توسعه بندر بین المللی حمد قطر
روز سه شنبه 2 دی ماه 1399، شیخ خالد بن خلیفه آل ثانی نخست وزیر و وزیرکشور قطر در جریان بازدید میدانی از روند توسعه بندر بین المللی حمد ، دومین ترمینال کانتینر (CT2) این بندر که به افزایش سه میلیون کانتینری ظرفیت سالانه آن کمک میکند را افتتاح کرد. وی در این بازدید میدانی علاوه بر افتتاح دومین ترمینال کانتینری فوق، مرکز بهداشتی این بندر مهم را نیز راه اندازی کرد.
نخست وزیر قطر در توئیتی در همین زمینه نوشت در جریان بازدیدم از اولین ترمینال کانتینری در بندر حمد، دومین ترمینال را که مجهز به آخرین فن آوریهای سازگار با محیط زیست و فناوری جی 5 (G5) است را افتتاح کردم. در این بازدید از پیشرفت حاصله در ساخت انبارهای مرتبط با امنیت غذایی کشور مطلع شدم و این دو پروژه مهم میتوانند یک جهش کوانتومی در ظرفیت جذب بندر حمد محسوب شوند.
بندر بین المللی حمد ( در جنوب )، بندر رویس ( در شمال ) و بندر دوحه (در شهر دوحه ) سه بندر بزرگ تجاری دریایی قطر به شمار می روند که کشتیها و شناورهای مختلفی را در اندازهها و با وزنهای مختلف در آنها پهلو میگیرند.
دولت قطر به عنوان بخشی از برنامه آینده خود برای دستیابی به یک سوم تجارت خاورمیانه، کاهش واردات دوحه و حداکثر ظرفیت خود برای کالاهای اساسی، به توسعه بندر حمد که یکی از مهمترین شریانهای اقتصاد و تجارت قطر است، ادامه می دهد. بندر بین المللی حمد به طور کلی یکی از بزرگترین بندرهای خاورمیانه محسوب میشود و این درحالی است که بزرگترین پروژههای زیربنایی قطر و مهمترین دروازه دریایی برای تجارت خارجی این کشور به شمار می رود.
این بندر علاوه بر موقعیت اقتصادی، برای بیش از سه سال و نیم گذشته نقش استراتژیکی را در کاهش تأثیرات تحریم اعمالی چهار کشور عربستان سعودی، امارات، بحرین و مصر علیه قطر ایفا کرده است. در حالی که دولت قطر خطوط حمل و نقل را برای آوردن کالاهای مهمیباز کرد که به دلیل تحریم دیگر قادر به پرواز به سمت آنها نبود.
بندر حمد (در جنوب قطر) در منطقه مسیعید این کشور واقع شده است. این بندر به همراه دو بندر دیگر یعنی بندر رویس در شمال و بندر دوحه در شهر دوحه، سه بندر بزرگ دریایی قطر به شمار می روند که کشتیها و شناورهای مختلفی در اندازهها و با وزنهای مختلف در اسکلههای آنها پهلو میگیرند.
این بندر یکی از مهمترین پروژههای زیربنایی است که دولت بنا دارد مطابق با چشم انداز "قطر 2030" اجرای آن را به پایان برساند. بندر فوق در مساحتی بیش از 28 کیلومترمربع داشته و حداکثر ظرفیت آن گنجایش 7.5 میلیون کانتینر در سال است.
بودجه ساخت بندر از 140 میلیارد دلار فراتر رفت و این پروژههای عظیم بین شبکههای جاده ای، دریایی، هوایی و ریلی قرار دارد. فاز نخست بندر فوق در 5 سپتامبر 2017 توسط شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر افتتاح شد.
دوحه از طریق احداث این بندر قصد دارد سهمیبه میزان بیش از یک سوم تجارت خاورمیانه را از آن خود نماید. علاوه بر این ، احداث بندر مزبور هزینه واردات کالا به قطر را کاهش می دهد و توانایی دوحه در ذخیره سازی مواد اساسی را نیز به حداکثر می رساند.
