جنگ آمریکا/رژیم صهیونیستی علیه ایران و تأثیر آن بر افزایش شدید قیمت سوخت در نیجریه

جنگ علیه ایران با حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی، باعث افزایش شدید قیمت جهانی نفت شده و قیمت نفت برنت را از کمتر ۷۰ دلار به حدود ۱۲۰ دلار رسانده است؛ اختلال در عبور نفت از تنگه هرمز عامل اصلی این شوک بوده است. برای نیجریه این وضعیت دو پیامد متضاد داشت: • درآمد دولت افزایش یافته زیرا بودجه بر اساس نفت حدود ۶۴٫۸۵ دلار بسته شده بود. • اما قیمت سوخت داخلی و تورم افزایش یافته و قیمت بنزین از حدود ۸۲۰ نایرا به نزدیک ۱۳۰۰ نایرا در هر لیتر و قیمت گازوئیل از 1000 نایرا به 1600 نایرا و سوخت جت نیز افزایش صعودی داشته و بر روند نرخ پرواز های داخلی و خارجی تأثیر شدید داشته است. این در حالی است که نرخ کرایه اتوبوس، تاکسی، ون، سه چرخه‌ها حداقل یک هزار و پانصد نایرا(500 نایرا) افزایش یافته است. در عین حال روند صعودی حمل و نقل بر قیمت کلیه مواد غذایی و .... نیز اثر خاصی داشته است. تحلیل پیشنهاد می‌دهد دولت تینوبو، بخشی از درآمد مازاد نفت را برای ثبات قیمت سوخت داخلی یا فروش نفت ارزان‌تر به پالایشگاه‌های داخلی استفاده کند تا فشار اقتصادی بر مردم و کسب‌وکارها کاهش یابد.

     به گزارش خبرگزاری Arise News تحت عنوان" ثروت بادآورده نفتی، درد داخلی: چرا نیجریه باید اقتصاد خود را از شوک‌های قیمت جهانی محافظت کند" نقل شده است: درگیری ژئوپلیتیکی مربوط به ایران بار دیگر به جهان یادآوری کرده است که بازارهای جهانی انرژی چقدر می‌توانند شکننده باشند. جنگی که در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد، زمانی که حملات هوایی مشترک رژیم صهیونیستی و ایالات متحده چندین مکان را در سراسر ایران هدف قرار داد و طبق گزارش‌ها آیت الله علی خامنه‌ای، رهبر معظم این کشور را شهید کرد، به سرعت به یک رویارویی منطقه‌ای با پیامدهای اقتصادی جهانی تبدیل شده است.

این درگیری فعالیت کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، یک آبراه باریک استراتژیک که تقریباً یک پنجم عرضه نفت جهانی از آن عبور می‌کند، را مختل کرده است. پیامد فوری آن افزایش قیمت جهانی نفت بوده است. نفت خام برنت که در اوایل سال کمتر از ۷۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شد، در اوایل ماه مارس به ۱۲۰ دلار در هر بشکه رسید. اگرچه قیمت‌ها در بحبوحه اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر اینکه ممکن است جنگ طولانی نشود، اندکی تعدیل شده‌اند، اما این شوک در حال حاضر در بازارهای جهانی موج می‌زند. برای کشورهای واردکننده انرژی، این افزایش کاملاً منفی است. با این حال، برای تولیدکنندگان نفت مانند نیجریه، افزایش درآمدهای دولت در کنار تشدید تورم داخلی یک پارادوکس است:.

فشار تورمی در داخل

اقتصاد نیجریه همچنان به قیمت سوخت بسیار حساس است زیرا حمل و نقل، لجستیک، کشاورزی و تولید به شدت به انرژی وابسته هستند. ظرف چند روز پس از شوک جهانی نفت، قیمت داخلی بنزین از حدود ۸۲۰ نایرا در هر لیتر در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (آغاز جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران) به تقریباً ۱۳۰۰ نایرا در هر لیتر تا ۱۰ مارس افزایش یافت.

پیامدهای این امر برای خانوارها شدید است. پر کردن یک باک متوسط ۷۰ لیتری خودرو اکنون بیش از ۹۰۰۰۰ نایرا هزینه دارد، مبلغی که از حداقل دستمزد ماهانه (۷۰ هزار نایرا) برخی از کارگران رده پایین بخش دولتی فراتر می‌رود. این افزایش شدید صرفاً یک مسئله حمل و نقل نیست؛ بلکه در سراسر اقتصاد گسترش می‌یابد. هزینه‌های بالاتر سوخت، قیمت مواد غذایی را افزایش می‌دهد، هزینه توزیع کالاها را افزایش می‌دهد و هزینه‌های تولید را برای مشاغلی که در حال حاضر با فشارهای تورمی دست و پنجه نرم می‌کنند، بالا می‌برد. در واقع، یک درگیری ژئوپلیتیکی هزاران کیلومتر دورتر در خلیج فارس، به سرعت تورم را در بازارهای نیجریه افزایش می‌دهد.

