نگاهی به وضعیت کشاورزی در آفریقای جنوبی در سال 2020

کشاورزی در آفریقای جنوبی بخش بسیار مهمی در حوزه اقتصاد و اشتغال این کشور می‌باشد. نه تنها در حوزه اقتصادی بلکه بسیاری از موضوعات سیاسی نیز با کشاورزی گره خورده است. کشاورزان آفریقای جنوبی نقش بسزایی در صادرات کشور دارند و به اقتصاد محلی به ویژه به عنوان منبع اشتغال کمک زیادی می‌کنند. اما به دلیل محدودیت منابع آبی، آب و هوای غیر قابل پیش بینی و کمبود زمین مناسب، کشاورزی به عنوان یک صنعت می‌تواند غیرقابل پیش بینی باشد.

اشتغال در بخش کشاورزی:

براساس آمار منتشر شده در سال 2020 ، حدود 865.000 نفر در بخش کشاورزی آفریقای جنوبی فعالیت داشتند. سهم کشاورزان در تولید ناخالص داخلی GDP  حدود 2.5٪ بود. ممکن است به نظر برسد که سهم کشاورزی در تولید ناخالص داخلی آفریقای جنوبی اندک است اما باید به یاد داشت که محصولات کشاورزی به صنایع ثانویه مانند بسته بندی و فرآوری در کارخانه‌ها و همچنین به صنایع دیگر مانند حمل و نقل، فروشگاه و رستوران‌ها مربوط هستند و این صنعت است که تولید کننده اصلی مواد غذائی است.  جدا از 40122  کشاورز (مزرعه) آفریقای جنوبی که به صورت تجاری فعالیت می‌کنند، فعالیت کشاورزی برای بسیاری از کشاورزان این کشور معیشتی است. در کشاورزی تجاری، تولید محصولات کشاورزی و دامی‌با هدف فروش آن است. این نوع کشاورزی معمولاً با استفاده از فنآوریهای مدرن مانند سیستم های آبیاری پیشرفته و ماشین آلات کشاورزی مدرن انجام می‌شود.  در حالی که کشاورزی معیشتی و سنتی صرفاً تولید مواد غذایی کافی برای تأمین غذای خود و خانواده کشاورز است  و معمولاٌ چیزی برای فروش باقی نمی ماند.

• بازار محصولات کشاورزی:

در گذشته کشاورزی در آفریقای جنوبی توسط دولت تنظیم و کنترل می‌شد. در مقابل کشاورزان به صورت یارانه و امتیازات مالی از دولت کمک دریافت می‌کردند. اما از اواخر دهه 1980 این کمکها متوقف شد و کشاورزان تجاری مجبور شدند خود را با شرایط بازار آزاد وفق دهند. بازار آزاد یک سیستم اقتصادی است که مداخله دولت در آن کم است و هیچ دخالتی ندارد جایی که قیمت کالاها و خدمات صرفاً به عرضه و تقاضا بستگی دارد. در گذشته آفریقای جنوبی باتوجه به کمکهای دولت دارای تولیدات کشاورزی متنوع بود و کشور در همه زمینه‌ها خودکفا بود و البته  مقدار کافی برای صادرات به کشورهای دیگر نیز باقی می ماند. اما در سیستم بازار آزاد کشاورزان این کشور به تولید حرفه ای در مقیاس بزرگ روی آوردند و از محصولات کم بازده مانند گندم به دلیل عدم صرفه اقتصادی دور شدند. در محصولات صادراتی مانند میوه ، مرکبات، ذرت و ... سود بیشتری می‌توان کسب کرد، تمرکز و استقبال بیشتری به وجود آمد. در نتیجه آفریقای جنوبی برای اولین بار در سال 2008 به یک وارد کننده مواد غذائی مبدل شد. 

• انواع محصولات کشاورزی:

بیشترین سطح زمین‌های زراعی آفریقای جنوبی برای کشت ذرت مورد استفاده قرار می‌گیرد و پس از آن گندم و به میزان کمتری نیشکر و آفتابگردان استفاده می‌شود. مزارع ذرت حدود 2.8 میلیون هکتار را شامل می‌شود که بیشتر در استانهای فری استیت، شمال غرب، خاوتنگ و امپومالانگا است. برداشت ذرت در سال 2020 بسیار خوب بود و بیش از 15 میلیون تن از این محصول استراتژیک در آفریقای جنوبی تولید شد.