جهش کوانتومی در ظرفیت جذب بندر حمد
شیخ خالد بن خلیفه آل ثانی نخست وزیر و وزیرکشور قطر (سه شنبه 22 دسامبر 2020) در اقدامیکه به گفته دولت قطر "جهشی کوانتومی" با توجه به ظرفیت بندر و ظرفیت ذخیره سازی آن است ، عملیات اولیه پایانه دوم کانتینر مجهز به جدیدترین فن آوریهای سازگار با محیط زیست و فناوری G5 را آغاز کرد.
پروژه توسعه ترمینال کانتینر شماره 2 (CT2) یکی از برجسته ترین پروژههای توسعه ای در بندر حمد محسوب میشود ، زیرا این ترمینال مهمترین ستون فقرات مرحله دوم پروژه توسعه و تجهیز بندر بین المللی حمد به شمار می رود.
شرکت کیوترمینالز "QTerminals" که به عنوان یک شرکتی که مدیریت و بهره برداری از کلیه بنادر قطر را برعهده دارد، برای اجرای پروژه با همکاری شرکت "موانی قطر" و شرکت "ملاحه قطر" (سازمان کشتیرانی قطر) همکاری میکند.
نخست وزیر قطر در حساب رسمی خود در "توییتر" گفت که این دو پروژه جهشی کوانتومی در ظرفیت ذخیره بندر ایجاد میکنند و همچنین وی مرکز بهداشتی درمانی بندر را نیز افتتاح کرده و از روند پیشرفت ساخت فروشگاههای امنیت غذایی مطلع شده است.
در حال حاضر ، این شرکت خدمات حمل و نقل کانتینر ، محمولههای عمومی ، دام و خدمات پشتیبانی دریایی را در فاز اول بندر ارائه می دهد.
در ماه دسامبر شرکت کیوترمینالز فاش کرد که دو میلیون ساعت عملیات در بندر حمد بدون هیچ تصادف، توقف و یا از دست رفتن زمان انجام شده است.
روزنامه محلی "الرایا" به نقل از این شرکت که بالاترین تعداد کانتینر و محمولههای عمده را از زمان تأسیس آن در سال 2016 حمل و نقل کرده است ، خاطرنشان کرد: "موانی قطر" رکورد ماهانه جدیدی را برای حجم کانتینرهای حمل شده در نوامبر سال 2020 ثبت کرد که بیش از 133 هزار TEU بود، که این بیانگر افزایش سالانه 14 درصدی است.
حمل و نقل کالاهای عمومی در بندر با افزایش 268 درصدی به بیش از 233000 تن رسیده است که طبق آنچه روزنامه منتشر کرده است (جمعه ، 4 دسامبر) دومین به لحاظ بیشترین تعداد معاملات در یک ماه است.
در حال حاضر کار برای تکمیل زیرساخت های پروژه توسعه ترمینال کانتینر در حال انجام است که پس از اتمام ، سالانه به دو و نیم میلیون TEU گسترش می یابد. توسعه ترمینال 2 قرار است تا پایان سال آینده 2021 به پایان برسد.
فاز اول توسعه ترمینال شامل 12 جرثقیل زیر بشکه ای غول پیکر است که پیشرفته ترین جرثقیل در جهان به حساب می آیند و با قابلیت های برتر از جمله اطمینان از انباشته شدن سریع و کارآمد کانتینرها در حوضچههای این بندر متمایز میشوند.
این جرثقیل ها از طریق سیستم های کنترل از راه دور برای جابجایی سریع کانتینرها کار میکنند و میتوانند همزمان 80 تن بارگیری کنند که باعث افزایش سرعت هندلینگ ، کارایی و ظرفیت بارگیری میشوند.
این ترمینال در مساحت 403.5 هزار متر مربع واقع شده است. ترمینال کانتینر (2) کاملاً خودکار خواهد بود و به جدیدترین جرثقیل های کانتینری از کشتیها تا اسکله 1200 متر مجهز میشود که جرثقیل های "System Trolley Dual" هستند.
این جرثقیل ها توانایی اداره جدیدترین نوع کشتیها و باتریهای اتومبیل هدایت شونده اتوماتیک را دارند که از ویژگیهای آنها میتوان به سرعت شارژ با بازوهای رباتیک در محوطه پایانه اشاره کرد که شامل حدود 2000 نقطه خنک کننده خواهد بود.
