تجارت محصولات کشاورزی برزیل در سال 2021 و فرصت های صادراتی به این کشور

صادرات محصولات کشاورزی برزیل در سال 2021 با رشد 19.7درصدی به رقم تاریخی 120.4 میلیارد دلار رسید که این رشد را مدیون افزایش قیمت محصولات صادراتی بود. سویا، گوشت گوساله، شکر، مرغ، خمیر چوب، قهوه، چوب، ذرت و پنبه مهمترین محصولات صادراتی کشاورزی برزیل را تشکیل می¬دهند. براساس پیش بینی‌ها تولید به ویژه سویا و ذرت در سال 2022 ( مهمترین کالاهای وارداتی ایران از برزیل) به دلیل خشکسالی در جنوب برزیل کمتر از پیش بینی¬های قبلی خواهد بود. واردات محصولات کشاورزی نیز با رشد 19 درصدی به 15.5 میلیارد دلار رسید. گندم، ماهی، سبزیجات، مالت، میوه ، لبنیات و روغن زیتون مهمترین کالاهای وارداتی کشاورزی برزیل می‌باشند. روغن زیتون، سیب زمینی، سیر، خشبکار و میوه محصولات دارای ظرفیت صادراتی از ایران به برزیل می‌باشند.

آمار تجارت محصولات کشاورزی برزیل در سال 2021 اخیراً به صورت جداگانه توسط وزارت خانه ­های کشاورزی  و اقتصاد برزیل منتشر شده و توسط موسسه تحقیقاتی اقتصاد کاربردی این کشور مورد بررسی قرار گرفته است. علیرغم اینکه پدیده­ های اقلیمی نامساعد همچون خشکسالی و یخ زدگی به صورت قابل ملاحظه ای تولید محصولات کشاورزی برزیل را در سال زراعی 2021/2020 تحت تاثیر قرار داد؛ ارزش صادراتی محصولات کشاورزی این کشور با افزایش 19.7 درصدی به رکورد تاریخی 120.4 میلیارد دلار رسید. میزان واردات محصولات کشاورزی این کشور نیز با رشد 18.9 درصدی به 15.5 میلیارد دلار رسید. با این ارقام تجارت محصولات کشاورزی برزیل تراز مثبت 105 میلیارد دلاری را ثبت نمود، در حالیکه تراز تجاری دیگر بخش های اقتصادی این کشور منفی 43.8 میلیارد دلار بود.

علیرغم اینکه صادرات کشاورزی برزیل در سال 2021 از نظر وزنی کاهش 1.2 درصدی را تجربه کرد؛ رشد قیمت های صادراتی محصولات کشاورزی به میزان 21.2 درصد باعث افزایش ارزش صادراتی کشاورزی این کشور گردید. سال 2021 به عنوان سال پر تورم برای محصولات کشاورزی به ثبت رسید زیرا به دلیل افزایش تقاضای جهانی (علیرغم نرخ پایین بازیابی رشد اقتصاد جهانی) و محدودیت در عرضه محصولات کشاورزی (تحت تاثیر شرایط آب و هوایی نامساعد، کاهش استفاده از نیروی کار متاثر از شیوع بیماری همه گیری کرونا، مشکلات در چرخه عرضه، هزینه‌های بالای حمل و نقل، بحران کانتینرها و افزایش قیمت جهانی نفت) قیمت محصولات کشاورزی بالا رفت. 15 محصول عمده صادارت کشاورزی برزیل که 89.5 درصد صادرات بخش کشاورزی این کشور را تشکیل می دهند، همگی شاهد افزایش قیمت بودند.  

محصولات کشاورزی اصلی صارداتی برزیل در سال 2021

ردیف	محصول	ارزش صادرات (میلیارد دلار)	وزن (میلیون تن)	درصد افزایش صادارت ارزش	میانگین قیمت (دلار بر تن)	درصد تغییر قیمت (نسبت به سال 2020)
1	دانه سویا	38.6	86	35.2	449	30.3
2	گوشت گوساله	9.2	1.84	8.5	4986	18.3
3	شکر	9.2	27.2	5	337	18
4	گوشت مرغ	7.5	4.46	25	1676	15.4
5	کنجاله سویا	7.4	17.2	24.7	428	22.7
6	خمیر چوب(سلولز)	6.7	16.2	12.4	414	12.1
7	قهوه	6.4	2.38	15.3	2670	19.6
8	چوب	5.3	10.45	44.2	507	20.5
9	ذرت	4.1	20.4	28 -	203	20.6
10	پنبه	3.4	2	5.6	1689	11.2
11	گوشت خوک	2.6	1.11	5.6	2340	4.9
12	روغن سویا	2	1.65	164	1222	78
13	کاغذ	1.9	2	9.1	915	10.4
14	آب میوه	1.9	2.4	16.3	770	3.9
15	چرم و محصولات چرمی	1.8	0.409	41	4310	63
	دیگر محصولات	12.6
جمع صادرات		120.4

