نفتی مهم‌ترین محموله‌هایی هستند که توسط این سامانه حمل می‌شوند. طول شاهراه‌های لوله روسیه به 250 هزار کیلومتر می‌رسد.

 

شبکه‌های بزرگ خطوط لوله نفت و گاز روسیه نیاز اقتصاد روسیه به مواد هیدروکربنی را رفع و همچنین نفت و گاز روسیه را به کشورهای اروپای غربی، ترکیه و آسیای جنوب شرقی منتقل می‌کنند.

در روسیه اساساً خطوط لوله دارای قطر بزرگ (1220 و 1420 میلی متر) ساخته می‌شود.

طبق آمار سال 2018، حجم محموله‌های نفت و گاز حمل شده توسط خطوط لوله به 48% کل حجم محموله‌های حمل شده در کشور بالغ شد. برای مقایسه، سهم راه آهن در حمل محموله در کشور حدود 46 درصد بود. ساخت خطوط لوله در روسیه به دوران شوروی، در اواخر سال‌های 1950 بازمی­گردد.

همزمان حمل نفت و گاز توسط این خطوط در دوران ریاست جمهوری ولادیمیر پوتین به­شدت افزایش یافت . از جمله در سال 2008 توسط خطوط لوله 488 میلیون تن نفت و فرآورده‌های نفتی منتقل شد که 53 درصد بیش از میزان مشابه در سال 2000 بود.

در آخر سال 2012 طول  خطوط لوله روسیه بالغ بر250 هزار کیلومتر که 175 هزار کیلومتر از آن­ها خطوط لوله انتقال گاز و 55 هزار کیلومتر خطوط لوله نفت و 20 هزار کیلومتر خطوط لوله حمل فرآورده‌های نفتی بود ، بالغ گردید

گفتگو  از خطوط لوله نفت روسیه بدون اشاره به شرکت "ترانس نفت" میسر نمی‌شود. شرکت دولتی  "ترانس نفت" (Transneft) و شرکت‌های فرعی آن مسئول حمل نفت و فرآورده‌های نفتی روسیه توسط خطوط لوله می‌باشند. این شرکت‌ها درکنار هم بزرگترین شبکه شاهراه‌های لوله نفت را کنترل می‌کنند که طول آن­ها به 68,4 هزار کیلومتر می‌رسد. این شرکت در سال 1993 بر اساس ساختارهای شوروی تشکیل شد. در حال حاضر 84% نفت استخراج شده در روسیه توسط این شرکت منتقل می‌شود و  خطوط لوله اصلی انتقال نفت روسیه در اختیار این شرکت قرار دارند.

طبق اطلاعات مندرج در سایت شرکت "ترانس نفت"[1]، یکی از بزرگترین خطوط لوله نفت که در دوران شوروی ساخته شد خط لوله "دروژبا" (دوستی) بود که می‌بایست نشانه دوستی کشورهای اردوی سوسیالیستی باشد و بخش‌های مختلف تجهیزات مورد نیاز آن در کشورهای مختلف اردوی سوسیالیستی سابق (مجارستان، چکسلواکی، آلمان شرقی و دیگران) ساخته می‌شد. قطر این خط لوله 1220 میلیمتر بود و این خط لوله در اکتبر سال 1964 آغاز به­کار کرد.

فاز اول خط "دروژبا" از سامارا در روسیه تا بلاروس کشیده شده و آنجا به دو بخش غربی و شرقی منشعب می‌شد. بخش غربی از لهستان به آلمان شرقی و بخش شرقی از اوکراین به چکسلواکی و مجارستان می‌رسید. در سال 1974 خط لوله دیگر به نام "دروژبا 2" در همان مسیر با قطر 1220 میلیمتر ساخته شد.

سپس در دوران بهره‌برداری از میادین نفتی سیبری، خطوط لوله نفتی داخلی برای حل مسئله انتقال نفت از میادین دور افتاده تا مناطق مسکونی ساخته شد. بین خطوط لوله­های بزرگ در سیبری می­توان به خط لوله نفت "سورگوت" – "پولوتسک" (Surgut - Polotsk) به درازای 3200 کیلومتر اشاره کرد.

طول خط لوله نفت روسیه پس از فروپاشی اتحاد شوروی سابق بالغ بر  48 هزار کیلومتر بود. 404 ایستگاه برای پمپاژ  نفت توسط این خطوط کار می‌کردند و حجم انبارهای نفتی آن بالغ بر 13 میلیون متر مکعب بود.