همه پورتال ها به همراه پیوند بی نقص با سیستم عامل ها ، تبادل دادههای الکترونیکی و سیستم های سایر ذینفعان به صورت خودکار انجام میشوند.
بندر حمد با مساحت 28.5 کیلومتر مربع ، با هزینه کلی کمتر از هزینه پیش بینی شده به آن که 27 میلیارد ریال (7.4 میلیارد دلار) بود ، در حال گسترش است.
این بندر چهار کیلومتر طول ، هفتصد متر عرض و 17 متر عمق دارد ، استانداردها و مشخصات این بندر را قادر می سازد بزرگترین کشتیهای جهان را دریافت کند.
ظرفیت بندر حمد به شش میلیون کانتینر در سال می رسد و شامل یک ترمینال باری عمومیبا ظرفیت 1.7 میلیون تن در سال و یک ترمینال غلات با ظرفیت یک میلیون تن سالانه است.
این بندر همچنین شامل یک ایستگاه پذیرش ماشین با ظرفیت 500000 اتومبیل سالانه ، یک ایستگاه برای دریافت دام ، یک ترمینال برای کشتیهای امنیتی ساحلی و یک ایستگاه پشتیبانی دریایی است.
به عنوان بخشی از تلاش های دولت قطر برای افزایش صادرات غیرنفتی و ایجاد صنایع تولیدی ، یک منطقه اقتصادی در مجاورت بندر حمد ایجاد شد.
این بندر از طریق منطقه یکپارچه لجستیک برای اتصال قطر به شبکه ریلی در کشورهای حوزه خلیج فارس کار خواهد کرد و شبکه بزرگراهی که در حال ایجاد است هزینه حمل کالا را کاهش می دهد ، که این بندر را به یک مرکز منطقه ای برای حمل و نقل تبدیل میکند.
نقش بندر حمد در شکست تحریم های وارده بر قطر
این بندر با فعال کردن جنبش واردات کالاها و لوازم و ارائه گزینههای جایگزین پس از بسته شدن تنها مرز زمینی قطر با عربستان سعودی ، نقش برجسته و چشمگیری در شکستن محاصره ایفا نمود.
در روزهای آغازین تحریم قطر ، شرکت مدیریت بنادر قطر ابتکار عمل را در دست گرفت تا خطوط دریایی جدیدی را که بندر حمد و تعدادی از مقاصد دریایی را به هم متصل میکند ایجاد نماید تا نیازهای اساسی قطر را از طریق واردات تامین نماید.
شرکت بنادر قطر (در 12 ژوئن 2017) از راه اندازی خط حمل و نقل جدیدی که بندر حمد را به بندر صحار در سلطان نشین عمان متصل میکند ، خبر داد و متعاقب آن از افتتا ح خط دیگری را که بندر حمد و بندر صلاح الله عمان را متصل میکند پرده برداشت.
علاوه بر این ، یک خط حمل و نقل جدید برای حمل و نقل کالا مستقیماً بین قطر و هند راه اندازی شده است. این خط حمل و نقل بندر حمد را به بنادر "ماندرا" و "ناوا شوا" هند متصل میکند. کشتیهای این خط هر جمعه هر هفته به بندر حمد می رسند. اندازه محموله به 710 کانتینر ، با توجه به نیاز ، حجم آن افزایش می یابد.
در تاریخ 2 مه 2017 ، یک خط دریایی مستقیم برای اتحاد اقیانوس Ocean Alliance راه اندازی شد ، که به عنوان بزرگترین اتحاد دریایی در جهان طبقه بندی میشود ، که شامل پنج شرکت بزرگ در زمینه حمل و نقل دریایی با ناوگان بیش از 350 کشتی و ظرفیت بیش از 3.5 میلیون TEU است.
شرکت مدیریت بنادر قطر (موانی قطر) اواخر ژانویه 2017 اولین خط حمل و نقل دریایی مستقیم بین دوحه و شهر شانگهای چین را راه اندازی کرد که مدت سفر بین دو کشور را به بیست روز کاهش داد.
