نگاهی به مهمترین بخش های اقتصادی و زیرساختی تانزانیا

کشور تانزانیا به دلیل برخورداری از ویژگیهایی همچون ثبات سیاسی، فراوانی منابع طبیعی،موقعیت جغرافیایی و ظرفیت های توسعه گردشگری، در مسیر رشد بالای اقتصادی قرار داشته و پیش بینی می‌شود در آینده نه چندان دور، گامهای بزرگی را در این زمینه بردارد.

مهمترین بخش های اقتصادی و زیرساختی تانزانیا را می‌توان در موارد ذیل خلاصه نمود: 

1 – کشاورزی

کشاورزی بخش مهم و برجسته اقتصادی تانزانیا تلقی می‌گردد. این کشور دارای حدوداً 90 میلیون هکتار زمین‌های قابل کشت بوده و محصولات عمده آن قهوه، ذرت، برنج و بسیاری محصولات دیگر می‌باشد. کشاورزی از طریق ارتباط با بخش های دیگر اقتصادی با پروسه‌ها و فرآیندهای مختلف مصرف و صادرات نیز عجین گردیده و مواد خام لازم برای صنایع مختلف را تامین و بازار مناسبی را برای کالاهای ساخته شده فراهم می‌کند. شرایط آب و هوایی تانزانیا و زمین‌های فراوان قابل کشت آن می‌تواند برای تولید تعداد متنوعی از محصولات کشاورزی مناسب باشد. استفاده از کارشناسی لازم و مهارت های مدیریتی مطلوب نه تنها باعث افزایش تولید که ضامن عرضه با دوام تولیدات کشاورزی برای اهداف صادراتی نیز خواهد بود. در همین چارچوب در بخش محصولات، تنوع قابل توجهی از قبیل قهوه، پنبه، تنباکو، الیاف، بادام هندی، چای و شکر، و در بخش تولید محصولات غذایی شامل غلات، دانه‌های روغنی و حبوبات فرصتهای بازرگانی خوبی وجود دارند. همچنین فرصتهایی در توسعه طرح های کشت آبی وجود دارند که بسیار مورد توجه می‌باشند. در واقع اقتصاد متکی بر کشاورزی، مواد خام موجود را برای بخش صنعتی کشاورزی فراهم می‌کند که از جمله محصولاتی که در این بخش استفاده می‌شوند عبارتند از: حبوبات، قهوه، چای، بادام هندی، الیاف، پنبه، تنباکو، شکر، پوست، چرم، گوشت، سبزیجات، میوه‌ها، گل، دانه‌های زمینی و غیره. همچنین مقدار فراوانی از میوه‌ها و سبزیجاتی که در این کشور تولید می‌شوند، برای تولید کنسانتره‌های میوه، آب میوه‌ها و انواع کنسروهای میوه و سبزی، فرآوری و پردازش و بسته بندی گوشت و فرآورده‌های لبنیاتی قابل استفاده می‌باشند. از سوی دیگر و با توجه به عرضه فراوان پنبه، فرصتهای خوبی در صنایع نساجی بویژه در ایجاد ریسندگی و بافندگی پنبه نیز وجود دارد که در نتیجه تولید منسوجات صنعتی را افزایش می دهد.

2– صنعت

 فعالیت در بخش‌ صنعت‌ بر محور  گسترش‌ تدریجی‌ کالاهای‌ محلی‌ و جانشینی‌ واردات‌ استوار است‌. دولت‌ به‌ منظور کاستن‌ از وابستگی‌ به‌ کالاهای‌ کشاورزی‌، همچنان مشوق تولید کالاهای‌ صنعتی‌ برای‌ صادرات‌ است. این بخش در تانزانیا با مشکلات زیادی مواجه است که از جمله‌ می‌توان‌ به‌ بالا رفتن‌ هزینه‌ سوخت‌ و دیگر مواد وارداتی‌، کمبود شدید ارز خارجی‌ برای‌ خرید مواد خام‌، ماشین‌ آلات‌، وسائل‌ و قطعات‌ یدکی‌ و همچنین‌ قطع‌ مکرر آب‌ و برق اشاره‌ نمود. در هر حال‌ علائم‌ بهبودی‌ از سال 1986 پدیدار شده‌ که‌ علت‌ آنهم‌ فراهم شدن امکان دسترسی‌ به‌ ارز خارجی‌ از طریق‌ صندوق بین‌المللی‌ پول‌ و کشورهای‌ کمک‌ کننده‌ جهت‌ واردات‌ مواد اولیه‌ ضروری‌ بوده‌ است‌. بنابر این‌‌ رشد تولیدات‌ صنعتی‌ رو به‌ افزایش‌ نهاده‌ است‌. صنایع‌ اصلی‌تانزانیا بعد از صنایع‌ غذایی‌، صنایع‌ نساجی‌، آشامیدنی‌ و دخانیات‌ می‌باشد. صنایع‌ دیگر نیز شامل‌ تصفیه‌ روغن‌، کودشیمیایی‌، کاغذسازی‌، کارهای‌ فلزی‌، سیمان‌، مونتاژ وسایل ‌ نقلیه‌، نوشابه‌ سازی‌، کمپوت‌ میوه‌، گونی‌ بافی ، سرامیک‌ و فرآورده‌های‌ چوبی می‌باشند.

