سال 2021 سال موفقیت دو وجهی در بخش کشاورزی اوکراین

سال 2021 برای کشاورزان اوکراینی به طرز شگفت انگیزی دو وجهی بود. از یک طرف، برداشت محصول رکوردی را به ارمغان آورد و راه اندازی بازار زمین مورد انتظار را بهمراه داشت و از سوی دیگر، روندهای منفی خاصی را آغاز کرد که ممکن است در سال آینده به کشاورزان آسیب برساند. در این گزارش رویدادهای اصلی کشاورزی سال 2021 و تأثیر آنها بر کشاورزی داخلی در سال 2022 مورد بررسی قرار گرفته است.

راه اندازی بازار معاملات زمین‌های کشاورزی:

بدون شک مهمترین رویداد ارضی در سال گذشته راه اندازی بازار معاملات زمین از اول جولای 2021 بود که اوکراین بیش از بیست سال منتظر آن بود. رئیس جمهور اوکراین در پیام تبریک سال نو میلادی گفت: بازار زمین شروع به کار کرده و میلیون‌ها اوکراینی مالک واقعی زمین خود شده اند. این مورد توسط همه شرکای بین المللی ما مورد توجه قرار گرفته است. موضوع راه اندازی بازار زمین در اوکراین مدت ها بود که از سطح صرفاً اقتصادی فراتر رفته و به طور فعال توسط پوپولیست ها در وعده‌های انتخاباتی مورد سوء استفاده قرار می‌گرفت. سال به سال، اظهاراتی از تریبون شورایعالی مبنی بر اینکه پس از لغو تعلیق فروش، زمین‌های کشاورزی خرده مالکان داخلی بلافاصله توسط ملاکان بزرگ کشاورزی و خارجیان خریداری می‌شود و با این اقدام مالکیت از اوکراین خارج و کشاورزی نابود می‌شود عنوان می‌شد. با تصویب این قانون استدلال های منطقی مبنی بر اینکه این واقعیت که دهقانان نمی‌توانند آزادانه اموال خود را تصاحب کنند خلاف قانون اساسی است و توقف فروش زمین کشاورزی در هیچ یک از کشورهای توسعه یافته اعمال نمی‌شود عامدانه، حامیان حفظ وضع موجود روابط زمین و کشاورزان را حذف کرد. فقط در مورد حق اجاره که به صاحبان زمین، اجازه می دهد زمین‌های بزرگ را آزادانه به طور انبوه در اختیار داشته باشند، شرایط مساعدی را برای حمله ایجاد کرد و مانع از توسعه بخش کشاورزی شد. تصویب قانون تاریخی معاملات اراضی کشاورزی سرانجام سرآغازی را برای خروج از دور باطل دروغ و دستکاری در بازار زمین رقم زد. با این حال، با توجه به این واقعیت که اوکراینی‌ها چندین دهه تزهایی در مورد "فروش زمین" شنیده اند، راه اندازی این بازار با مقاومت خود مردم روبرو شد. بنابراین، تاکنون بازار زمین اوکراین به شکل نسبتاً بسته در حال فعالیت است - فقط افرادی می‌توانند آن را خریداری کنند که شهروند اوکراین هستند و مالک بیش از 100 هکتار نباشند؛ به همین دلیل، بازار زمین هنوز تأثیر مثبت قابل توجهی بر اقتصاد ملی نداشته است.

بر اساس گزارش ژئوکاداستر دولتی، در طول 100 روز اول راه اندازی بازار زمین در اوکراین، تقریبا 30000 قطعه زمین با مساحت 70.57 هزار هکتار سلب مالکیت شد. با توجه به اینکه بانک زمین اوکراین بیش از 42 میلیون هکتار است، "رونق" پیش بینی شده در حراج برای این دوره رخ نداد. واقعیت این است که مالکان برای فروش ملک خود عجله ای ندارند، بلکه منتظر افزایش قیمت هستند. هزینه متوسط یک هکتار برای 100 روز اول بازار حدود 44 هزار گریونا بود، بنابراین اکنون عمدتاً کسانی معامله می‌کنندکه نیاز فوری به پول دارند. حتی وزارت سیاستگذاری کشاورزی اذعان می‌کند که زمین‌های اوکراین در حال حاضر کمتر ارزش گذاری شده است. با این حال، وزیر کشاورزی خوشبین است و می‌گوید: در مورد افزایش ارزش، طبق برآورد ما، سالانه 7% تا10% خواهد بود. زمین کشاورزی کمتر ارزش گذاری شده، اما عواملی مانند رکورد رشد در بازارهای جهانی برای قیمت محصولات کشاورزی در بازار وجود دارند که بر رشد قیمت تاثیر می‌گذارند؛ اگر بازار از ابتدا با محدودیت های کمتری راه اندازی می‌شد، تقاضا برای زمین بیشتر می‌شد که به سهم خود تأثیر مثبتی بر قیمت داشت و صاحبان واحد را به چانه زنی ترغیب می‌کرد. با این حال، حتی در چنین شکل نیم بندی هم شروع اصلاحات ارضی یک گام مهم در مناسبات متمدنانه و دموکراتیک معاملات زمین است.