مروری بر مختصات و ویژگیهای منحصر به فرد بندر بین المللی حمد
در سپتامبر سال 2017 شیخ تمیم بن حمد آل ثانی امیر قطر فاز اول بندر بین المللی حمد در منطقه ای بنام ام الحول را به صورت رسمی افتتاح نمود. در این مراسم جمعی از مسئولین و مقامات دولتی و بین المللی حضور داشتند. جناب مهندس عباس آخوندی وزیر راه و شهرسازی به نمایندگی از کشورمان در رأس هیاتی در این مراسم حضور به هم رساندند.
بندر حمد یکی از مهمترین و بزرگترین بنادر در منطقه خاورمیانه و از عظیم ترین پروژههای زیرساختی در کشور قطر به شمار می آید به طوری که مساحت آن 28.5 کیلومترمربع است و طول حوض بندر 4 کیلومتر در عرض 700 متر با عمق 7 متر میباشد که این اندازهها و استانداردها آن را قادر به پذیرایی از بزرگترین کشتیها در جهان می سازد. ظرفیت گنجایش بندر حمد پس از به پایان رسیدن کلیه مراحل، به 5/7 میلیون کانتینر در یک سال می رسد.
پس از فرودگاه بین المللی حمد و خدمات فوق العاده متمایزی که در سطح حمل و نقل هوایی در سطح مسافران و بارها ارائه می دهد، با تأسیس بندر دریایی حمد، قطر با منظومه بی سابقه ای در زمینه حمل و نقل و ترابری احاطه میشود که هر دو لنگههای درب توسعه را میگشاید.
یک جهش ویژه و خاص بویژه در سطح تجارت و تنوع بخشی به منابع اقتصاد و افزایش سرعت رشد از طریق خروجیهای تازه ، در انتظار قطر است که بندر حمد به عنوان یک پروژه استراتژیک در رأس آن قرار دارد که حاشیههای تجارت میان قطر و کشورهای جهان را در گسترده ترین زمینهها میگشاید.
شکی نیست که این بندر به یک سری از استانداردها از جانب جزئیات ساخت و ساز و ویژگیهای دقیق و گستردگی مساحت آن و ظرفیت استثنائی برای گنجایش ، تکیه دارد.
این بندر دارای اسکلههای زیر میباشد:
- اسکله ای برای کالاهای عمومیبا ظرفیت گنجایش 1.7 میلیون تن در سال
- اسکله ای برای دانهها ( غلات و حبوبات) با ظرفیت گنجایش بالغ بر 1 میلیون تن در سال
- اسکله ای برای خودروها با ظرفیت گنجایش بالغ بر 500 هزار ماشین در سال
- اسکله ای برای دام زنده،
- اسکله ای برای کشتیهای گارد ساحلی ،
- اسکله ای برای حمایت و پشتیبانی دریایی.
ضمنا بندر به لحاظ عملکردهای امنیتی و سلامتی اعمال شده در آن از بالاترین استانداردهای جهانی برخوردار است به طوری که دارای برج مراقبت به طول 110 متر ، منطقه بازرسی گمرکی به منظور سرعت بخشی به ترخیص کالاها ( 5600 کانتینر در روز)، سکوی بازرسی کشتیها و دیگر تأسیسات دریایی و تعدادی تأسیسات دیگر مانند انبارها و مساجد و استراحتگاهها و همچنین مرکزی پزشکی میباشد. این بندر همچنین از یک منطقه اداری کامل و مجهز برخوردار است.
در کنار تمهیدات فوق، در طراحی و احداث این بندر از جدیدترین فناوریها در عملیات بندری استفاده شده است به بیان دیگر از فناوریهایی استفاده شده که برای اولین بار در کشور قطر و منطقه اجرا میشود. همچنین یک منطقه اقتصادی، همجوار با بندر حمد در چارچوب تلاش دولت قطر برای افزایش صادرات غیرنفتی و ایجاد صنایع تولیدی، ساخته شده است.
این بندر بواسطه منطقه لوجستیک کامل ، قطر را به شبکه راه آهن کشورهای حاشیه خلیج فارس مرتبط می سازد. همچنان که اتوبانهای جدید که بندر را تغذیه میکند و بخش های زیادی از آن ساخته شده است منجر به سرعت حرکت از بندر و به آن خواهد شد علاوه بر این که هزینه حمل و نقل کالاها را کاهش خواهد داد به طوری که این بندر به مرکز باربری منطقه ای تبدیل خواهد شد.