طی سال‌های 1990 استخراج نفت روسیه سیر نزولی داشت، کشور با مشکلات اقتصادی مواجه شد و به همین دلیل ساخت خطوط لوله جدیدی در آن دوران مطرح نبود. رشد استخراج نفت و توسعه ظرفیت خطوط لوله از سال 1999 آغاز می‌شود. در سال 2001 قطعه جدید خط لوله نفتی روسیه به طول  259  کیلومتر ساخته شد که اجازه داد نفت بدون ترانزیت از مسیر اوکراین به بندر نووروسیسک رسانده شود.

همچنین برای رهایی از ترانزیت از کشورهای بالتیک ساخت سامانه خطوط لوله بالتیک آغاز شد. ساخت این خط لوله نفت روسیه را به طور مستقیم از بندر "پریمورسک نفت" (Primorskneft) به نفتکش‌ها منتقل می­کرد. ظرفیت مرحله اول خط لوله 12 میلیون تن نفت بود. در تابستان 2003 ظرفیت این سامانه به 18 میلیون تن و در آخر آن سال به 30 میلیون تن رسانده شد. در سال 2006 ظرفیت کل خطوط لوله این سامانه به 74 میلیون تن رسید.

در دوران فعالیت ولادیمیر پوتین در سمت رئیس‌جمهور روسیه روابط مسکو با چین به طور محسوسی رو به بهبود رفت و همچنین، با توجه به سردی روابط با غرب، نظریه مشهور "نگاه به شرق" به میان آمد. یکی از مظاهر این امر توجه به صادرات نفت و گاز به کشورهای آسیایی و چین بود. خط لوله سیبری شرقی - اقیانوس آرام مشهورترین پروژه در این بخش بود. مرحله اول خط لوله در سال 2009 توسط خود پوتین که در آن دوران نخست وزیر روسیه بود افتتاح شد. همزمان در سال 2010 ساخت مرحله دوم این خط لوله آغاز و در سال 2012 به پایان رسانده شد. در حال حاضر عملیات بالا بردن ظرفیت این دو خط (خط لوله سیبری شرقی - اقیانوس آرام-1 تا 80 میلیون تن و خط لوله سیبری شرقی - اقیانوس آرام-2 تا 50 میلیون تن) در جریان است.

همزمان در جهت غربی سامانه جدید خطوط لوله به نام "سامانه خط لوله بالتیک -2" در سال 2012 آغاز بکار کرد.  این سامانه به علاوه خط لوله سیبری شرقی - اقیانوس آرام که نفت روسیه را تا سواحل دریای ژاپن می‌رساند اجازه داد روسیه تقریباً بطور کامل از ضرورت ترانزیت نفت رها شود.

 

خطوط لوله گاز روسیه

در بخش نفتی شرکت "ترانس نفت" صاحب بخش اعظم خطوط لوله نفت می‌باشد ولی این شرکت در استخراج نفت فعالیت نمی‌کند. در بخش گاز اوضاع متفاوت است. شرکت "گازپروم" که قریب به نصف سهام آن به دولت روسیه تعلق دارد از موقعیت انحصاری در بخش خطوط لوله گاز بهره‌مند می‌شود. این شرکت همچنین بزرگترین شرکت کشور در بخش استخراج گاز است. شرکت "گازپروم" 11 درصد گاز جهان و 66 درصد گاز روسیه را استخراج می‌کند. گازپروم بین بزرگترین شرکت‌های انرژی جهان (طبق سنجش "استاندارد اند پورز") در جایگاه هفدهم قرار دارد. همزمان این شرکت از نقطه نظر خطوط لوله تحت کنترل آن، جای اول را در جهان احراز می‌کند. طول خطوط لوله گاز تحت کنترل این شرکت از 170 هزار کیلومتر فراتر می‌رود. این شرکت تا سال 2013 در هر نوع صادرات گاز از روسیه موقعیت انحصاری داشته، ولی در آن سال به دیگر شرکت‌ها اجازه صدور گاز از طریق غیر خط لوله داده شد و موقعیت انحصاری گازپروم به بخش خط لوله محدود شد.