 3 – معدن

بخش معدن یکی از سریعترین رشدها را طی سالهای اخیر داشته و در صادرات تانزانیا جایگاه ویژه ای به خود اختصاص داده است. معادن طلا، الماس، نیکل، مس و کبالت در راس آنها قرار دارند.  وزارت انرژی و معادن تانزانیا مسئولیت استخراج و استفاده از همه منابع معدنی شامل نفت، گاز و ذغال سنگ در تانزانیاست. ضمن اینکه تانزانیا دارای ذخایر غنی ذغال سنگ نیز می‌باشد که هنوز بطور کامل استفاده نشده است. تانزانیت  Tanzanite نیز که یک سنگ قیمتی بلورین سیلیکاتی است، تنها در تانزانیا یافت می‌شود و به همین خاطر بدین نام مشهور شده و به رنگهای آبی، بنفش و یا ارغوانی یافت می‌شود. دولت تانزانیا از سال 2003 صادرات خام آن را ممنوع اعلام کرده است. تولیدات معدنی تانزانیا در سال 2014 به میزان 1.8 میلیارد دلار یا 3.7 درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را تشکیل می داد. گزارش مالی بانک مرکزی تانزانیا در فوریه 2016 نیز نشان می دهد که صادرات معدنی 1.4 میلیارد دلار از ارزش کل صادرات تانزانیا (یعنی 27 درصد) بوده که طلا بیش از 90 درصد آن را تشکیل می داده است. طبق گزارش اتاق بازرگانی و انرژی تانزانیا، تولید طلا در تانزانیا  سالانه 40 تن است که به عنوان بزرگترین تولید کننده طلا در آفریقا بعد از آفریقای جنوبی، غنا و مالی است.

 4 – انرژی

بر اساس گزارش سال 2016 وزارت انرژی و معادن تانزانیا، این کشور از منابع مختلف انرژی شامل Biomassیا زیست توده ، گاز طبیعی، انرژی برقآبی، ذغال سنگ، انرژی زمین گرمائی یا lgeothermal انرژی خورشیدی و اورانیوم برخوردار بوده که بسیاری از آنها بدون استفاده باقی مانده اند. سوخت چوبی 90 درصد، محصولات نفتی 8 درصد و برق 2 درصد دیگر انرژی مصرفی این کشور را تشکیل می دهند. با این حال بخش پایین دستی صنعت نفت یکی از بخش های مهم اقتصاد کشور می‌باشد و سیاستهای دولت به منظور حفظ محیط زیست و بافت جنگلی، معطوف به جایگزین نمودن محصولات نفتی به جای بهره برداری از منابع طبیعی می‌باشد. همچنین در بخش بالا دستی صنعت نفت نیز اکتشاف و تولید نفت و گاز است. درحالیکه تانزانیا از مقادیر فراوانی گاز طبیعی، ذغال سنگ، انرژی برقآبی و انرژی خورشیدی برخوردار می‌باشد، اما در عین حال یکی از کشورهای دارای پایین ترین سطح مصرف برق سرانه در جهان می‌باشد. یکی از اهداف مهم تانزانیا شتاب بخشیدن به برق رسانی برای پاسخگویی به رشد تقاضا بویژه در مناطق روستایی می‌باشد. در همین راستا فرصتهای سرمایه گذاری در تانزانیا برای توسعه سدهای برق آبی، سیستم های فتوولتائیک خورشیدیphotovoltaic Solar system   به منظور تأمین برق کارخانه‌ها نیز وجود دارد.

