وضعیت انرژی در کوبا

با فرسودگی زیرساخت‌ها و مشکلات مربوط به تامین سوخت های فسیلی که مهمترین منبع تولید الکتریسیته در کشور کوبا می‌باشد، این کشور با مسائلی در سیستم تولید برق خود مواجه شده است که می‌تواند موجب تسریع برنامه‌های افزایش سهم منابع تجدیدپذیر در سبد انرژی این کشور شود.

وضعیت نیروگاه‌های تولید برق کوبا

در هفته‌های اخیر، خاموشی بر 15 استان این کشور جزیره ای حوزه کارائیب سایه افکنده است. به گفته مقامات رسمی‌کوبا، خرابی در 8 نیروگاه ترموالکتریک و عدم رسیدگی و توجه به موقع در تعمیر و نگهداری 18 بلوک از 20 بلوک تولیدی برق این کشور، علت کسری تولید برق در کوبا محسوب می‌شود. علاوه بر این به دلیل کمبود قطعات یدکی، نقص عملکرد در سیستم های توزیع، خطوط، ایستگاه‌های فرعی و مبدل های برق نیز دیده می‌شود.

واردات نفت از ونزوئلا به کوبا با محدودیت هایی روبرو شده است

کوبا نیمی از سوخت مورد نیاز چندین نیروگاه ترموالکتریک خود را در داخل تولید می‌کند، اما بخش قابل توجهی از سوخت مورد نیاز این کشور، به واردات وابسته است. بر اساس توافقات دوجانبه، کوبا باید روزانه 53 هزار بشکه نفت و مشتقات نفتی از ونزوئلا دریافت نماید، اما طبق گزارش رسانه‌ها، به دلیل سیاست های انقباضی دولت ونزوئلا ناشی از وجود فشارها و بحران طولانی اقتصادی‌، ارسال محموله‌ها نامنظم صوت می‌گیرد و دولت کوبا نیز ارقام دقیقی در این خصوص ارائه نمی‌دهد. همچنین به گفته مدیران صنعتی کوبا، حجم گاز طبیعی مرتبط با نفت که در تأسیسات ساحل شمال غربی کوبا استفاده می‌شود کاهش یافته است، این کسری تولید تنها توسط چاه‌های نفتی جدید قابل ترمیم است.

میزان مصرف برق در کوبا از حجم تولید شده فراتر رفته است

"لیوان آرونته"، وزیر انرژی و معادن کوبا در 14 سپتامبر 2021 در یک برنامه تلویزیونی گفت: "ذخایر سوخت مورد نیاز و قابل دسترس در سیستم تولید برق، محدود و در برخی مواقع پایین تر از مقدار مورد نیاز برای پاسخگویی به تقاضای انرژی مصرف کنندگان بوده است و این امر به طور اجتناب ناپذیری منبع تامین انرژی برق را تحت تاثیر قرار می دهد."

برای خانواده‌های کوبایی، بحران کنونی یادآور قطعی طولانی مدت برق در اوایل دهه 1990 است، چراکه در آن زمان و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، کوبا، تامین کننده اصلی سوخت خود را از دست داد.

تاثیر تحریم های فلج کننده آمریکا بر تولید و واردات انرژی در کوبا

در سپتامبر 2019 بحران انرژی دیگری در کوبا رخ داد. دولت دونالد ترامپ، رئیس جمهور وقت آمریکا، گام هایی را به منظور جلوگیری از ورود نفتکش ها به کوبا برداشت که در راستای اقدامات تشدیدکننده و تحریمی اقتصادی و مالی ایالات متحده علیه کوبا بود. لازم به ذکر است که تحریم های آمریکا از سال 1962 در قبال کوبا اعمال می‌شوند. در بخشی از "گزارش سالانه تحریمی سال 2020 کوبا" آمده است: «دولت ایالات متحده تمام تلاش خود را بکارگرفته تا به تهدید و تطمیع شرکت‌هایی که به کوبا سوخت می‌رسانند بپردازد، این امر به معنای یک جهش کیفی در تشدید و اعمال اقدامات غیرمتعارف علیه فعالان حوزه حمل‌ و نقل بین‌المللی و بدون هیچ گونه مجوز قانونی و اخلاقی است.»