استخراج گاز روسیه از سال‌های 1960 قرن بیستم رو به رشد بوده است. در این سال‌ها ذخایر فراوان گاز در سیبری، اورال و کرانه ولگا اکتشاف شد. به همین منظور در دوران شوروی وزارت صنعت گاز تشکیل شد که پس از شوروی به مجتمع دولتی گازپروم تبدیل شد. تا سال 1992 صد در صد سهام گازپروم به دولت تعلق داشت. ولی سپس این مجتمع به شرکت سهامی تبدیل شد. انتصاب ویکتور چرنومردین (Viktor Chernomyrdin) اولین رئیس شرکت به سمت نخست وزیر روسیه باعث تقویت محسوس موقعیت گازپروم شد. پس از برکناری چرنومردین از سمت نخست وزیر، دولت از گازپروم درخواست کرد بدهی هنگفت مالیاتی خود را پرداخت کند. شرکت پس از آغاز عملیات ضبط دارایی آن در ازای بدهی، ناچار این بدهی را پرداخت کرد.

ساخت خطوط لوله گاز هم در دوران شوروی آغاز شد. اولین مذاکرات شوروی در مورد صادرات گاز به اروپای غربی در سال 1966 با شرکت "Eni" ایتالیا برگزار شد، ولی در نتیجه اختلافات سیاسی ثمر نداد. در سال 1967 صادرات گاز شوروی از طریق خطوط لوله "دروژبا" و "براتستوا" (برادری) به چکسلواکی فرستاده شد. یک سال بعد، در سال 1968، شوروی و شرکت OMV قرارداد صادرات گاز طبیعی از شوروی به اتریش را امضا کردند. در مرحله اولیه حجم صادرات سالانه گاز به اتریش 142 میلیون متر مکعب بود. در سال 1969 شوروی به آلمان غربی پیشنهاد کرد در ازای دریافت گاز، لوله‌های لازم برای ساخت خط لوله به آن تحویل دهد. معامله "گاز در برابر لوله" در سال 1970 امضا شد [2]. صادرات گاز شوروی به آلمان غربی و شرقی در سال 1973 آغاز شد. حجم گاز تحویل داده شده به آلمان تاکنون از یک تریلیون متر مکعب فراتر رفته است.

شوروی در سال 1975 قراردادهایی با بلغارستان، مجارستان، فنلاند، ایتالیا و فرانسه امضا و حجم صادرات گاز از طریق خط لوله را به 19,3 میلیارد متر مکعب رساند. این رقم، در نتیجه وارد شدن یوگسلاوی و رومانی به ردیف خریداران گاز شوروی، در سال 1980، به 55 میلیارد متر مکعب رسید.

صادرات گاز شوروی به ترکیه در سال 1978 آغاز شد. در سال 1986 موافقتنامه شوروی با شرکت ترکی "بوتاش" امضا شد که در آن صدور سالانه 6 میلیارد متر مکعب گاز به ترکیه به مدت 25 سال منظور شده بود.

در سال‌های 1975تا 1979 سامانه خطوط لوله گاز "سایوز" (Soyuz) احداث شد که قطر لوله آن 1420 میلیمتر و ظرفیت آن 26 میلیارد متر مکعب گاز در سال بود[3]. خط لوله گاز "سایوز" در سال 1980 وارد بهره‌برداری شد. این خط لوله از خاک روسیه، قزاقستان  و اوکراین عبور کرده و به مرزهای غربی شوروی می‌رسید. گاز این خط لوله در مرز غربی اوکراین به کشورهای رومانی، مجارستان و اسلواکی و از اسلواکی به دیگر کشورهای اروپای غربی و مرکزی صادر می‌شود [4].

سامانه خط لوله اورنگوی (Urengoy – روسیه) – اوژگورود (Uzhgorod - اوکراین)  در سال 1983 در شوروی برای صدور گاز به اروپا ساخته شد. به گزارش خبرگزاری تاس، ظرفیت این خط لوله به 32  میلیارد مترمکعب در سال بالغ می‌شود[5]. برای درک معیار پروژه کافی است گفته شود این خط لوله از سلسله کوههای "اورال" و صدها رودخانه و از جمله رودهای بزرگی مانند "ولگا" و "دون" عبور می‌کند[6]. طول آن 4500 کیلومتر است که 1160 کیلومتر از آن در اوکراین قرار دارد.