 

مهمترین محصولات صادراتی کشاورزی برزیل

عمده ترین محصولات صادراتی کشاورزی برزیل را پنج گروه کالایی سویا (دانه، کنجاله، روغن)، گوشت (گاو، مرغ، خوک)، چوبی (چوب، کاغذ، خمیر چوب)، نیشکر (شکر و اتانول) و قهوه تشکیل می دهند. این پنج گروه کالایی در مجموع  81.6 درصد کل صادرات محصولات کشاورزی برزیل را در اختیار دارند.

1- سویا و مشتقات

گروه کالایی سویا (دانه، روغن، کنجاله) با 48 میلیارد دلار مهمترین گروه کالایی صادراتی کشاورزی برزیل است و سهم 39.8 درصدی از کل صادرات محصولات کشاورزی این کشور را در اختیار دارد. صادرات این گروه کالایی از نظر وزنی نیز به 105 میلیون تن رسید که رشد 3.9 درصدی نسبت به سال 2020 داشت. افزایش صادرات این گروه کالایی نتیجه ثبت رکورد برداشت 137 میلیون تنی سویا در سال زراعی 2021/2020 بود.

صادرات دانه سویا (اولین محصول صادراتی کشاورزی برزیل) به 86 میلیون تن به ارزش 38.6 میلیارد دلار رسید که از نظر وزنی 3.8 درصد و از نظر ارزش 35 درصد افزایش داشت. میانگین قیمت دانه سویا در مقایسه با سال 2020 افزایش 30.3 درصدی داشت و به 449 دلار رسید که هم سطح قیمت های سال 2014 بود. رشد تقاضای بالای جهانی سویا باعث افزایش قیمت سویا گردید که این امر باعث هدایت بخش عمده­ای از سویای برداشت شده به سمت صادرات گردید و نتیجه آن کاهش عرضه دانه سویا در بازار داخلی و افزایش قیمت سویا گردید.  

صادرات کنجاله سویا نیز به 17.21 میلیون تن به ارزش 7.37 میلیارد دلار بالغ شد که رشد 24.7 درصدی نسبت به سال 2020 داشت. روغن سویا نیز با صادرات 1.65 میلیون تن به ارزش 2.02 میلیارد دلار سومین محصول صادراتی این گروه کالایی بود.

2- گوشت (گوساله، مرغ و خوک)

گروه کالایی گوشت با 19.86 میلیارد دلار دومین گروه کالایی مهم کشاورزی بزیل است که سهم 16.5 درصدی از کل صادرات برزیل را در اختیار دارد. صادرات این گروه از نظر وزنی 4.4 درصد و از نظر ارزش 10 درصد افزایش یافت. گوشت گوساله مهمترین محصول این گروه کالایی بود که صادرات از نظر وزنی آن کاهش داشت ولی صادرات گوشت مرغ افزایش داشت.

تولید جهانی گوشت گوساله در سال 2021 که با کاهش 1.1 درصدی به 60.8 میلیون تن رسید. علت این امر کاهش کشتار در آرژانتین، استرالیا و برزیل بود. آرژانتین که با قیمت های بالای داخلی مواجه بود؛ صادرات را محدود نمود تا بتواند بازار داخلی را تنظیم کند. استرالیا نیز با هدف بازپروری گله‌های دام خود کشتار را محدود نمود زیرا گله‌های دام این کشور به پایین ترین میزان در 23 سال گذشته رسیده بود. در برزیل نیز عامل اصلی افت کشتار کاهش تقاضای داخلی و هزینه‌های بالای تولید بود.

صادرات گوشت گوساله برزیل در سال 2021 به 9.2 میلیارد دلار رسید که رشد 8.5 درصدی نسبت به سال قبل آن نشان می دهد. افزایش ارزش صادراتی گوشت گوساله مدیون افزایش قیمت میانگین این محصول پروتئینی بود که افزایش 18.3 درصدی را در طول سال تجربه کرد. از نظر وزنی نیز صادرات گوشت گوساله این کشور به 1.85 میلیون تن رسید که افت 8.3 درصدی نسبت به سال 2020 داشت.. چین (3.9 میلیارد دلار)، هنگ کنگ (587 میلیون دلار)، شیلی (563 میلیون دلار)، آمریکا (465 میلیون دلار) و اتحادیه اروپا (432 میلیون دلار) مهمترین خریداران گوشت برزیل بودند.