گندم در فصل زمستان و در مناطق بارانی استان کیپ غربی و مناطق شرقی استان فری استیت کشت می‌شود. آفریقای جنوبی معمولاً حدود نیمی از گندم لازم برای مصرف در کشور را تولید می‌کند. در سال 2020 میزان برداشت حدود 2 میلیون تن بود. مزارع گندم حدود 500.000 هکتار از زمین‌های قابل کشت آفریقای جنوبی را اشغال می‌کنند.

جو بیشتر در دشت های ساحلی جنوبی کیپ غربی کشت می‌شود. با توجه به بارانهای خوب سال گذشته، برداشت جو سال 2020 حدود 500.000 تن تخمین زده می‌شود. در سال گذشته کشاورزان جو کار در شرایط سختی قرار داشتند زیرا تقاضا برای محصول آنها به دلیل ممنوعیت استفاده از الکل در زمان تعطیلات عمومی‌ کورونا کاهش یافته بود. از محصول جو بیشتر برای تولید مشروبات الکلی استفاده می‌شود.

ذرت خوشه ای Sorghum  در مناطق خشک تر آفریقای جنوبی کشت می‌شود. تعداد کمی از کشاورزان  ذرت خوشه ای کشت می‌کنند زیرا سایر محصولات مانند ذرت و دانه‌های روغنی سود بیشتری دارد. تخمین زده می‌شود برداشت ذرت خوشه ای 120.000 تن باشد.

کشت بادام زمینی در آفریقای جنوبی رو به کاهش است. در سال 2020 از حدود 20 هزار هکتار از مزارع بادام زمینی در استانهای لیمپوپو، امپومالانگا، فری استیت و شمال غرب تنها 50 هزار تن محصول برداشت شد.

گل آفتابگردان در مناطقی که بارش تابستانی دارند رشد می‌کند و بیشتر از این دانه برای تولید روغن خوارکی استفاده می‌شود. در سال 2020 به میزان  765.000 تن از این محصول در آفریقای جنوبی برداشت شد.

در استانهای کوازولوناتال و امپومالانگا نیشکر محصول غالب است. آمار نشان می دهد در سال 2020-2019 نزدیک به 22.000 کشاورز به تولید نیشکر مشغول بودند که به طور متوسط سالانه 20 میلیون تن شکر تولید می‌کنند.

میوه و مرکبات آفریقای جنوبی از مهمترین تولیدات صادراتی این کشور است. آفریقای جنوبی بیش از 60٪ از میوه و مرکبات خود را به حدود 110 کشور صادر می‌کند. میوه‌ محصولی سودآور است که در قسمت های وسیعی از کیپ غربی و همچنین دره لنگ کلوف در کیپ شرقی کشت می‌شود. مهمترین میوه‌های آفریقای جنوبی شامل انگور (42٪)، سیب (27٪)، گلابی (14٪)، هلو (6٪)، آلو (6٪)، زردآلو (3٪) و شلیل (2٪) می‌باشند.  در سال 2020 آفریقای جنوبی نزدیک به 1.5 میلیون تن انگور از مزارع خود برداشت کرد که برای تولید شراب استفاده شد. برداشت محصول سال 2019 نزدیک به 1.3 تن انگور بود. کشت مرکبات تا حد زیادی به مناطق آبیاری شده مصنوعی لیمپوپو، امپومالانگا، کیپ شرقی و غربی وکوازلوناتال محدود می‌شود.

از دیگر میوه‌های نیمه گرمسیری که در آفریقای جنوبی کشت می‌شود می‌توان به آووکادو، انبه، موز ، لیچی، گوآوا، پاپایا و گرانادیلاس (پشن فروت) اشاره کرد که همگی در استانهای امپومالانگا و لیمپوپو کشت می‌شوند. در این استان‌ها همچنین ماکادمیا و گردوی آمریکائی نیز تولید می‌شود. در مناطق مرتفع استان فری استیت و امپومالانگا سیب زمینی کشت می‌شود. از دیگر محصولات مهم کشاورزی این مناطق می‌توان به گوجه فرنگی، پیاز و ذرت شیرین اشاره کرد.

کشت پنبه در سال 2020 در آفریقای جنوبی که بیشتر در لیمپوپو می‌باشد، بیش از 140 هزار عدل بود. نزدیک به 90٪ از محصول پنبه آفریقای جنوبی صادر می‌شود.

