افزایش درآمد حاصل از صادرات محصولات کشاورزی فدراسیون روسیه در سال 2023

بر اساس اعلام دولت روسیه، حجم صادرات محصولات کشاورزی این کشور در سال 2023 با وجود تحریم ها، به لحاظ ارزشی 4 درصد افزایش یافته است و در دوره مورد بررسی، روسیه توانسته است به 169 کشور این محصولات را صادر نماید. از مهمترین شرکای وارداتی روسیه در این حوزه می‌توان به کشورهای چین، ترکیه، قزاقستان، مصر، بلاروس، هند، عربستان سعودی و ازبکستان اشاره کرد.

حجم صادارت محصولات کشاورزی روسیه در 2022، بالغ بر 41.6 میلیارد دلار بود که بر اساس گزارشات اولیه پیش بینی می‌شود تا پایان سال 2023 رشد صادرات باعث گردد تا حجم ارزشی صادرات محصولات کشاورزی به بیش از 43.5 میلیارد دلار برسد. روسیه در سال 2022 در رتبه هفدهم رتبه بندی جهانی صادرکنندگان محصولات کشاورزی قرار داشت.

در سال‌های 2022 و 2023، روسیه دو رکورد برداشت غلات و دانه‌های روغنی را در تاریخ کشاورزی خود به ثبت رساند که تأثیر اصلی این امر، بر صادرات در سال 2023 نمایان شد، بدین معنی که هم نیمه اول سال گذشته میلادی که مربوط به فصل فروش برای برداشت 2022 است و هم در نیمه دوم که فروش برداشت 2023 را شامل گردید. این گزارش می افزاید که بر اساس برآوردهای انجام شده، کل صادرات غلات و روغن‌های گیاهی در حجم فیزیکی بیش از یک سوم افزایش یافته است و از نظر ارزشی، علیرغم کاهش تقریبا مداوم قیمت ها از اواسط سال 2022، اما شاخص ها به ویژه برای غلات افزایش یافته است. در سال 2023، روسیه 25 درصد از بازار جهانی گندم و یک سوم بازار روغن آفتابگردان را در اختیار داشت و با توجه به شرائط محیطی و ظرفیت های موجود این امکان فراهم می‌باشد که درآمدهای صادراتی این حوزه در سال های 2025-2024 در سطح حداقل 37-39 میلیارد دلار حفظ شود.  

بر اساس تحلیل بعمل آمده در خصوص آمار صادرات 2023 مشخص گردید که ماهی یک عامل مهم رشد صادرات در سال گذشته بود که به لطف بهبود بازار مصرف چین پس از پاندومی‌کرونا، در حدود 7٪ از نظر حجمی رشد داشته است و فلذا می‌توان گفت که  این سه گروه از کالاها ( غلات، روغن گیاهی و ماهی ) سهم اصلی را در رشد ارزش صادرات محصولات کشاورزی داشتند. البته در برخی از بخش‌های دیگر مانند گوشت و آرد نیز شاهد رشد صادرات بودیم که سهم ناچیز در ساختار صادرات را اشغال می‌کنند، اما مهم هستند.

مرکز سیاست کشاورزی موسسه اقتصاد و اقتصاد آکادمی ریاست جمهوری روسیه و مدیریت عمومی، عامل اصلی رشد صادرات را در رکورد برداشت غلات و دانه‌های روغنی در دو فصل اخیر ارزیابی می‌کند و رقم کم صادرات 2022 را نشان دهنده برداشت کم محصولات کشاورزی در سال 2021 می داند. محدودیت های صادرات انواع اصلی غلات که از سال 2021 اعمال شده است، رشد صادرات محصولات جایگزین مانند آرد و حبوبات را باعث می‌شود البته کاهش قیمت‌های صادراتی غلات و محصولات روغن و چربی در سال 2023 نسبت به سال 2022 می‌تواند ارزش صادرات این صنایع را بیش از 20 درصد کاهش دهد. این مرکز می افزاید که اختلال کشتیرانی در دریای سیاه با ساده سازی حمل و نقل غلات به بازار چین و افزایش ظرفیت بندر در بالتیک جبران شد و محدودیتی برای جابجایی کالا بوجود نیامد.

کارشناسان مالی نیز اعلام کردند که سهم پرداخت به روبل برای عرضه محصولات کشاورزی از روسیه در سال 2023 به 7.8 درصد رسیده است و مواد غذایی مورد نیاز کشور روسیه از دیگر کشورها از جمله سوریه، قزاقستان و ایران با روبل خریداری می‌شود. در پاییز سال 2023، دولت روسیه فهرستی از محصولات کشاورزی را تصویب کرد که برای صادرات آن، از 1 نوامبر، پرداخت روبل از طریق حساب های ویژه مجاز است که گوشت مرغ، شیر، گندم و روغن آفتابگردان در آن فهرست قرار دارد. رئیس مرکز آگرواکسپورت زیر نظر وزارت کشاورزی گفت که روسیه در سال 2023 همکاری با کشورهای دوست را تقویت کرده است و عرضه محصولات کشاورزی به کشورهای دوست در سال گذشته میلادی 25 درصد افزایش یافته است و بعنوان نمونه صادرات به چین بیش از 50٪، به هند 46٪، به مصر 13٪، به پاکستان 40٪، به اندونزی6 برابر و به مکزیک 3 برابر افزایش یافت و در مجموع شرکای تجاری اصلی روسیه کشورهای اتحادیه اقتصادی اوراسیا، شمال آفریقا، خاورمیانه و آسیای جنوب شرقی می‌باشند و محصولات کشاورزی روسیه در سال گذشته به 169 کشور عرضه شد و تمرکز به سمت کشورهای دوست تغییر کرد که سهم آنها 87٪  بود. در سال 2023، 17 کشور بازارهای خود را برای عرضه 48 نوع محصول روسی باز کردند. به ویژه حق صادرات گوشت طیور به الجزایر، ماهی به تونس و محصولات لبنی به مالزی و هنگ کنگ به دست آمد. یک رویداد مهم نیز باز شدن بازار چین برای گوشت خوک روسیه بود.