 5 - نفت و گاز

در مورد نفت و گاز، تانزانیا بطور متناوب در طی بیش از 40 سال گذشته مورد اکتشاف قرار گرفته که تاکنون جمعاً 33 چاه اکتشافی حفاری شده اند که 23 چاه آن در حوزه آبگیر ساحلی بوده است . این اکتشافات‌ در فلات‌ قاره‌ سواحل‌ تانزانیا نیز بوقوع‌ پیوسته‌ است‌. اولین‌ اثر نفت‌ در سال‌ 1970 در جنوب‌ دارالسلام‌ پیدا شد. در سال‌ 1981 شرکت‌ Shell طی توافقنامه‌ای‌ با شرکت‌ توسعه‌ نفت‌ تانزانیا فعالیتهایی‌ را در جهت‌ اکتشاف‌ نفت‌ شروع‌ کرد. در اکتبر 1984، شرکت‌ توسعه‌ نفت‌ تانزانیا یک‌ اصلاحیه‌ به‌ توافقنامه فوق الذکر اضافه‌ نمود که‌ در این‌ اصلاحیه‌ اجازه‌ داده‌ می‌شد شرکت ESSO نیز 40 درصد در این طرح سهیم‌ شود. اما در سالهای‌ 1984 و 1985 ‌حفاری‌ها به‌ نتیجه‌ نرسید‌.  تنها پالایشگاه نفت تانزانیا نیز در سال 2000 به علت غیر اقتصادی بودن تعطیل شد. در حال حاضر دولت برنامه‌هائی را برای اکتشاف و بهره برداری از منابع انرژی نفت و گاز  در حال اجرا دارد. پروژه عظیم استخراج گاز طبیعی در مناطق جنوبی کشور، نقطه عطف مهمی‌برای رشد سریع اقتصادی بشمار رفته و در صورت به نتیجه رسیدن، کشور را به اقتصاد نیمه صنعتی با درآمد متوسط تبدیل خواهد کرد.

 6 – حمل و نقل:

دریایی: تانزانیا دارای 4 بندر مهم دارالسلام، تانگا، امتوارا و زنگبار است. بندر دارالسلام بندر طبیعی و اصلی تانزانیا بشمار آمده و توسط اداره بنادر تانزانیا اداره می‌شود. این بندر با توجه به موقعیت استراتژیک خود برای ارائه خدمات به کشورهای شرق و مرکز آفریقا مورد استفاده قرار می‌گیرد و کشورهای مالاوی، زامبیا، کنگو، رواندا، بروندی و اوگاندا نیز از بندر دارالسلام استفاده می‌کنند. بندر مذکور از طریق خط راه آهن تانزانیا به مناطق داخلی و بندر تانگانیکا ارتباط دارد و سالانه حجم عظیمی از کالاها از همین طریق مبادله می‌شود. با توجه به وجود فراوان آبراههای داخلی در تانزانیا، فرصتهای بازرگانی سودآوری برای اداره کشتیهای سریع حمل و نقل روزانه در آبراههای داخلی و ساحلی وجود دارد.

ریلی: تانزانیا بیش از 3500 کیلومتر راه آهن دارد. دو شبکه راه آهن برای ارائه خدمات باری و مسافرتی وجود دارد. 2600 کیلومتر مسیری که دارالسلام را به مناطق مرکزی و شمالی وصل می‌کند و توسط شرکت راه آهن تانزانیا (TRC) اداره می‌شود و 900 کیلومتر از راه آهن 1860 کیلومتری تانزانیا-زامبیا در خاک  این کشور است و دارالسلام را به زامبیا وصل می‌کند و توسط اداره راه آهن تانزانیا-زامبیا(TAZARA )اداره می‌شود. ضمن اینکه عرض خطوط آهن در  این دو مسیر تانزانیا با یکدیگر یکسان نیست.

 جاده ای: شبکه جاده ای تانزانیا به طول 86472 کیلومتر (53731 مایل) است که از آن 12786 کیلومتر (7945 مایل) به عنوان بزرگراه  و 21105 کیلومتر (13114 مایل) به عنوان جاده منطقه ای طبقه بندی شده است. ملاحظه می‌شود که تانزانیا از نظر جاده‌ فقیر می‌باشد به‌ نحوی‌ که‌ اغلب‌ محصولات‌ کشاورزی‌ بدلیل‌ عدم‌ وجود راههای‌ ارتباطی‌ از بین‌ می‌رود. 

هوایی: تانزانیا دارای سه فرودگاه بین المللی شامل فرودگاه بین المللی دارالسلام(DIA)، کلیمانجارو (KIA)و زنگبار (ZIA)و نیز 124 فرودگاه کوچک محلی است که تنها10 مورد آن دارای باند آسفالته است.