مقامات کوبا استدلال می‌کنند که تحریم‌ها دسترسی به اعتبارات مالی برای خرید قطعات و سایر نهاده‌ها را مختل کرده و موجب تاخیر در تعمیرات و نگهداری‌های ضروری نیروگاه‌های حرارتی می‌شود. خزانه دولت کوبا رو به تحلیل است و با توجه به تأثیرات سه دهه بحران اقتصادی و تأثیر همه‌گیری کووید-19 که اولویت دهی به واردات تجهیزات پزشکی و مواد غذایی را ضروری کرده، اقتصاد کوبا در شرایطی نیست که هزینه‌های اضافی را متحمل شود. تحلیلگران هشدار می دهند که شبکه برق کوبا در شرایط بحرانی قرار دارد و همچنان سطح بالای وابستگی به واردات سوخت، عاملی آسیب پذیر برای این کشور محسوب می‌شود چراکه حاکمیت انرژی و استقلالِ پیش بینی شده در کوبا را تضعیف می نماید.

ظرفیت های تولید برق در کوبا و محدودیت های آن

کوبا دارای ظرفیت نصب شده نیروگاهی بیش از 6500 مگاوات در ساعت است، اما ظرفیت تولید واقعی تنها نیمی از این رقم است و هنگامی‌که چندین واحد ژنراتور از شبکه برق سراسری یا سیستم ملی برق (SEN) خارج می‌شوند، برآورده کردن تقاضای 3300 تا 3500 مگاوات در ساعت غیرممکن می‌گردد. کوبا دارای هشت نیروگاه حرارتی با 20 بلوک تولیدی و ظرفیت کلی حدود 2600 مگاوات در ساعت است که معادل 40 درصد برق قابل تولید و ظرفیت اسمی نیروگاهی در این کشورِ جزیره ایِ 11.2 میلیون نفری است.

تعدادی از نیروگاه‌های حرارتی می‌توانند نفت خام فوق سنگین کوبا (بین 7 تا 18 درجه API) و دارای گوگرد بین 7 تا 8 درصد را مورد استفاده قرار دهند و به همین دلیل این امر موجب افزایش خوردگی در بویلرها می‌شود و لازم است زمان تعمیر و نگهداری معمول آن‌ها به 50 تا 70 روز در سال کاهش داده شود.

بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط رسانه‌های رسمی، کوبا دارای تولید نفت و گاز همراه معادل 3.5 میلیون تن در سال (22 میلیون بشکه) است که بر اساس داده‌های سال 2020، از این مقدار، 2.6 میلیون تن (16.3 میلیون بشکه) نفت خام و تقریبا یک میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به دست می آید.

بر اساس گزارش های رسمی، این شبکه‌های نیروگاهی، ستون فقرات سیستمی را تشکیل می دهد که در 15 استان با موتورهای تولید برق با نفت کوره و ژنراتورهای دیزلی تکمیل می‌شود. این شبکه که از کمبود قطعات یدکی نیز آسیب دیده، ماهانه از بخشی از 150 تا 200 میلیون دلار سوخت وارداتی به کشور استفاده می‌کند.

مابقی برق تولیدی کوبا در خلیج ماریل (در 45 کیلومتری غرب هاوانا) و از گاز مایع داخلی (نزدیک به 8 درصد)، منابع تجدیدپذیر (5 درصد) و واحدهای شناور (پاتانا - 3 درصد) که از سوخت های فسیلی نیز استفاده می‌کنند، تامین می‌شود.

زیرساخت های تولید برق کوبا

تنها با یک استثنا، تمامی نیروگاه‌های ترموالکتریک کوبا که عمدتا با فناوری قدیمی اتحاد جماهیر شوروی و بلوک سوسیالیستی اروپای شرقی ساخته شده اند، عمر 30 تا 35 ساله خود را پشت سر گذاشته و به گفته مدیران صنعتی کوبا، برای تعمیر هریک از این نیروگاه‌ها حدود 40 تا 80 میلیون دلار سرمایه نیاز است. به منظور  برطرف نمودن بحران کنونی، دولت در حال حاضر یک طرح سرمایه‌گذاری با هدف فعال‌سازی پتانسیل های استفاده نشده در تولید و همچنین اولویت‌بندی در زمینه تعمیر و نگهداری مرحله به مرحله تاسیسات را اعلام نموده است.

وزیر انرژی و معادن کوبا در این خصوص می‌گوید: «پروژه‌های این استراتژی شامل احداث چهار بلوک تولید برق حرارتی 200 مگاوات بر ساعت است که از نفت خام تولید داخل استفاده می‌کند. در حال حاضر پروژه‌هایی در مراحل مختلف برای تولید برق 3500 مگاوات بر ساعت از منابع تجدیدپذیر وجود دارد که تحت تاثیر شرایط بحرانی فعلی ناشی از کرونا قرار گرفته و پیشرفتی نداشته است.»