معاون اول وزیر کشاورزی در همایش غلات در دبی گفت روسیه جایگاه پیشرو خود در جهان در صادرات گندم را حفظ کرده است و سال گذشته 66 میلیون تن غلات از جمله 51 میلیون تن گندم به شرکای خود صادر کرد. به گفته وی، پتانسیل عرضه غلات به بازارهای خارجی در سال 2024 حدود 70 میلیون تن برآورد شده است. وی در خصوص وضعیت قیمت در بازار خاطرنشان کرد که در هر بازاری از جمله غلات، هزینه داخلی تولید در حال افزایش است و طی دو سال گذشته، هزینه لجستیک داخلی به میزان قابل توجهی افزایش یافته است در لجستیک خارجی نیز کاملاً شاهد نوسان بودیم که همیشه بر قیمت نهایی تأثیر می‌گذارد، بنابراین لازم است در تعیین قیمت نهایی غلات همه این عوامل در نظر گرفته شود. با این حال، او معتقد است که محصولات غلات روسیه یکی از مقرون به صرفه ترین‌ها از نظر قیمت و کیفیت هستند. وی یادآور شد که در سال 2023، برداشت غلات در روسیه 147 میلیون تن، از جمله 96 میلیون تن گندم ( از جمله مناطق جدید ) بود. تولید واقعی حدود 12.3 درصد از تولید گندم جهانی و 15 درصد از تولید جو جهانی است.

بر اساس نظارت مشترک آژانس اطلاعاتی و تحلیلی OleoScope و اتحادیه چربی و روغن، روسیه در سال 2023 بیش از 6.5 میلیون تن روغن نباتی صادر کرد که 33 درصد بیشتر از سال 2022 است. حجم صادرات روغن آفتابگردان با 31 درصد افزایش به 4.29 میلیون تن رسید و سهم روغن آفتابگردان از کل صادرات از 65 درصد گذشت. خریداران اصلی چین و هند بودند که چین در سال 2023 به میزان 897 هزار تن ( در سال 2022 به میزان 254 هزار تن ) و هند نیز به میزان 885 هزار تن ( در سال 2022 به میزان 433 هزار تن ) خریداری کردند.

صادرات روغن سویا در این مدت 8 درصد افزایش یافت و به 668 هزار تن رسید. عمده واردکنندگان هند و الجزایر بودند که به ترتیب 208 هزار تن ( 66 هزار تن در سال 2022 ) و 180 هزار تن ( 191 هزار تن در سال 2022) خریداری کردند. هند که در سال 2022 جزو سه واردکننده برتر نبود، تا پایان سال 2023 جایگاه اول را به خود اختصاص داد. علاوه بر این، عرضه به چین 69 درصد افزایش یافت و به 144 هزار تن رسید. صادرات روغن کلزا در سال 2023 با رشد 58 درصدی به حدود 1.55 میلیون تن رسید که بیش از 1.4 میلیون تن آن به چین صادر شد. در سال 2022 ترکیه با اختلاف چشمگیر بیشترین روغن آفتابگردان را از روسیه خریداری کرد و در حال حاضر در سال 2023 به میزان قابل توجهی خرید را کاهش داد و به جایگاه سوم رسید. اصولا جریان صادرات کالا به چین و هند هدایت شد و هند نیز در ساختار خرید روغن سویا جایگزین الجزایر شد و چین واردات روغن کلزا را بیش از دو برابر کرد.

بر اساس برآوردهای اولیه وزارت کشاورزی، در سطح داخلی متوسط سودآوری تولیدکنندگان محصولات کشاورزی در سال 2023 بدون یارانه دولتی 15.5 درصد و همراه با آنها 18.9 درصد اعلام شده است که این ارقام در سال گذشته به ترتیب 16.3% و 20.3% و در سال 2021 برابر با 21.2% و 25.6% بود. البته این کاهش در تولید محصولات زراعی است اما در در دامداری افزایش1 درصدی سودآوری را شاهد بودند.

سال گذشته شاخص تولید مواد غذایی 105.9 درصد بود در حالی که تولید محصولات کشاورزی 99.7 درصد کاهش داشت. در سال گذشته، حمایت از تولیدکنندگان محصولات کشاورزی برای اولین بار از 500 میلیارد روبل فراتر رفت و به کمتر از 541 میلیارد روبل رسید که برای مقایسه در سال 2000 در سطح 18 میلیارد روبل و در سال 2018 کمی‌ بیش از 100 میلیارد روبل بود. این روند افزایشی ادامه دارد و در بودجه 2024، رقم 529 میلیارد روبل به این اختصاص داده شده است. برای سال 2024 نیز همانند گذشته، فعالیت سرمایه گذاری پر رنگ خواهد بود و بودجه برنامه توسعه کشاورزی بیش از 200 میلیارد روبل، توسعه صنایع و نوسازی فنی مجتمع کشاورزی و صنعتی در حدود 81.9 میلیارد روبل و همچنین صادرات محصولات کشاورزی نیز در حدود 51.7 میلیارد روبل به خود اختصاص خواهند داد.

منبع :  agroinverter.ru