چنانچه از مسیر خطوط لوله مذکور می‌شود دید در دوران شوروی بخش اعظم گاز صادر شونده به اروپا از اوکراین عبور می‌کرد. امروز روسیه به دلایل اقتصادی و سیاسی سعی دارد ترانزیت گاز از اوکراین را بطور کامل قطع کند. طی سال‌های گذشته خطوط لوله متعددی برای جایگزینی ترانزیت گاز اوکراین ساخته شده‌اند. قرارداد گاز روسیه با اوکراین که در دوران جنگ گازی سال 2009 امضا شد[7]  در سال 2019 به پایان می‌رسد، و مذاکرات طرفین برای نیل به توافق جدید فعلاً ثمر نداده و با توجه به وخامت شدید روابط طرفین نیل به توافق در این جهت دشوار خواهد بود.

خط لوله گاز  نوردیم استریت "جریان شمالی" اولین پروژه روسیه در جهت دور زدن اوکراین و رهایی از ضرورت حمل گاز از آن به اروپا بود. این خط لوله بطور مستقیم از راه دریایی از روسیه تا آلمان کشیده شده و ظرفیت بالفعل آن حدود 59 میلیارد مترمکعب در سال می‌باشد هرچند طبق پروژه ظرفیت دو خط لوله این سامانه 55 میلیارد مترمکعب در سال پیش­بینی شده بود.

در حال حاضر روسیه برای ساخت "جریان شمالی 2" به آلمان تلاش می‌کند ولی این پروژه با مقاومت شدید برخی کشورهای اروپایی، اوکراین و آمریکا مواجه شده است. کشورهای اروپایی می‌خواهند روسیه متعهد شود که پس از ساخت این خط لوله ترانزیت گاز از اوکراین را قطع نمی‌کند.

در دوران پس از شوروی  خط لوله زیردریایی  " جریان آبی رنگ "  از روسیه به ترکیه ساخته شد که گاز روسیه را بطور مستقیم به ترکیه می‌رساند [8]. این خط لوله بر اساس موافقتنامه روسیه و ترکیه مورخ سال 1997 ساخته شده و ساختمان آن در ماه می 2002 به پایان رسید. در نظر بود این خط لوله در سال 2010 با ظرفیت پیشبینی شده 16 میلیارد مترمکعب در سال آغاز بکار کند. در سال 2014 در مورد بالا بردن ظرفیت آن تا 19 میلیارد مترمکعب از طریق مدرن سازی تلمبه خانه ساحلی و ترمینال موجود در ترکیه تصمیم گرفته شد.

روسیه و ترکیه سپس مدت طولانی در مورد ساخت خط لوله " ترک استریم " مذاکره می‌کردند[9]. این پروژه پس از درگیری روسیه با اتحادیه اروپا و عقیم ماندن ساخت خط لوله جریان‌جنوبی به میان آمد. ولی ترک استریم هم با مشکلات بسیار مواجه شد. درگیری روسیه و ترکیه در سوریه در سال 2015 باعث شد مسئله برای مدت طولانی از دستور کار خارج شود. مذاکرات سپس از سر گرفته شد و در نهایت عملیات ساخت خط لوله در سال 2017 مجددا  آغاز شد.

روسیه می‌خواست این سامانه 4 خط لوله داشته باشد و 2 لوله آن برای صدور گاز به اروپای غربی (بخشی از برنامه رهایی از ترانزیت گاز اوکراین) به­کار گرفته شود. در نهایت طرفین قرار گذاشتند ابتدا یک لوله برای رساندن گاز به ترکیه با ظرفیت 16 میلیارد مترمکعب احداث شود. اواخر نوامبر 2018 مراسم اتمام ساخت بخش دریایی خط اول ترک استریم در استانبول برگزار شد[10]. انتظار می‌رود ساخت مرحله اول خط لوله در دسامبر 2019 به پایان برسد.

بجا است از خط لوله "یامال – اروپا" به درازای 2000 کیلومتر هم یاد شود که از روسیه به بلاروس، لهستان و آلمان کشیده شده است. ساخت این خط لوله در سال 1994 آغاز و این خط در سال 2006 با ظرفیت پیش­بینی شده 33 میلیارد مترمکعب در سال آغاز به­کار کرد. طبق اسناد فنی، ظرفیت این خط لوله 38 میلیارد مترمکعب در سال خواهد بود.

