ابتکارات عربستان سعودی در توسعه گردشگری و کاهش وابستگی به نفت

عربستان سعودی در راستای کاهش وابستگی به نفت و تنوع بخشی به اقتصاد خود، صنعت گردشگری را به‌عنوان یکی از ارکان اصلی توسعه خود انتخاب کرده است. در این چارچوب، ابتکار فراتر از گردشگری که به همت وزارت گردشگری عربستان و انجمن جهانی اقتصاد[1] (WEF) راه‌اندازی شده با تمرکز بر رشد پایدار در ابعاد فرهنگی، محیط‌زیستی و اجتماعی به دنبال تبدیل عربستان به یک مقصد گردشگری جهانی است. این ابتکار نه تنها قصد دارد گردشگری را در سطح داخلی و بین‌المللی گسترش دهد بلکه الگویی پایدار برای سایر کشورهای جهان ارائه می‌کند. در این مسیر، عربستان با راه‌اندازی پروژه‌های بزرگ گردشگری و ارتقای زیرساخت‌ها به جذب گردشگران داخلی و خارجی می‌پردازد.

 صنعت گردشگری نه‌تنها  در ایجاد فرصت‌های شغلی موثر است  بلکه به تقویت زیرساخت‌ها و رونق اقتصادی نیز منجر می‌شود. عربستان سعودی با بهره گیری  از منابع مالی عظیم و پروژه‌های زیرساختی بزرگ، در حال رقابت با کشورهای پیشرفته‌ای همچون امارات متحده عربی، قطر و ترکیه است.در چند دهه گذشته، صنعت گردشگری به‌طور عمده به‌صورت جمعی و گروهی سازماندهی می‌شد، جایی که مسافران به‌صورت گروهی به مقاصد مختلف سفر می‌کردند. اما در سال‌های اخیر، ترجیحات گردشگران دستخوش تغییراتی شده است و روند گردشگری به سمت تجربیات فردی و شخصی‌شده تغییر یافته است. گردشگران امروزی بیشتر به دنبال تجربیات خاص و منحصربه‌فرد هستند که با سلیقه‌ها و نیازهای شخصی آن‌ها تطابق داشته باشد. این تغییرات منجر به سفارشی‌سازی تجربیات سفر، انعطاف‌پذیری بیشتر و توجه ویژه به سلامت و ایمنی فردی شده است. در این راستا، عربستان سعودی با ابتکار "فراتر از گردشگری" که بر گردشگری پایدار، شخصی‌شده و مسئولانه تأکید دارد، به این تغییرات پاسخ داده است. این کشور در تلاش است تا با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و داده‌ها، تجربیات گردشگری را به‌گونه‌ای طراحی کند که نیازها و خواسته‌های خاص هر گردشگر را برآورده سازد. چشم‌انداز 2030 عربستان سعودی بر تنوع اقتصادی و کاهش وابستگی به نفت تأکید دارد و گردشگری یکی از بخش‌های حیاتی برای تحقق این اهداف به شمار می‌آید.

دستاوردها و پیشرفت‌های اخیر در صنعت گردشگری عربستان

رشد چشمگیر گردشگران: در سه‌ماهه اول 2025، تعداد گردشگران ورودی به عربستان بیش از 102 درصد نسبت به سال 2019 افزایش یافت و هزینه‌های گردشگران به 49.4 میلیارد ریال سعودی (13.2 میلیارد دلار) رسید.افزایش ظرفیت گردشگری: تعداد اتاق‌های هتل‌ها در ریاض 34 درصد رشد  داشته و به 50,000 اتاق رسیده است. همچنین تعداد راهنمایان تور نیز 44 درصد افزایش یافته است.رشد هزینه‌های گردشگری داخلی: هزینه‌های گردشگری داخلی در سه‌ماهه سوم 2025 به 105 میلیارد ریال سعودی رسید که نشان‌دهنده رشد 18 درصدی نسبت به سال گذشته است.عملکرد جهانی: عربستان در شاخص گردشگری سازمان ملل، در سه‌ماهه اول 2025، از نظر رشد درآمدهای گردشگری رتبه اول جهانی و از نظر تعداد گردشگران ورودی، رتبه سوم جهانی را کسب کرده است.

ابتکار فراتر از گردشگری

    ابتکار "فراتر از گردشگری" که به‌تازگی توسط وزارت گردشگری عربستان و انجمن جهانی اقتصاد راه‌اندازی شده است، هدف آن ایجاد تحول پایدار در صنعت گردشگری است. این ابتکار به دنبال تحقق پایداری در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی است و در چارچوب چشم‌انداز 2030 طراحی شده است. عربستان سعودی از این طریق، قصد دارد گردشگری پایدار و مسئولانه را در سطح جهانی ترویج دهد.

 اهداف کلیدی این ابتکار

• ایجاد گردشگری پایدار: طراحی گردشگری با اصول پایداری اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی.
• تقویت همکاری‌های بین‌المللی: گرد هم آوردن کشورهای مختلف برای ارتقای تجربیات گردشگری.
• سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها: بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، هتل‌ها و خدمات گردشگری.
• توانمندسازی جوامع محلی: ایجاد فرصت‌های شغلی برای جوامع محلی و حمایت از کسب‌وکارهای کوچک.