اعمال تحریم های وارداتی از سوی چین از نیمه دوم سپتامبر 2021 به صورت جدی صادرات گوشت برزیل را تحت تاثیر قرار داد. طی مدت سه ماه که تحریم های چین بر روی واردات گوشت از برزیل برقرار بود، میزان محموله‌های صادارتی افت 32.5 درصدی در مقایسه با سال 2020 را ثبت کرد. از ماه دسامبر صادرت گوشت گاو به روند صعودی بازگشت ولی همچنان پایین تر از ارقام سالهای 2019 و 2020 است.   

ب) گوشت مرغ

تولید جهانی گوشت مرغ نیز نسبت به پیش بینی‌های قبلی پایین تر بود و به 101 میلیون تن رسید. عامل اصلی کاهش تولید جهانی افت 7 درصدی تولید چین به شدت قیمت های بین المللی مرغ را تحت فشار قرار دارد. برزیل به عنوان بزرگترین صادر کننده گوشت مرغ دنیا رشد 2.2 درصدی در تولید مرغ را ثبت کرد. تقاضای داخلی و خارجی عامل محرک افزایش تولید بود. صادرات گوشت مرغ این کشور رقم 7.5 میلیارد دلار رسید که رشد 25 درصدی نسبت به سال 2020 داشت. از نظر وزنی نیز صادرات این کشور به 4.47 میلیون تن رسید که  رشد 8.3 درصدی داشت. افزایش قیمت مرغ صادرات به میزان میانگین 15.4 درصد باعث افزایش قیمت به سطح قمیت های سال 2014 گردید. محدودیت عرضه به ویژه کاهش کانتینر در سطح بین المللی و شیوع آنفولانزای مرغی در اروپا و آسیا قیمت های مرغ را بالا برد. چین (1.27 میلیارد دلار)، ژاپن (831 میلیون دلار)، امارات (690 میلیون دلار) و عربستان سعودی (648 میلیون دلار) مهمترین خریداران مهم گوشت مرغ برزیل بودند. عربستان سعودی که به لحاظ سنتی اولین خریدار گوشت مرغ برزیل بود از سال 2016 خریدهای خود را کاهش داده و جای خود را به چین داده است.

ج) گوشت خوک

 صادرات گوشت خوک به رقم 2.62 میلیارد دلار رسد که رشد 16.1 درصدی نسبت به سال 2020 داشت. چین با 1.28 میلیارد دلار اولین بازار صادراتی گوشت خوک برزیل بود.

3- محصولات جنگلی (خمیر چوب، فرآورده‌های چنوبی و کاغذ)  

صادرات این گروه کالایی با 13.94 میلیارد دلار 11.6 درصد محصولات کشاورزی صادراتی برزیل را تشکیل می دهد. ارزش صادراتی این گروه کالایی افزایش 22 درصدی نسبت به سال 2020 داشت. صادرات سلولز(خمیر چوب) به عنوان مهمترین محصول این گروه کالایی به 16.26 میلیون تن به ارزش 6.73 میلیارد دلار رسید که از نظر ارزش رشد 12.4 درصدی و از نظر وزنی افزایش 0.3 درصدی داشت. قیمت سلولز پس از کاهش متوالی میانگین قیمت صادراتی خمیر چوب (سلولز) در سال 2020، شاهد بهبود نسبی بود و قیمت در پایان سال رشد 12.1 درصدی داشته  و به رقم  414 دلار در هر تن رسید.

صادرات چوب و محصولات چوبی نیز به رکورد 5.30 میلیارد دلاری رسید که رشد 44.2 درصدی نسبت به رقم ثبت شده در سال 2020 داشت. این رکورد تحت تاثیر رشد 19.6 درصدی وزن چوب صادراتی و رسیدن به رقم 10.45 میلیون تنی قرار داشت. افزایش 20.5 میانگین قیمت صادراتی نیز عامل تاثیر گذار دیگر بود. آمریکا با 773 میلیون دلار اولین خریدار چوب و همچنین با 2.45 میلیارد دلار اولین خریدار فرآورده‌های چوبی این کشور بود. صادرات کاغذ نیز به  2.08 میلیون تن به ارزش 1.9 میلیارد دلار رسید که افزایش 9.1 درصدی داشت.