روسیه همچنین با چین پس از مذاکرات چند ساله و موارد مکرر به بن بست رسیدن مذاکرات[11]،  در مورد ساخت خط لوله نیروی سیبری به توافق رسید. این خط لوله گاز روسیه را باید از یاقوتیا به سرزمین پریموریه (Primorye) و کشورهای منطقه آسیا اقیانوسیه برساند. این پروژه به­طور مشترک توسط گازپروم و شرکت "سی‌ان‌پی‌سی" چین اجرا می‌شود. انتظار می‌رود صادرات گاز روسیه به چین از این طریق در سال 2019 آغاز شود.

خط لوله گاز اوختا – بوواننکوو (Bovanenkovo – Ukhta) بین خطوط لوله صادراتی بزرگ روسیه قرار دارد. ساخت این خط لوله که از جند سال قبل آغاز و احداث مرحله دوم آن در سال 2017 به پایان رسید. طول این خط 1100 کیلومتر بوده و گاز میدان عظیم بوواننسکویه (Bovanenskoye) را به خط لوله گاز "یامال – اروپا" می‌رساند. این خط لوله می‌تواند سالانه تا 140 میلیارد متر مکعب گاز منتقل کند[12] .

بعد سیاسی پروژه‌های گازی روسیه

از دوران شوروی تاکنون مسئله صادرات گاز روسیه به اروپا با سیاست ارتباط تنگاتنگ داشته است. برای مثال در سال‌های 1980، آمریکا سعی بر تحریم شوروی به­خاطر سرکوب انقلاب لهستان داشت. ولی به­رغم این، شوروی توانست ساخت خطوط لوله خود به غرب اروپا را به پایان برساند.

پس از فروپاشی شوروی، بخش محسوس سامانه حمل گاز به اروپا به اوکراین تعلق گرفت. مسئله حتی قبل از درگیری سال 2014 روسیه و اوکراین باعث اختلافات بسیار شد. دو کشور در دهه اول قرن بیست و یکم چند بار پیرامون قیمت گاز و تعرفه ترانزیت وارد درگیری شدند. آخرین جنگ گازی آن­ها در سال 2009 تا مرحله قطع انتقال گاز به اروپا پیش رفت[13]. در نهایت روسیه توانست اوکراین را در تنگنا قرار داده و وادار کند موافقتنامه جدیدی طبق شرایط درخواستی آن امضا شود. شرایط این موافقتنامه حتی از طرف ویکتور یانوکوویچ رئیس‌جمهور روس گرای اوکراین سنگین و ستمگرانه نامیده می‌شد. مهلت انجام این موافقتنامه در سال 2019 به پایان می‌رسد.

همزمان از دوران درگیری روسیه با گرجستان، وخامت روابط آن با غرب آغاز شده و سپس در دوران انقلاب اوکراین به نقطه اوج خود رسید. طی تمام این مدت در محافل غربی مسئله کاهش وابستگی به گاز روسیه مطرح بوده است. ایالات متحده از این عامل برای متقاعد کردن کشورهای اروپایی به خرید گاز از آن کشور بصورت LNG  استفاده می‌کند که قیمتش برای اروپا بالاتر از گاز خط لوله‌ای روسیه خواهد بود. لذا پروژه "جریان شمالی 2" به میدان داغ­ترین درگیری طرفین تبدیل شده است.

آمریکا در دوران رئیس‌جمهور ترامپ رفتار گستاخانه­ای را در پیش گرفته و خواسته خود را بدون هیچ ملاحظه­ای مطرح می‌کند. از جمله اقدام سفیر این کشور  در آلمان مبنی بر ارسال نامه‌هایی به شرکت‌های بزرگ آلمانی و تهدید تحریم شرکت‌های اروپایی فعال در ساخت "جریان شمالی 2". امکان تحریم این پروژه در قانون تحریم‌های آمریکا (CAATSA) هم منظور شده است. در نوامبر 2018 سفیر آمریکا در اتحادیه اروپا اعلام ‌کرد آمریکا "ابزارهای متفاوت بسیار زیادی دارد" که می‌توانند ساخت خط لوله گاز بین روسیه و آلمان را "بطور جدی خدشه دار یا متوقف سازند"، لکن تا کنون از این ابزارها استفاده نشده است. سفیر آمریکا در آلمان از این هم فراتر رفته و اعلام می‌کند ساخت این خط لوله خطر حمله روسیه را تقویت می‌کند. دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا در همایش ناتو در این رابطه از "کنترل کامل روسیه بر آلمان" سخن رانده بود.