با آغاز اولین روزهای محاصره ، وزارت حمل و نقل و ارتباطات به همراه شرکت قطری مدیریت بنادر( بنادر قطر ) اقدام به افتتاح راههای دریایی جدیدی نمود که بندر حمد را به صورت مستقیم به تعدادی از مقصدهای دریایی دیگر مرتبط می سازد که مهم ترین آنها بنادر صحار و صلاله در عمان ، بندر دیربنجی در ترکیه ، بندر کراتچی در پاکستان ، بندر ماندرا و نافاشیا در هند میباشد.
در ماه جولای 2017 بندر حمد میزبان 48873 کانتینر و 80275 تن از کالاهای عمومی و 4922 ماشین و تجهیزات و 74148 رأس دام به اضافه 7897 تن از مواد ساخت و ساز و کالاهای ساختمانی بود.
تعداد کل کشتیهای پهلو گرفته در بندر بین المللی حمد در هفت ماه اول سال جاری 2020 به حدود 902 کشتی تجاری رسیده است. بر اساس آخرین دادههای ماهانه صادره از شرکت کیوترمینالز که مرحله اول پروژه بندر بین المللی حمد را انجام داد و در حال حاضر پروژه دومین ایستگاه کانتینرها را مدیریت میکند آمده است که نسبت استقبال بندر از کشتیهای تجاری نسبت به همین تاریخ در سال قبل 2019 به میزان 1 درصد افزایش داشته و این بندر نزدیک به 922.2 هزار تن کالا متنوع طی این 7 ماه استقبال کرده است.
نکات مهم پیرامون بندر بین المللی حمد دروازه تجارت دریایی قطر جهان:
- 5 کیلومترمربع مجموع مساحت بندر حمد
- افتتاح جزئی بندر حمد در پایان سال 2015 .
- افتتاح کامل تری از بندر در اواخر سال 2016 ،
- 5 میلیارد ریال سالانه مازادهای سرمایه گذاری
- 60٪ سهم بخش خصوصی از مناقصات به ارزش 10 میلیارد ریال
- 5 میلیارد ریال ارزش پروژههای فاز دوم و دستاورد آن در سال های 2020-2021
- 5 میلیون کانتینر گنجایش بندر در سال پس از تکمیل کلیه فازها
- 27٪ سهم بندر از تجارت منطقه ای در خاورمیانه
- 5 میلیارد ریال هزینه کلی و تکمیل 80٪ از پروژه
- رسیدن 40٪ از کالاها از طریق راههای مستقیم
- 11 خط کشتیرانی مستقیم وجود دارد و گسترش هایی در آینده در دست بررسی است
- ارتباط دادن بندر به شبکه راههای جدید از 2018
- دو شرکت فرانسوی و چینی برای بیمه نمودن بندر و کالاها
- 3 ثانیه مدت بازرسی امنیتی هر یک کانتینر
- 4 میلیارد دلار سرمایه گذاری در زیرساخت ها
- 7 میلیون تن گنجایش ایستگاه کالاهای عمومی در سال
- 2 میلیون کانتینر ظرفیت ایستگاه کانتینرهای اولیه در سال
- 2021 تکمیل کلیه فازهای پروژه
- 110 متر طول برج مراقبت بندر
- 6 میلیارد ریال هزینه مخزنهای امنیت غذایی در بندر
- فراهم نمودن بیش از 200٪ از نیازهای بازار
- دروازه قطر به سوی 150 مقصد دریایی در جهان
- فراهم نمودن مخزنی برای 3 میلیون نفر به مدت دو سال
- پیش بینیهایی برای دستیابی به 35٪ (بیش از یک سوم) از کل تجارت خاورمیانه
تعداد مناقصههایی که تا کنون در پروژه بندر حمد انجام شده بالغ بر 39 مناقصه به ارزش تخمینی 18 میلیارد و 890 میلیون و 31 هزار ریال قطری میباشد که شامل کلیه بخشهای مشاوره ای و اجرایی میباشد.
ارزش پروژههایی که در 2017 به عنوان پروژههای مرحله دوم بندر دوحه اجرا شده نیز نزدیک به 2.5 میلیارد ریال میباشد.