ثبت رکورد در برداشت با کیفیت محصول:

کشاورزان در نظرسنجی راجع به ارزیابی سال 2021 گفتند که به طور کلی از نتایج آن راضی هستند؛ در سال گذشته شرایط آب و هوایی مساعد باعث شد تا محصول خوبی جمع آوری شود و رشد برداشت محصول نسبت به سال 2020 رشد قابل توجهی باشد. به گفته وزارت کشاورزی و سیاستگذاری ارضی، در سال 2021 کشاورزان اوکراینی بیش از 106 میلیون تن غلات برداشت کردند که یک رکورد تاریخی جدید محسوب می‌شود. این امر با تابستان خشک و پاییز با رطوبت متوسط در اکثر مناطق اوکراین تسهیل شد؛ به ویژه، گندم که کشاورزان اوکراینی بیش از 32 میلیون تن برداشت کردند.

شوک گازی برای صنعت کشاورزی:

یکی دیگر از شوک های ناخوشایند برای کشاورزان اوکراینی در سال 2021 بحران گاز بود که ضربه مخربی به بسیاری از انواع تولیدات کشاورزی وارد کرد. قیمت گاز برای شرکت ها در طول سال تقریبا 10 برابر شد. کشاورزان و تولیدکنندگان کود از اولین کسانی بودند که اثرات افزایش قیمت سوخت را احساس کردند. قیمت کودهای شیمیایی که تقریباً 80% قیمت آن گاز است، 2 تا4 برابر افزایش یافت. در نتیجه، کشاورزان خرید خود را کاهش دادند که می‌تواند تأثیر منفی بر عملکرد آینده داشته باشد. برخی از شرکت های اوکراینی تولیدکننده کودها به دلیل سودآوری ناکافی شروع به تعطیلی کرده اند. در کنار تولیدکنندگان کود، سایر بخش‌های کشت و صنعت نیز از قیمت نجومی‌گاز متضرر شده اند. افزایش بی سابقه قیمت انرژی به مشاغل گلخانه ای ضربه سختی زده و باعث افزایش قیمت سبزیجات شده است. بنگاه‌های گلخانه‌ای داخلی، خود را در چنین وضعیت دشواری می‌بینند که قیمت کودهای شیمایی اوکراینی در برخی جاها بالاتر از نوع وارداتی آن است؛ بنابراین تنها راه نجات، کاهش تولید یا تعطیلی کامل است. این باعث شده است که مثلا سبزیجات وارداتی از ترکیه ارزانتر از تولید داخلی شود به این دلیل که هزینه کشت سبزیجات در ترکیه کمتر از اوکراین است.

بدلیل همین سود کم هر سال از تعداد پرورش دهندگان دام و طیور در اوکراین کم می‌شود؛ به عنوان مثال، فقط در سال 2021، تعداد گاوها 6.4% کاهش یافت. در کنار دام، تولید فرآورده‌های دامی نیز رو به کاهش است. با شروع بحران گاز، وضعیت مشاغل لبنی و گوشتی بدتر می‌شود. به گفته رئیس اتحادیه شرکت های لبنی، صنعت ملی لبنیات در شش ماه گذشته در بحران عمیقی قرار داشته، با زیان کار می‌کند و به این نتیجه رسیده اند که افزایش بیشتر قیمت انرژی منجر به توقف شرکت های فرآوری شیر می‌شود. این کارشناس می‌گوید: وضعیت متناقض است؛ هر چه بیشتر شیر را فرآوری و تولید کنید، بیشتر متضرر می‌شوید. قیمت گاز در یک سال برای ما تقریباً 10 برابر و برق 2.5 برابر شده است. قیمت مواد بسته بندی 42% و قیمت شیر خام 25% افزایش یافته اما ما فقط توانستیم قیمت محصولات نهایی را به طور متوسط تنها 7% افزایش دهیم. با وجود این، واقعیت آن است که قیمت ها تقریباً یک سوم بالاتر از کشور همسایه، لهستان است که ما را با شیر خود لبریز می‌کند.

مدیر اجرایی اتحادیه مرغداران اوکراین هم می‌گوید: نمایندگان تجارت طیور در این شرایط دشوار نیز تولید را کاهش داده یا متوقف خواهند کرد. یک طبقه خاص از تولیدکنندگان کوچک صد درصد متوقف خواهند شد. زیرا آنها به سودآوری تجارت نگاه می‌کنند اگر سودی وجود داشته باشد، کار می‌کنند، اگر هیچ سودی نباشد متوقف می‌شود و این معنایش توقف تولید است.