4- گروه نیشکر (شکر و اتانول)

صادرات این گروه کالایی به 10.26 میلیارد دلار رسید که سهم 8.5 درصدی از صادرات محصولات کشاورزی برزیل داشت. تولید شکر به عنوان محصول اصلی این گروه کالایی تحت تاثیر کاهش 4.1 درصدی سطح زیر کشت نیشکر (سطح زیر نیشکر عمدتاً جای خود را به سویا و ذرت داد) و همچنین شرایط اقلیمی نامناسب (از جمله کاهش بارندگی و وقوع یخ زدگی در مناطق جنوبی برزیل) افت کرد. وزن محموله‌های صادراتی شکر برزیل به 27.26 میلیون تن رسید که کاهش 11 درصدی نسبت به سال 2020 داشت ولی از نظر ارزش با رشد 5 درصدی به 9.18 میلیارد دلار رسید. این افزایش مدیون افزایش 18 درصدی میانگین قیمت صادراتی شکر بود. کاهش تولید شکر در برزیل (بزرگترین صادر کننده شکر دنیا) و در تایلند نیز در افزایش قیمت ها تاثیرگذار بود.

 تولید تایلند (دومین تولید کننده شکر دنیا) از کاهش 43 درصدی تولید در سال زراعی 2020-2019 آسیب دیده بود؛ در سال زراعی 2021-2020 تولید تایلند کاهش 8.5 درصدی دیگر را تجربه کرد. این موضوع افزایش صادرات از دیگر تولید کنندگان شکر از جمله هند را گردید. براساس پیش بینی‌ها تولید نیشکر برزیل در سال 2022/2021 با کاهش 13.2 درصدی به 568.4 میلیون تن خواهد رسید. براساس برآورد سازمان بین المللی شکر کاهش تولید در برزیل با رشد تولید در اتحادیه اروپا، هند، روسیه و تایلند جبران خواهد شد.

صادرات اتانول به عنوان دومین محصول این گروه کالایی به 1.06 میلیارد دلار رسید که کاهش 10.9 درصدی نسبت به سال 2020 داشت. از نظر وزنی نیز صادرات اتانول با کاهش 27 درصدی به 1.13 میلیون تن رسید.

5- قهوه

صادرات قهوه برزیل به پنجمین گروه کالایی مهم کشاورزی برزیل 6.37 میلیارد دلار رسید که سهم 5.3 درصدی از صادرات کشاورزی برزیل می‌باشد. تولید قهوه برزیل در سال گذشته میلادی تحت تأثیر  تغییرات فیزیولوژیک و شرایط آب و هوایی در طول چرخه تولید از جمله مانند یخبندان، کمبود و توزیع ضعیف بارندگی در مناطق کاهش 24.4 درصدی داشت. پارامتر موثر دیگر در تجارت قهوه برزیل؛ تقاضای بین المللی بالای این محصول از زمان شروع همه گیری کرونا می‌باشد که به طور مستقیم به افزایش قیمت این محصول کمک کرده است. 91 درصد فروش قهوه حاصل فروش قهوه سبز بود که صادرات آن به 2.28 میلیون تن به ارزش 5.80 میلیارد دلار رسید. صادرات قهوه قابل حل نیز به 493 میلیون دلار رسید.

دیگر محصولات کشاورزی عمده صادراتی برزیل

ذرت

علیرغم اینکه برزیل از بازیگران اصلی بازار جهانی ذرت است، افت 15.1 تولید این کشور به دلیل شرایط نامساعد آب و هوایی بازار جهانی ذرت را تحت تاثیر قرار نداد. تولید جهانی ذرت در سال 2021 ثقریباً ثابت ماند زیرا کاهش تولید برزیل و آمریکا توسط دیگر تولید کنندگان کوچک جبران شد. صادرات ذرت برزیل به 20.4 میلیون تن رسید که کاهش 40.7 درصدی نسبت به سال 2020 داشت. ولی میانگین قیمت ذرت صادراتی 20 درصد افزایش یافت. کاهش وزن صادراتی ارزآوری ناشی از صادرات نیز کاهش 28.5 درصدی داشته و به 4.1 میلیارد دلار رسید.

پنبه

تاخیر در برداشت سویا (کشت اول) سال 2021-2020 و عدم قطعیت ایجاد شده به واسطه همه گیری کرونا باعث کاهش سطح زیر کشت پنبه در برزیل گردید. سطح کشت این محصول از 1.63 میلیون هکتار به 1.37 میلیون هکتار در برزیل کاهش یافت که نتیجه آن افت 22 درصدی در برداشت پنبه در مقایسه با فصل زراعی قبلی بود. این امر بر میزان صادرات تاثیر گذاشت به نحوی که حجم صادرات پنبه سال 2021 کاهش 5.1 درصدی به 2.02 میلیون تن رسید. البته این موضوع تا حدی با رشد 13 درصدی قیمت پنبه صادراتی جبران شد.. چین (983 میلیون دلار)، ویتنام (570 میلیون دلار)، ترکیه (471 میلیون دلار)، بنگلادش (430 میلیون دلار) و پاکستان (316 میلیون دلار) مهمترین بازارهای پنبه برزیل بودند.