مناقصهها شامل حفاری بندر، خدمات منابع انسانی، مدیریت و کنترل کشتیها، سیستم های امنیتی، طراحی و ساخت قایق ها، طراحی و ساخت ساختمانهای مرکزی، بازرسی گمرکی که شامل 60 ساختمان به مساحت حدود 78000 متر مربع زیربنا میشود.
شرکت صنایع سنگین شانگهای شین هوای چین ( ZPMC) بزرگترین کارخانه جرثقیل در جهان میباشد(که در سه ماهه سوم سال 2013 قراردادی با بندر حمد به ارزش 870 میلیون دلار جهت ساخت و تحویل جرثقیل های بندر امضا نمود).
طول حوضچه بندر حمد چهار کیلومتر و عرض آن هفتصد متر و عمق آن به هفده متر می رسد. پس از پایان یافتن کلیه مراحل ، ظرفیت این بندر جدید شش میلیون کانتینر خواهد بود و به 12 جرثقیل مجهز خواهد شد. هر جرثقیل قادر خواهد بود 80 تن و یا دو کانتینر با طول 40 فوت را حمل نماید.
چندی پیش یادداشت تفاهمی در رابطه با توسعه خدمات لوجستیکی و باربری و کشتیها بین دو شرکت «بنادر قطر » و مجموعه عمانی لوجستیک جهانی «أسیاد» با حضور وزیر ترابری و ارتباطات قطر که رئیس هیئت مدیره شرکت « بنادر قطر» نیز میباشد و وزیر حمل و نقل و ارتباطات عمان به امضاء رسید.
این یادداشت به کاهش هزینه باربری کمک نموده و بندر حمد را به بندری محوری تبدیل خواهد کرد. هدف از امضای این یادداشت تفاهم تقویت مبادلات تجاری بین بنادر قطر و عمان و توسعه صنعت حمل و نقل دریایی دو طرف و افزودن خطوط مستقیم از طریق بنادر میباشد.
جمع بندی
با توجه به مراتب فوق ، خلاصه و جمعبندی مطالب بالا را میتوان در سوالات سه گانه ذیل و پاسخ های مرتبط با آنها یافت:
برنامههای آینده دولت قطر برای بندر بین المللی حمد چیست؟
اهداف قطر از ایجاد و توسعه بندر بین المللی حمد به عنوان یکی از مهمترین و بزرگترین بنادر منطقه خاورمیانه؛ دستیابی به کسب و تصاحب سهم یک سومی تجارت در منطقه خاورمیانه، کاهش هزینههای واردات کالا و به حداکثر رساندن توانایی ذخیره سازی مواد اولیه در کشور در هنگام نیاز است.
اهمیت دومین ترمینال کانتینری در بندر چیست؟
اهمیت دومین ترمینال کانتینری در بندر بین المللی حمد به جهت برخورداری آن از 12 جرثقیل دروازه ای غول و پهن پیکری است که پیشرفته ترین نوع جرثقیل در جهان به حساب می آیند. جرثقیل های مزبور با قابلیت های برتر از جمله اطمینان از انباشته شدن سریع و کارآمد کانتینرها در کنار حوضچههای این بندر که این ویژگی، آن را از سایر بنادر متمایز میکند.
ظرفیت بندر بین المللی حمد چقدر است؟
بر اساس اظهارات مقامات بندری قطر، ظرفیت بندر بین المللی حمد به میزانی است که گنجایش بیش از شش میلیون کانتینر در سال دارا میباشد. بندر فوق دارای یک ترمینال باری عمومیبا ظرفیت 1.7 میلیون تن در سال و یک ترمینال غلات با ظرفیت یک میلیون تن سالانه است.
لازم به ذکر است که بندر حمد در اکتبر 2016 جایزه بزرگترین پروژه هوشمند و دوستدار محیط زیست را در کنفرانس و نمایشگاه سیترید بخش دریایی خاورمیانه که در دبی برگزار شد را از آن خود نمود.
همچنین در نوامبر سال 2016 سازمان پژوهش و توسعه خلیج فارس جایزه پایداری سال 2016 را به بندر بین المللی حمد اعطا نمود.