رئیس انجمن تولیدکنندگان شیرینی معتقد است: صنعت شیرینی سازی اوکراین شش ماه است که با مشکل صادرات مواجه بوده و شواهد نشان می دهد که شرکت هایی وجود دارند که حداقل یکی دوماه تولید خود را متوقف می‌کنند تا قیمت سوخت بهتر شود. ما دیگر نمی‌توانیم قیمت‌های صادراتی را افزایش دهیم، زیرا رقابت را با همتایان در کشورهایی که گاز ارزان‌تری دارند، از دست می‌دهیم.

قیمت موادغذایی:

امروزه تولیدکنندگان مواد غذایی در یک دور باطل قرار گرفته اند: اگر قیمت محصولات خود را در همان سطح نگه دارند، با ضرر کار خواهند کرد و اگر قیمت ها را افزایش داده، سعی در جبران افزایش هزینه‌ها کنند (چیزی که اکنون در حال انجام است) چگونه با جمعیت فقیری که دیگر توان خرید حتی پرمصرف ترین محصولات را ندارند، برخورد کنند؟ لذا تولیدکنندگان مواد غذایی از دولت خواسته اند تا مداخله کرده و از خرده فروشان بخواهد از موضع خود وارد شوند و قیمت خرید کالاها را به نفع خود دستکاری نکنند. در آخرین روز سال 2021، وزیر سیاستگذاری به همراه نمایندگان اتحادیه‌های مواد غذایی یادداشتی را امضا کردند که حداکثر قیمت گاز طبیعی را برای تولیدکنندگان کالاهای دارای اهمیت اجتماعی، پایین تر تعیین کنند. در اواسط ژانویه، دولت مقررات دولتی قیمت تعدادی از کالاها مانند گندم سیاه، شکر، آرد، ماکارونی، شیر، روغن، تخم مرغ، مرغ، کره را مشخص و افزایش قیمت بیش از 10 درصدی آنها را ممنوع کرد. اما نباید انتظار داشت که اقدامات فعلی دولت منجر به افزایش قیمت مواد غذایی نشود. آن دسته از تولیدکنندگانی که در آینده نزدیک تعطیل نشوند، تلاش خواهند کرد تا با افزایش سود برای محصولات خود در طول سال 2022، زیان را جبران کنند و این یک تصمیم شخصی نیست بلکه تجارت است. با این حال، برای اوکراینی‌ها که مواد غذایی نزدیک به50% ساختار مخارجشان را تشکیل می دهد، این ضربه می‌تواند بسیار دردناک باشد.

انتظارات از سال 2022

با این وجود، تولیدکنندگان داخلی مواد غذایی، سال جدید را با امید شروع کرده اند. برای وزارت سیاستگذاری کشاورزی اوکراین، سال جدید، مسیرهای اصلی توسعه حوزه کشاورزی داخلی، گشایش بازارهای جدید برای تولیدات کشاورزی، سرمایه گذاری‌های مالی، راه اندازی روش های آبیاری اصلاحی و تداوم اصلاحات ارضی همراه خواهد بود. سال 2022، طبق پیش بینی‌های مدیر توسعه کسب و کار شرکت کشاورزی، اگر با آب و هوایی که موجب خشک شدن کرت ها مشابه سال 2020 مواجه نشویم؛ کشاورزان می‌توانند انتظار برداشت بدتر از سال 2021 را نداشته باشند. با این حال، در بهار، کشاورزان می‌توانند انتظار یک شگفتی ناخوشایند یعنی قیمت بالای کود (به دلیل قیمت بسیار بالای گاز در زمستان 22-2021) و کمبود آن (به دلیل تعطیلی برخی از کارخانه‌های اوکراینی که این کودها را تولید می‌کردند)، را داشته باشند که تا حد زیادی بر بازده محصول تأثیر خواهد گذاشت. کشاورزان می‌توانند کود را پس انداز کنند و کمتر مصرف کنند یا در صورت اختلال در عرضه، آن را دیر مصرف کنند بسیار مهم است که کشاورزان مقدار مورد" نیاز" کود را مصرف کنند؛ زیرا کاهش استفاده از آنها به میزان 20% می‌تواند عملکرد و کیفیت محصول را تا 5% کاهش دهد. ضمناً، زمستان ملایم برای کشاورزان خوشایند است، زیرا برای رونق محصولات زمستانی ایمن است. اما اگر کل صنعت فرآوری ارزش آفرین در آستانه "بقا" باقی بماند حتی برداشت زیاد، مجتمع کشاورزی و صنعتی اوکراین را نجات نخواهد داد و با نزدیکترین همسایگان هم در یک جنگ رقابتی شکست خواهد خورد. در هفته‌های اول سال، کشاورزان اوکراینی امیدوارند که سال جدید تغییرات مثبتی را به ارمغان آورد و کار سخت، نتیجه بخش باشد؛ اما در پس این خوش‌بینی، نباید واقعیت عینی را فراموش کرد که سال گذشته با بحران‌های جدی در صنعت کشاورزی همراه بود که چشم پوشی از آن خطرناک است، زیرا تعمیق آنها می‌تواند عنوان غرورآفرین « انبار غله اروپایی» را از کشور اوکراین بگیرد.