 7 – مخابرات:

مخابرات تانزانیا درحال نوسازی است و توسط شرکت مخابرات این کشور (TTCL) اداره می‌شود. فعالیت این بخش در سال 1993 آزاد اعلام شد و بازاری برای سرمایه گذاری داخلی و خارجی گشوده شد. در حال حاضر 5 شبکه ارائه کنندة خدمات تلفن‌های همراه تحت گواهینامه کمیسیون ارتباطات تانزانیا(TCC) وجود دارند و شرکت مخابرات تانزانیا در حال اجرای طرح اتوماسیون روستایی است تا همه مناطق مرکزی و حاشیه‌ها ( که ظرفیت اقتصادی دارند ) دارای تبادلات دیجیتالی تمام اتوماسیون باشند. بطور کلی شرکتهای ارائه خدمات ارتباطاتی در تانزانیا در زمینه تلفن‌های همراه 5 شرکت، خدمات اطلاع رسانی 18 شرکت، ارائه کنندگان خدمات اینترنتی 21 شرکت و خدمات پستی 16 شرکت فعال می‌باشند. تعداد خطوط تلفن‌های همراه در تانزانیا با رشد زیادی در سالهای اخیر مواجه بوده است.

8 - خدمات مالی و بانکداری

علاوه بر  Bank of Tanzania که به عنوان بانک مرکزی تانزانیا محسوب می‌شود، حدود 20 بانک تجاری دیگر در تانزانیا فعالیت می‌کنند که از این بین تعدادی فعالیت منطقه ای دارند و برخی نیز شعبات بانکهای خارجی هستند. در این بین بانک های NMB و   PBZکاملاً دولتی هستند که آنها نیز در آستانة خصوصی سازی قرار دارند. علاوه بر اینها  Standard Charterd و Citibank و Barclays Bank نیز سه بانک چند ملیتی حاضر در دارالسلام می‌باشند .  Exim Bank نیز یک بانک تجاری است و در بین 10 بانک برتر تانزانیا قرار دارد. سهام National Bank of Commerce  نیز در اختیار دولت و بخشی از آن نیز در اختیار یک بانک آفریقای جنوبی (ABSA  BANK) است. همچنین از بانک های مطرح دیگر، می‌توان به CRDB  و NBC اشاره کرد.

 9 – گردشگری

تانزانیا یکی از سریعترین مقاصد رشد گردشگری در جهان است و از نرخ رشد بالای 30 درصد سالانه در این بخش برخوردار است. بر اساس شرایط منابع طبیعی، تانزانیا از مناطق فوق العاده عالی حیات وحش و تنوع غنی زیست محیطی و مناظر طبیعی بی نظیر است. حدود یک هفتم این کشور از پارکهای ملی و مناطق حفاظت شده پارک طبیعی تفریحی پوشیده شده است. در حال حاضر حدود 14 پارک ملی، 17 منطقه تفریحی، 50 منطقه بازیهای کنترل شده، یک منطقه حفاظت شده و دو پارک دریایی، این کشور را به مقصدی ایده آل برای گردشگران خارجی تبدیل کرده است. در همین راستا آمیزه ای از نمودهای طبیعی و اقوام  و قبیله‌های بدوی، نیز جاذبه ای بالقوه برای سفر هر گردشگر خارجی به این کشور به حساب می آید.

 10- جنگل 

تانزانیا حدود33.5 میلیون هکتار جنگل دارد. از کل این منطقه جنگلی، حدود 13 میلیون هکتار از کل مساحت این جنگل ها بطور رسمی‌بعنوان منابع طبیعی جنگلی اعلام شده است. صنعت چوب حدود نیمی از سهم بخش جنگل را در تولید ناخالص داخلی به خود اختصاص داده است و تولیدات غیر چوبی و خدمات نیز نیمی دیگر سهم این بخش را تشکیل می دهد. برداشت تولیدات جنگلی در هر دو منطقه جنگلی طبیعی و مصنوعی صورت می‌گیرد. تقاضای تولیدات چوبی در بازارهای داخلی و برای بازارهای صادراتی بالاتر از میزان عرضه است. صادرات تجاری در الوارهای چوب سخت، مرغوب و نرم بیشتر برای کسب درآمدهای ارزی صادر می‌شود. در مجموع فرصتهای خوبی برای سرمایه گذاری در تاسیس صنایع پایه ای چوب از قبیل، صنایع چوب بری، کارخانه‌های تولیدمحصول  نئوپان، طرحهای تولیدی تخته فیبری، کارگاه مبل و نجاری، پیش ساختهای چوبی و سایر صنایع استفاده از چوب و صنایع خمیر چوب و کاغذ، در این کشور وجود دارد.

 

منبع: سایت بانک مرکزی تانزانیا