انرژی‌های تجدیدپذیر در کوبا؛

در سال 2014، دولت کوبا "سیاست توسعه منابع انرژی تجدید پذیر و استفاده کارآمد از انرژی تا سال 2030" را تصویب کرد که با هدف کاهش تدریجی استفاده از سوخت های فسیلی و تامین 24 درصد انرژی از منابع پاک و تجدید پذیر تا سال 2030 ترسیم شده است. این سیاست همچنین در جهت تشویق سرمایه‌گذاری خارجی در پروژه‌های بزرگ و کوچک محلی و با هدف بهبود بهره‌وری انرژی و خودکفایی از طریق تأسیسات متصل به شبکه ملی و سراسرس برق صورت می‌گیرد. بر اساس برخی برآوردها، برای توسعه بیش از 2000 مگاوات / ساعت ظرفیت جدید تولید برق از طریق منابع تجدیدپذیر طی 9 سال آینده، بیش از سه میلیارد دلار بودجه مورد نیاز است.

"فرمان قانونی شماره 345 کوبا که در سال 2019" به تصویب رسید، مربوط به توسعه منابع تجدیدپذیر و دربرگیرنده مشوق هایی است که با هدف ارتقای خودکفایی در زمینه انرژی‌های پاک، فروش انرژی مازاد به شبکه سراسری و همچنین مزایای تعرفه ای و مالیاتی برای اشخاص حقیقی و حقوقی که از این منابع استفاده می‌کنند، ارائه شده است. این قانون همچنین نصب کارآمدترین لامپ های ال ای دی در چراغ های عمومی خیابان، فروش آبگرمکن‌های خورشیدی و وسایل کارآمد و همچنین کمپین‌های آموزش عمومی در خصوص الزام به صرفه جویی در انرژی را در خود جای داده است.

ظرفیت های بالای کوبا در زمینه استفاده از انرژی‌های نو

کوبا سال 2020 را با ظرفیت نصب شده تقریبا 300 مگاوات / ساعت از منابع تجدیدپذیر به پایان رساند که برخی از تأسیسات آن مورد حمایت و پشتیانی مؤسسات و پروژه‌های بین المللی بود. مطالعات اخیر نشان می دهد که گسترش منابع تجدیدپذیر می‌تواند استفاده از سوخت های فسیلی در تولید برق را تا 2.3 میلیون تن و همچنین انتشار دی اکسید کربن را تا هشت میلیون تن کاهش دهد. با این حال به دلیل هزینه بالا، طرح‌های فوق با فناوری‌هایی که برای جذب انرژی از نور خورشید، باد، آب و زیست‌توده استفاده می‌کنند، در تضاد است.

کوبا کشوری است که متوسط تابش خورشیدی در آن بیش از پنج کیلووات بر متر مربع در روز است (که در مقیاس جهانی نرخ بهره وری بسیار بالا قلمداد می‌گردد)، هدف دولت آن توسعه همه این منابع است و چنین برنامه ای در نوع خود بسیار پیشرفته محسوب می‌شود.

هزینه بالای استفاده خانگی از انرژی‌های نو در کوبا

در اواخر ماه جولای، قوانینی در کوبا تصویب و منتشر شد که به مردم اجازه می‌داد سیستم‌های انرژی خورشیدی را بدون عوارض گمرکی و بدون اهداف تجاری وارد نمایند. همچنین آن‌ها می‌توانند تجهیزات، قطعات و اجزایی که به عنوان منابع انرژی تجدیدپذیر تولید یا کار می‌کنند را تهیه کنند. برخی از فروشگاه‌های زنجیره ای نیز پنل های خورشیدی را با قیمت بیش از 1500 دلار برای هر واحد می فروشند، در حالی که حقوق ماهیانه کوبایی‌ها بین 87 تا 400 دلار است. اگرچه دولت می‌تواند انرژی مازاد را از مصرف‌کنندگان خصوصی خریداری نماید، اما مردم کوبا بر این باورند که هزینه خرید و راه‌اندازی یک سیستم فتوولتائیک (خورشیدی) ارزش آن را ندارد چراکه چندین سال زمان لازم است تا سرمایه‌گذاری اولیه به سبد خانوارها بازگردد. همچنین فناوری ذخیره سازی انرژی خورشیدی برای استفاده در شب، یکی دیگر از مسائلی است که هنوز در مورد آن تصمیمی اتخاذ نشده است. همچنین عدم وجود باتری‌های مناسب و تجهیزات ذخیره سازی انرژی و گران قیمت بودن آن‌ها، عملا استفاده از پنل های خورشیدی در منازل را با مشکل مواجه ساخته است.