    این ابتکار همچنین 10 اصل راهنما دارد که شامل هم‌راستایی گردشگری با هویت فرهنگی، توانمندسازی کسب‌وکارهای محلی و مدیریت تقاضای گردشگران است. این اصول عبارتند از:

• هم‌راستایی فرصت‌های بازار با هویت فرهنگی و نقاط قوت محلی: گردشگری باید با توجه به ویژگی‌های فرهنگی و محلی هر منطقه طراحی شود.
• توانمندسازی کسب‌وکارهای کوچک و متوسط: ایجاد فرصت‌های اقتصادی برای کسب‌وکارهای محلی و کوچک، به‌ویژه در جوامع میزبان.
• توسعه انتخاب‌های مسئولانه برای گردشگران: فراهم کردن گزینه‌هایی برای گردشگران که به حفاظت از محیط‌زیست و فرهنگ‌ها کمک کنند.
• سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها: سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های عمومی و گردشگری که منافع مشترک و پایداری برای همه به همراه داشته باشد.
• مدیریت تقاضای گردشگران: جلوگیری از ظرفیت بیش از حد و فشار به منابع طبیعی از طریق برنامه‌ریزی دقیق و مدیریت مؤثر.
• بازسازی و حفاظت از اکوسیستم‌های طبیعی: توجه به حفاظت و احیای اکوسیستم‌های طبیعی که تحت تأثیر گردشگری قرار می‌گیرند.
• حفاظت از میراث فرهنگی: حفظ و ارتقای میراث فرهنگی و تاریخی در برابر خطرات ناشی از گردشگری زیاد.
• تقویت تاب‌آوری بخش گردشگری: ایجاد ساختارهای انعطاف‌پذیر در صنعت گردشگری که در برابر بحران‌ها و چالش‌های جهانی مقاوم باشد.
• استفاده از داده‌ها و فناوری: استفاده از تکنولوژی و داده‌های هوشمند برای اتخاذ تصمیمات بهتر در بخش گردشگری و بهبود تجربه گردشگران.
• همکاری و تعهد جهانی: تأکید بر همکاری بین‌المللی برای بهبود گردشگری و ایجاد یک اکوسیستم جهانی پایدار و مسئولانه.

 چشم‌انداز 2030 و توسعه گردشگری در عربستان:

   چشم‌انداز 2030 عربستان سعودی که توسط ولیعهد محمد بن سلمان طراحی شده است به‌طور ویژه بر گسترش صنعت گردشگری و جذب سرمایه‌گذاری خارجی تاکید دارد. این برنامه شامل گسترش زیرساخت‌ها، جذب توریست‌های بین‌المللی و ایجاد فرصت‌های شغلی در صنعت گردشگری است.

پروژه‌های کلیدی در راستای چشم‌انداز 2030:

• پروژه نیوم: یک شهر هوشمند و پایدار با مراکز تفریحی و هتل‌های لوکس.
• پروژه جزایر دریای سرخ: توسعه مناطق ساحلی و اکوتوریسم.
• پروژه العلا: توسعه گردشگری فرهنگی و تاریخی در مناطق باستانی.
• پروژه قدیه: ایجاد یک مرکز تفریحی و ورزشی بزرگ در نزدیکی ریاض.

    این پروژه‌ها به‌طور مستقیم به رشد صنعت گردشگری و ایجاد اشتغال کمک می‌کنند و در راستای تبدیل عربستان به مقصد جهانی گردشگری قرار دارند. وزیر گردشگری عربستان سعودی، احمد الخطیب، در مصاحبه‌ای با عرب نیوز به تحولات و آینده صنعت گردشگری اشاره کرده و اظهار داشت: «در دهه‌های 1950 و 1960، شهرها برای ساکنان ساخته می‌شدند اما امروزه در کشورهایی مانند یونان، تعداد بازدیدکنندگان سه برابر ساکنان است. شهرهای آینده باید برای بازدیدکنندگان طراحی شوند  و این همان کاری است که ما در عربستان سعودی انجام می‌دهیم». این نگرش نوین در طراحی مقاصد گردشگری که در آن پایداری و توجه به نیازهای گردشگران به‌طور همزمان مدنظر قرار می‌گیرد، اساس بسیاری از پروژه‌های جدید عربستان را تشکیل می‌دهد.

جذب گردشگران با تسهیل ویزا و رویدادهای فرهنگی:

عربستان سعودی برای جذب گردشگران بین‌المللی، سیستم ویزای گردشگری خود را تسهیل کرده و امکان صدور ویزای الکترونیکی برای بسیاری از کشورها را فراهم کرده است. این کشور همچنین به‌طور منظم جشنواره‌ها و رویدادهای فرهنگی بزرگی مانند "جدة سیزن" و "ریاض سیزن" را برگزار می‌کند که توجه گردشگران جهانی را جلب می‌کند.

منابع :

https://www.arabnews.com/node/2626434/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2622022/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2624529

https://www.arabnews.com/node/2624020/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2623864/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2623706

https://www.arabnews.com/node/2624316/saudi-arabia

https://www.experiencealula.com

https://www.arabnews.com/node/2622102/business-economy

https://www.arabnews.com/node/2627013/business-economy

[1] World Economic Forum