مقاصد عمده صادرات محصولات کشاورزی برزیل

بر حسب مناطق جغرافیایی قاره آسیا همچنان مقصد اصلی صادرات محصولات کشاورزی برزیل می­باشد. آسیا 61.63 درصد صادرات کشاورزی برزیل را به خود جذب کرد که افزایش 17 درصدی نسبت به سال 2020 داشت. سویا، گوشت، کنجاله سویا، سلولز، مرغ و شکر مهمترین مقاصد صادراتی برزیل به آسیا می­باشد. اتحادیه اروپا با 18 میلیارد دلار و سهم 15 درصدی دومین مقصد صادرات کشاورزی برزیل است. مهمترین محصولات صادراتی برزیل به اتحادیه اروپا  را سویا، سلولز، کنجاله سویا، قهوه سبز و شکر تشکیل می دهد.  

چین همچنان در جایگاه اولین مقصد صادراتی محصولات کشاورزی برزیل قرار دارد. صادرات برزیل به این کشور آسیایی به 41.02 میلیارد دلار رسید که 20.6 درصدی نسبت به سال 2020 افزایش داشت. سویا با 60.4 میلیون تن به ارزش 27.2 میلیارد دلار مهمترین کالای کشاورزی صادراتی برزیل به چین است. گوشت گوساله، سلولز، شکر، گوشت خوک، گوشت مرغ و پنبه دیگر محصولات صادراتی کشاوزی برزیل به چین می‌باشند. آمریکا دومین مقصد بزرگ صادرات محصولات کشاورزی این کشور می‌باشد. مجموع صادرات برزیل به این کشور به 9.07 میلیارد دلار رسید که رشد 30 درصدی نسبت به سال 2020 داشت. محصولات عمده برزیل را گوشت گاو تازه، چوب، قهوه سبز، گوشت گوساله فرآوری شده  و سلولز می‌باشد. هلند با 4.76 میلیارد دلار سومین مقصد صادراتی کشاورزی برزیل می‌باشد.

جایگاه برزیل در بازار جهانی محصولات کشاورزی  

برزیل در سال 2021 جایگاه خود به عنوان یکی از بازیگران اصلی تامین کالاهای اساسی کشاورزی دنیا را تقویت کرد. برآورد وزارت کشاورزی آمریکا USDA)) برای سال 2021-2020 نشان می دهد برزیل جایگاه خود در تولید غلات و پروتئین حیوانی را حفظ کرده است. برزیل توانسته رتبه بزرگترین صادر کننده سویا و قهوه را حفظ کند و در خصوص ذرت علیرغم شرایط نامساعد اقلیمی، این کشور در جایگاه سومین تولید کننده ذرت باقی ماند. در زمینه پنبه نیز این کشور به دومین صادر کننده و چهارمین تولید کننده بزرگ پنبه در دنیا تبدیل شده است. براساس این برآورد سهم برزیل از بازار جهانی سویا 47.86 درصد، شکر تصفیه نشده 35.1 درصد، قهوه سبز 32.3 درصد، گوشت مرغ 22.67 درصد، گوشت گوساله 17.4 درصد می‌باشد.

جایگاه برزیل در تولید محصولات کشاورزی در دنیا در سال 2020 (براساس آمار وزارت کشاورزی آمریکا)

	بزرگترین تولید کنندگان		بزرگترین صادر کنندگان		بزرگترین مصرف کنندگان		بزرگترین وارد کنندگان
محصول	کشور	میزان	کشور	میزان	کشور	میزان	کشور	میزان
سویا (میلیون تن)	برزیل	137	برزیل	81.7	چین	111.6	چین	99.8
	آمریکا	114.8	آمریکا	61.7	آمریکا	60.9	اتحادیه اروپا	14.8
	آرژانتین	46.2	پاراگوئه	6.6	برزیل	49.4	مکزیک	6
ذرت (میلیون تن)	آمریکا	385.5	آمریکا	69.9	آمریکا	306.5	چین	29.5
	چین	260.7	آرژانتین	38.5	چین	285	مکزیک	16.5
	برزیل	87	اوکراین	23.9	اتحادیه اروپا	77.6	ژاپن	15.5
قهوه (کیسه 60 کیلویی)	برزیل	69.9	برزیل	45.7	اتحادیه اروپا	41	اتحادیه اروپا	43.6
	ویتنام	29	ویتنام	25.3	آمریکا	25.9	آمریکا	25.5
	کلمبیا	13.4	کلمبیا	12.7	برزیل	23.3	ژاپن	7.2
پنیه (میلیون تن)	چین	29.5	آمریکا	2.6	چین	40	چین	12.9
	هند	27.6	برزیل	2.02	هند	25	بنگلادش	8.8
	آمریکا	14.6	هند	1	پاکستان	10.7	ویتنام	7.3
	برزیل	10.8	استرالیا	0.2	بنگلادش	8.5	پاکستان	5.3
شکر (میلیون تن)	برزیل	42.1	برزیل	33.2	هند	28	چین	5.9
	هند	33.8	تایلند	28.9	اتحادیه اروپا	16.7	اندونزی	5.2
	اتحادیه اروپا	15.4	هند	14	چین	15.5	آمریکا	2.9
گوشت گوساله	آمریکا	12.7	برزیل	2.6	آمریکا	12.6	چین	3
	برزیل	9.5	هند	1.6	چین	9.5	آمریکا	1.4
	چین	6.8	آمریکا	1.5	برزیل	7.6	ژاپن	0.8
مرغ	آمریکا	20.3	برزیل	4.1	آمریکا	17	ژاپن	1
	برزیل	14.4	آمریکا	3.4	چین	14.5	مکزیک	0.9
	چین	14	اتحادیه اروپا	1.8	برزیل	10.3	چین	0.9