توتون و تنباکو بیشتر در مزارع استان امپومالانگا و لیمپوپو کشت می‌شود. آفریقای جنوبی دارای 177 مزرعه تجاری بزرگ توتون و تنباکو و نزدیک به 155 مزرعه کوچک است. نزدیک به 10.000 کارگر در مزارع توتون و تنباکوی آفریقای جنوبی مشغول به کار می‌باشند.

رویبوس rooibos یکی نوشیدنیها و از محصولات خاص است که تنها در آفریقای جنوبی و در منطقه Cederberg در کیپ غربی تولید می‌شود. حدود 300 کشاورز  به صورت تجاری رویبوس تولید می‌کنند  و بیش از 200 کشاورز نیز در مقایس کوچکتر به تولید این محصول مشغول هستند. در پرورش رویبوس حدود 8000 کارگر مشغول به کار هستند. در سال 2020 برداشت رویبوس حدود 20 هزار تن بود. این محصول به حدود 60 کشور جهان صادر می‌شود.

آفریقای جنوبی در زمینه کاشت گیاهان زینتی نیز فعال است شاخه گل، گیاهان گلدانی، گیاهان گلخانه ای جزء صادرات این کشور است. پروتین‌ها از محبوب ترین گل های صادراتی آفریقای جنوبی محسوب می‌شود.

• دامداری در آفریقای جنوبی:

تولیدات دامی حدود 40٪ از ارزش کل تولید محصولات کشاورزی این کشور را تشکیل می دهد. در این کشور بیش از 13500 مزرعه پرورش و تولید محصولات دامی وجود دارد که نزدیک به یک سوم آنها مزارع تجاری است. در آفریقای جنوبی  نزدیک به 22 میلیون راس دام سبک و بیش از 12 میلیون راس دام سنگین پرورش داده می‌شود. در سالهای گذشته خشکسالی مداوم بسیاری از کشاورزان را مجبور کرده است تا به شدت اندازه گله‌های خود را کوچک کنند. در سراسر کشور مزارع تولید لبنیات وجود دارد اما بیشتر در مناطق ساحلی متمرکز شده اند که آب و هوا معتدل است. گاوهای شیری حدود 20٪ از جمعیت دام سنگین این کشور را تشکیل می دهند. ارزش صنعت گوشت طیور 47 میلیارد راند براورد می‌شود. این صنعت بزرگترین بخش دامداری آفریقای جنوبی می‌باشد. مرغداران آفریقای جنوبی بیشتر مرغ و تعداد کمی اردک و بوقلمون پرورش می دهند. مزارع پرورش شترمرغ نیز در آفریقای جنوبی فعال هستند. آفریقای جنوبی 65 درصد از فراورده‌های مربوط به شترمرغ در جهان را تولید می‌کند. چرم و گوشت (گوشت شترمرغ گوشت قرمز محسوب می‌شود) مهمترین محصولات شترمرغ محسوب می‌شود.

 در سال 2017 (سالی که آخرین سرشماری در بخش کشاورزی بازرگانی انجام شد)، مرغداران 1.1 میلیارد قطعه مرغ فروختند. درآمد حاصل از دامداری و فرآورده‌های دامی (مانند تخم مرغ و لبنیات) سالانه به بیش از 150 میلیارد راند می‌باشد.  بیش از 162000 کارگر در مزارع پرورش دام آفریقای جنوبی مشغول به کار هستند که 21٪ نیروی کار در بخش کشاورزی را تشکیل می دهند.

• بخش کشاورزی آفریقای جنوبی از نظر امنیت غذایی، درآمد ملی، ایجاد اشتغال پایدار و توسعه جوامع روستایی برای آینده این کشور بسیار مهم است.
• کشاورزان آفریقای جنوبی با چالش های زیادی از جمله خشکسالی، آفات، بارشهای سیل آسا و غیر عادی همچون تگرگ روبرو هستند.
• در سال 2020 که سال شیوع کورونا و تعطیلی بخش مهم اقتصاد آفریقای جنوبی بود، بخش کشاورزی این کشور عملکرد درخشانی داشت به گونه ای که اداره آمار و اطلاعات آفریقای جنوبی این بخش را ستاره درخشان کشور در زمینه تولید، اشتغال و صادرات عنوان نمود.