ضمناً کار به حملات لفظی محدود نشده است. آمریکا بر اساس بازرسی ضد دامپینگ دو شرکت از آلمان و اتریش را مجازات می‌کند که در تحویل لوله به پروژه "جریان شمالی" شرکت کرده‌اند.

اروپا در پی پاسخ دادن به فشار واشنگتن نبوده و اتحادیه اروپا به جای اقدام متقابل آمادگی خود برای دادن امتیاز به آمریکا نشان می‌دهد. دولت آلمان هم به فشار آمریکا تن داده و اعلام می‌کند آماده است از ساخت اولین ترمینال LNG  در کشور حمایت کند [14]. هرچند فعلاً دولت آلمان خرید LNG را تضمین نمی‌کند. ولی معلوم نیست مقاومت  آن در برابر فشار آمریکا چقدر خواهد بود.

 

روسیه و بازار گاز اروپا: چشم‌اندازهای سال 2019

سال آینده رقابت فزاینده در بازار گاز و تلاش‌های بدون ملاحظه آمریکا برای دسترسی به امتیاز به حساب اروپایی‌ها از عوامل کلیدی توسعه این بازار خواهد بود. این امر هم در مورد مسیرهای موجود انتقال گاز روسیه و هم پروژه‌های در دست اجرا مانند "نورداستریم -2 و ترک استریم صحت دارد.

گازپروم در سال 2018 برای سومین سال پی در پی در بخش حجم صادرات گاز به اروپا رکورد شکست و طی 5 سال آینده می‌تواند حجم تحویل گاز و سهم خود در بازار گاز اروپا را افزایش دهد. آلکسی میلر رئیس هیئت مدیره کمپانی گازپروم آغاز بهره‌برداری از دو پروژه مذکور در سال 2019 را تأیید نمود. همزمان حجم تحویل گاز رقبای گازپروم (الجزایر، هلند و نروژ) به اروپا به دلایل مختلف کاهش یافته و رشد نیاز اروپا به گاز در آینده پیش­بینی می‌شود[15]. طبق پیش­بینی صاحب­نظران آژانس بین‌المللی انرژی، نیاز اروپا به گاز وارداتی از 312 میلیارد مترمکعب در سال 2017 تا 409 میلیارد مترمکعب و سهم روسیه در بازار اروپا هم تا 37 درصد در سال 2025 رشد می‌کند. دمیتری مارینیچف   (Dmitri Marinichev) از شرکت Fitch مدعی است "ابهام در مورد سطح تولید در هلند و نروژ و کمبود احتمالی LNG  از اوایل سال‌های 2020  تا 2022 به نفع گازپروم است. آلمان همانا به علت تمایل به خرید گاز بیشتر از روسیه از "جریان شمالی 2" حمایت می‌کند". ضمناً، طبق محاسبه Fitch، ذخایر گاز روسیه 50 سال دوام خواهد آورد در حالی که ذخایر خود اروپا فقط برای 10 سال کفایت می‌کند. آمار مذکور نشان می‌دهد رقابت با گاز روسیه در اروپا ضعیف خواهد بود. فروشندگان LNG چون قطر ترجیح می‌دهند گاز خود را به آسیا بفرستند که قیمت‌ها در آن بالاتر است. و حتی کاهش مصرف گاز در بخش تولید نیروی برق در اروپا[16]  در نیمه اول سال 2018 (برای اولین بار پس از سال 2015) برای گازپروم در اروپا مشکل ایجاد نمی‌کند.

ولی چنانچه پیشتر اشاره شد، برای صادرات گاز روسیه به اروپا موانع سیاسی وجود دارد. کشورهای اروپای شرقی روسیه را، به عنوان وارث شوروی به دنبال نیم قرن زندگی پشت پرده آهنین آن، دشمن تلقی می‌کنند. تقویت نیروهای روس در مرزهای غربی، وقایع اوکراین و تصرف کریمه و اظهارات رئیس‌جمهور روسیه در مورد فروپاشی شوروی به عنوان یک فاجعه، باعث شدت یافتن تردیدهای آنها می‌شود. ضمناً مسکو به دنبال پنهان سازی هدف خود در خصوص ساخت خطوط لوله جدید رهایی از ترانزیت اوکراین (ترانزیت گاز از کشورهای اروپای شرقی و درآمد آن­ها از این طریق) نمی­باشد. به همین دلیل مخالفت شدید آنها با قطع صادرات گاز روسیه از طریق اوکراین قابل درک است. ایالات متحده ، با توجه به رشد محسوس تولید گاز، قصد صادرات LNG خود به اروپا را داشته لکن قادر به رقابت با گاز روسیه که قیمت پایین‌تری دارد نمی­باشد.