 

چشم انداز سال 2022

افت تولید برخی از محصولات کشاورزی در سال 2021 باعث کاهش کالاهای در دسترس برای صادرات گردید. البته افت وزنی کالاهای صادراتی کشاورزی با افزایش قیمت های آنها جبران شد. براساس آمار انجمن صادر کنندگان غلات برزیل (ANEC) میزان لغو قراردادهای فروش غلات در سال 2021 رشد 100 درصدی داشت.

 برای سال 2022 نیز در ابتدا ثبت رکوردهای جدید در تولید غلات پیش بینی شده بود ولی خشکسالی گسترده در مناطق جنوب برزیل (متاثر از پدیده لا نینیا- La Nina,) می‌تواند تولید در ایالت های ریو گرانده دو سول و پارانا (از بزگترین تولید کنندگان غلات و پروتئین دامی‌برزیل) را تحت تاثیر قرار دهد. براساس ارزیابی دپارتمان کشاورزی ایالت پارانا تولید سویای این ایالت رقم 21 میلیون تن پیش بینی شده بود که در برآوردهای جدید این میزان به 13 میلیون تن کاهش یافته است. این پدیده همچنین در کشورهای همسایه همچون پاراگوئه و آرژانتین نیز که تولید کننده غلات هستند، روی داده است. در منطقه جنوب شرقی که تولید کننده اصلی قهوه برزیل است طولانی تر شدن دوره خشکسالی ممکن است باعث کاهش برداشت قهوه شود.

به این موارد بایستی به شیوع گونه‌های جدید ویروس کرونا نیز اضافه کرد که می‌تواند باعث تعطیلی فعالیت های اقتصادی شده که می‌تواند سبب افزایش هزینه‌های تولید و کاهش تولید برخی از محصولات کشاورزی شود. موضوعات بهداشتی و لجستیکی نیز برای تداوم روند مناسب صادرات محصولات کشاورزی برزیل در سال 2022 مهم است. با توجه به آنچه در سال 2021 دیده شده است، برزیل از تعطیلی برخی از کشتارگاه‌های مرغ در خارج از این کشور بهره برد و بر صادرات محصولات کشاورزی این کشور افزود ولی در بخش گوشت از تحریم گوشت توسط چین آسیب دید. بی نظمی‌هایی که در شبکه حمل و نقل که از زمان شروع کرونا ایجاد شده همچنان حمل و نقل بار را تحت تاثیر قرار داده است. کمبود کانتینر و عدم تطبیق مسیر های دریایی، علاوه بر اینکه باعث افزایش هزینه‌های حمل و نقل شده است؛ در دسترس بودن برخی از کالاها برای مراکز اصلی صادراتی را نیز تحث تاثیر قرار داده و باعث افزایش قیمت ها و کاهش صادرات شده است. همه این موارد می‌تواند بخش کشاورزی برزیل در سال 2022 را تحت تاثیر قرار دهد.

واردات محصولات کشاورزی

واردات محصولات کشاورزی پس از افت نسبی در ماه‌های ابتدایی سال 2020 تحت تاثیر شیوع ویروس کرونا، در سال 2021 به شرایط عادی بازگشت. واردات محصولات وارداتی کشاورزی این کشور همچون گندم، کاغذ، کائوچو، ماهی، شراب، روغن زیتون، سبزیجات، کاهو، سیب زمینی، میوه‌ها و غیره در کنار عرضه داخلی افزایش یافت.

برزیل علاوه بر افزایش خرید محصولات سنتی وارداتی مجبور به واردات سویا و ذرت که خود از بزرگترین تولید کنندگان آن می‌باشد؛ گردید. افزایش قیمت داخلی این دو کالاهای اساسی (ناشی از کاهش برداشت این کشور) باعث گردید این کشور از ماه سپتامبر به بعد مقادیر بالایی ذرت و دانه سویا  از کشورهای همسایه به ویژه آرژانتین وارد کند که این کار باعث کنترل قیمت های داخلی گردید.

عمده محصولات کشاورزی وارداتی برزیل درسال 2021

ردیف	محصول	ارزش (میلیون دلار)	وزن (هزار تن)	درصد افزایش واردات ارزش	میانگین قیمت (دلار بر تن)	درصد تغییر قیمت (نسبت به سال 2020)
1	گندم	1666	6216	24.1	268	22
2	ماهی	1118	316	31.7	3731	23
3	سبزی و صیفی جات	871	1231	13.3 -	835	2.4
4	کاغذ	862	575	36.7	1097	8.9 -
5	ذرت	722	1371	271	225	59.1
6	مالت	686	1143	28.1	483	3.3
7	میوه (شامل خشکبار)	572	540	4	1519	9.3
8	لبنیات	475	137	13.6 -	3453	9.3
9	شراب	449	153	6.3	2934	5.9
10	کائوچو و صمغ های طبیعی	420	234	70.6	1795	25.9
11	سویا	398	863	45.8	462	38.8
12	کاکائو و مشتقات	388	124	26.6	3131	7.7
13	روغن زیتون	370	80	12 -	4607	20.6
	دیگر کالاهای کشاوررزی	5569
جمع واردات محصولات کشاورزی		15526

 

محصولات کشاورزی دارای ظرفیت صادراتی از ایران به برزیل   

 برزیل همانند بسیاری از کشورهای دنیا در تولید تمام محصولات کشاورزی مصرفی اش خودکفا نیست و برخی از  وارد کننده برخی از کالاهایی کشاورزی می‌باشد که در مناطق معتدله تولید می‌شود. از جمله کالاهای وارداتی این کشور که ظرفیت تامین آن از سوی ایران وجود دارد می‌توان به سیب زمینی، سیر، سیب درختی، کشمش، کیوی، فندق، زرد آلو خشک، خرما و پسته اشاره کرد. البته برخی از این محصولات همچون سیر و برزیل در برزیل تولید می‌شود ولی تفاوت فصل تولید و کافی نبودن ظرفیت تولید فضایی برای صاردات محصولات کشاورزی به این کشور ایجاد کرده است.

روغن زیتون با واردات 370 میلیون دلاری از محصولاتی است که قابلیت تامین آن از برزیل وجود دارد. در حال حاضر کشورهای پرتغال، اسپانیا، آرژانتین، شیلی، ایتالیا و تونس تامین کننده اصلی روغن زیتون وارداتی برزیل هستند. این کشور حدود 106 میلیون دلار نیز زیتون کنسرو شده وارد می‌کند که آرژانتین، مصر، پرو و اسپانیا صادر کننده عمده آن به برزیل هستند.

سیب زمینی نیز از محصولات دیگر کشاورزی است که امکان صادرات آن به برزیل وجود دارد. در حال حاضر نیز ترکیه در بین کشورهای صادر کننده این محصول به برزیل قرار دارد. واردات سیب زمینی برزیل در سال 2021 به 292 میلیون دلار رسید که بخش عمده آن (162 میلیون دلار) از مبدأ آرژانتین بود ولی کشورهای اروپایی نظیر بلژیک و هلند و ترکیه نیز بخشی از این نیاز را تامین نمودند.

سیر دیگر محصول عمده کشاورزی  وارداتی برزیل با قابلیت تامین از ایران می‌باشد. واردات سیر تازه یا خُرد شده به برزیل به 166 میلیون دلار رسید که کاهش 110 میلیون دلاری نسبت به سال 2020 داشت. آرژانتین (111 میلیون دلار)، چین (48 میلیون دلار)، اسپانیا (4 میلیون دلار)، و مصر (1.5 میلیون دلار) دیگر تامین کنندگان عمده سیر برزیل بودند.

گلابی، سیب و کیوی از میوه‌های عمده وارداتی برزیل به شمار می رود که واردات آنها در سال 2020 به ترتیب 92، 48 و 46 میلیون دلار بود. علیرغم دشواری‌هایی که در مسیر صادرات این میوه‌ها به برزیل وجود دارد، قیمت های بالای فروش بازار این کشور را برای صادرات جذاب می‌کند.