اخیراً بنظر می­رسد مشکلات سر راه ساخت "جریان شمالی 2" به آلمان حل شده است. در نشست 8 فوریه 2019 نمایندگان اتحادیه اروپا، فرانسه و آلمان به توافقی مبنی بر عدم ممانعت اتحادیه اروپا از ساخت "جریان شمالی 2" دست یافتند. آنگلا مرکل صدراعظم آلمان ضمن اشاره به توافق کشورهای اروپایی در مورد این مسئله، از توضیح جزئیات طفره رفت. طبق گزارش خبرگزاری‌های غربی، در توافق گفته شده مذاکره در مورد ساخت خطوط لوله دریایی با کشورهای ثالث (چون "جریان شمالی 2") و شکل به­کار گرفتن استانداردهای اتحادیه اروپا نسبت به آن توسط کشوری تعیین می‌شود که خط لوله از آن عبور می‌کند. در مورد "جریان شمالی 2" آلمان چنین کشوری و روسیه کشور ثالث است[17] .

هم­زمان چند روز بعد معلوم شد به­رغم توافق مذکور، ابتکارات جدید اتحادیه اروپا برای تنظیم امور حوزه گاز می‌تواند فعالیت شرکت "گازپروم" روسیه را به­طور محسوسی دشوارتر نماید. موازین جدید از طرف مخالفان "جریان شمالی 2" تهیه شده‌اند. طبق آن­ها، خط لوله باید توسط شرکت غیروابسته به گازپروم اداره شده و اشخاص ثالث به ظرفیت حمل گاز خط لوله دسترسی داشته باشند. و اگر شرط اول می‌تواند تحقق یابد شرط دوم تحقق پذیر نیست زیرا در روسیه فقط گازپروم حق صدور گاز توسط خطوط لوله را دارد.

 در این رابطه کمیسیون اروپا می‌تواند درخواست کند گازپروم از نصف ظرفیت خط لوله استفاده نکند. هرچند به­ظاهر آلمان حق دارد برای پروژه استثنا قایل شود، ولی در عمل روند نیل به توافق در این مورد در اتحادیه اروپا طولانی و بغرنج بوده و می‌تواند حتی در نهایت به شکست بینجامد[18].

[1] https://www.transneft.ru/about/story/

[2] https://www.kommersant.ru/doc/3650812

[3]https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D1%8E%D0%B7_(%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4)

[4]https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BE%D1%8E%D0%B7_(%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B4)

[5] https://tass.ru/infographics/8251

[6] https://en.wikipedia.org/wiki/Urengoy%E2%80%93Pomary%E2%80%93Uzhhorod_pipeline

[7] https://en.wikipedia.org/wiki/2009_Russia%E2%80%93Ukraine_gas_dispute

[8] https://en.wikipedia.org/wiki/TurkStream

[9] https://en.wikipedia.org/wiki/TurkStream

[10] http://www.gazprom.com/press/news/2018/november/article467765/

[11] https://www.reuters.com/article/us-russia-china-energy/russia-china-talks-over-new-gas-routes-stalled-sources-idUSKBN18Y1TX

[12]https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%E2%80%94_%D0%A3%D1%85%D1%82%D0%B0

[13] https://www.gazeta.ru/business/2018/12/28/12112543.shtml

[14] https://www.fondsk.ru/news/2019/01/14/v-popytkah-sorvat-proekt-severnyj-potok-2-ssha-perehodjat-ot-ugroz-k-dejstvijam-47441.html

[15] https://www.fondsk.ru/news/2019/01/27/rossia-i-evropejskiy-gazovy-rynok-perspektivy-2019-47508.html

[16] https://www.fondsk.ru/news/2019/01/27/rossia-i-evropejskiy-gazovy-rynok-perspektivy-2019-47508.html

[17] https://www.rbc.ru/business/08/02/2019/5c5d65789a79470dfab4a387?from=center_7

[18] https://www.kommersant.ru/doc/3888314