کشمش از کالاهای صادراتی سنتی ایران به برزیل می‌باشد ولی ایران سهم کمی از بازار وارداتی 36 میلیون دلاری برزیل  را در اختیار دارد. با توجه به اینکه تجار ایرانی با بازار کشمش برزیل آشنایی دارند، افزایش سهم ایران از بازار کشمش برزیل  چندان دشوار نمی‌باشد. صادرات فندق،زرد آلو خشک، خرما و پسته نیز گزینه‌های جذاب دیگری برای صادرات به برزیل می‌باشند. 

میزان و مبادی وارداتی محصولات کشاورزی با قابلیت تامین از ایران (سال 2021)

نوع کالا	ارزش (میلیون دلار)	مبادی عمده وارداتی
روغن زیتون	370	پرتغال (211 میلیون دلار)، اسپانیا (69 میلیون دلار)، آرژانتین (33 میلیون دلار)، شیلی (22 میلیون دلار)، ایتالیا (21 میلیون دلار)، تونس (7 میلیون دلار)
سیب زمینی	292	آرژانتین(162)، بلژیک (86)، هلند(24)، ترکیه(11)، لهستان (3)
سیر تازه یا خرد شده	166	آرژانتین (111)، چین (48)، اسپانیا (4)، و مصر (1.5)
زیتون	106	آرژانتین (49 میلیون دلار)، مصر (25 میلیون دلار)، پرو (20 میلیون دلار)، اسپانیا (10 میلیون دلار)
گلابی	92	آرژانتین(68)، پرتغال(16)، اسپانیا(5)
سیب تازه	48	آرژانتین (20)، شیلی(11) ایتالیا (10)، پرتغال (2)، فرانسه (1.5)
کشمش	36	آرژانتین (33 )، ایران (1)،
کیوی	46	شیلی (21)، ایتالیا (13)، نیوزلند (6)، اسپانیا (3)
فندق	53	ترکیه (37.6)، شیلی (14)،
زرد آلو خشک	14.5	ترکیه (14.3)
خرما	3.1	تونس ( 3)
مغز پسته	2	ایران ( 1)، آمریکا (0.8)، امارات (0.2)
پسته با پوست	0.820	ایران (0.621)، آمریکا (0.198)

 

- براساس آمار وزارت اقتصاد برزیل تجارت دوجانبه ایران و برزیل در حوزه کشاورزی به 2 میلیارد دلار رسید. البته حدود نیمی از تجارت دوجانبه از طریق کشورهای ثالث انجام می‌شود و میزان واقعی واردات ایران از برزیل حدود 4 میلیارد دلار می‌باشد. ذرت، سویا، کنجاله سویا، شکر، گوشت گاو و گوشت مرغ مهمترین کالاهای وارداتی ایران از برزیل بودند.

 ایران سنتاً کشمش و پسته به برزیل صادر می‌کند ولی ارقام آن چندان بالا نیست. ظرفیت خوبی برای صادرات کشمش و مویز وجود دارد ولی لازم است نوع کشمش صادراتی مطابق با ذائقه برزیلی‌ها باشد. ترکیه به خوبی توانسته محصولات خود همچون فندق و قیصی به برزیل صادر کند و جای کار برای صادرات انواع خشکبار از ایران به برزیل وجود دارد. برخی از میوه‌های سردسیری را نیز می‌توان به برزیل صادر کرد ولی بایستی مسائل مربوط به حمل و نقل را حل کرد زیرا افزایش غیر متعارف قیمت حمل باعث از بین رفتن رقابت پذیری محصولات صادراتی خواهد شد. 

- وجود ظرفیت صادراتی الزاماً به معنی امکان صادرات فوری نمی‌باشد. وزارت کشاورزی برزیل در زمینه واردات محصولات کشاورزی حساسیت زیادی دارد و صدور مجوز واردات هر محصول یک فرآیند طولانی و زمان بر است لذا بایستی هر یک از محصولات کشاورزی که دارای ظرفیت از ایران می‌باشد فرآیند بروکراتیک ثبت محصول در وزارت کشاورزی برزیل طی شود.

منابع:

 1- Ana Cecília Kreter, , Instituto de Pesquisa Econômica Aplicada, Comércio exterior do agronegócio: balance de 2021 e perspectivas para 2022  https://www.ipea.gov.br/portal/images/stories/PDFs/conjuntura/220212_cc_54_nota_13_comercio_exterior_agro.pdf    

2- Ministerio da agricultura, pecuaria e abastecimento,

Balança comercial do agronegócio brasileiro 2021,  

https://www.gov.br/agricultura/pt-br/assuntos/noticias/exportacoes-do-agronegocio-batem-recorde-em-dezembro-e-no-ano-de-2021/NotaaImprensaBalanaComercial12_2021.pdf

3- Ministeio da economia, Estatísticas do Comércio Exterior Brasileiro - Comex, http://comexstat.mdic.gov.br/pt