بودجه بادآورده برای دولت نیجریه

در حالی که شهروندان هزینه افزایش قیمت انرژی را متحمل می‌شوند، دولت نیجریه در حال تجربه یک درآمد بادآورده غیرمنتظره است. بودجه ملی ۲۰۲۶ این کشور تقریباً ۶۴.۸۵ دلار در هر بشکه تعیین شده بود. با توجه به اینکه قیمت نفت خام از زمان آغاز درگیری ایران به طور قابل توجهی بالاتر از این سطح معامله می‌شود، درآمدهای نفتی دولت فراتر از سطوح پیش‌بینی شده در حال افزایش است. چنین درآمدهای بادآورده‌ای فرصتی را برای مداخله سیاستی فراهم می‌کند. سوال اصلی این است که آیا این درآمدها باید صرفاً به عنوان درآمد مالی انباشته شوند یا اینکه بخشی از آن باید به صورت استراتژیک برای کاهش فشارهای اقتصادی داخلی به کار گرفته شود.

دلیل مداخله هدفمند

یک واکنش سیاستی عملی شامل به کارگیری سهم متوسطی از درآمد مازاد نفت خام، شاید بین یک تا سه درصد، برای تثبیت بازار انرژی داخلی است.

دو مکانیسم سیاستی امکان‌پذیر است

اول، دولت می‌تواند به طور موقت بخشی از مصرف سوخت محلی را در دوره‌های نوسانات شدید قیمت جهانی یارانه دهد. این به معنای بازگشت به رژیم یارانه‌ای گسترده گذشته نیست، بلکه ابزاری برای تثبیت کوتاه‌مدت است.

دوم، نفت خام می‌تواند با قیمتی تخفیفی به پالایشگاه‌های داخلی فعال فروخته شود، با توافقی الزام‌آور که محصولات تصفیه‌شده فروخته‌شده در داخل نیجریه زیر یک آستانه قیمتی تنظیم‌شده باقی بمانند. این رویکرد از ظرفیت پالایش محلی پشتیبانی می‌کند و در عین حال قیمت سوخت را برای مصرف‌کنندگان تعدیل می‌کند.

درآمد صادرات در مقابل ثبات داخلی

در اصل، مسئله این است که چگونه کشورهای تولیدکننده منابع، فرصت‌های بازار خارجی را با رفاه داخلی متعادل می‌کنند. نیجریه در بازار جهانی نفت شرکت می‌کند، جایی که قیمت‌ها توسط تقاضای بین‌المللی و پویایی‌های ژئوپلیتیکی تعیین می‌شوند. فروش نفت خام با قیمت‌های بین‌المللی، ارز خارجی ایجاد می‌کند و از درآمد دولت پشتیبانی می‌کند. با این حال، هنگامی‌که قیمت سوخت داخلی کاملاً به قیمت‌گذاری برابری صادرات گره خورده باشد، اقتصاد محلی به طور مؤثر با سایر نقاط جهان برای دسترسی به منابع طبیعی خود رقابت می‌کند. در چنین شرایطی، خانوارها و مشاغل نیجریه‌ای در نهایت هزینه‌هایی را می‌پردازند که توسط تنش‌های ژئوپلیتیکی در مناطق دوردست شکل می‌گیرد. این موضوع یک سوال مهم سیاسی را مطرح می‌کند: آیا باید با هر بشکه نفت خام نیجریه صرفاً به عنوان یک کالای صادراتی رفتار شود، یا باید بخشی از آن به صورت استراتژیک برای حمایت از ثبات اقتصادی داخلی اختصاص داده شود؟

کسب تجارب از سایر تولیدکنندگان نفت

بسیاری از کشورهای تولیدکننده نفت، تعادل دقیقی بین درآمد صادراتی و مصرف داخلی برقرار می‌کنند. آنها اجازه می‌دهند بخشی از تولیدشان ارزش بازار جهانی را به خود اختصاص دهد و در عین حال اطمینان حاصل کنند که صنایع و خانوارهای داخلی به انرژی با قیمت‌های نسبتاً پایدار دسترسی دارند. چنین ترتیباتی لزوماً یارانه‌های سنتی نیستند. بلکه نشان‌دهنده مدیریت استراتژیک منابع ملی برای حمایت از بهره‌وری اقتصادی در داخل کشور هستند. بدون چنین تعادلی، تقاضای خارجی می‌تواند فعالیت اقتصادی داخلی را تحت الشعاع قرار دهد. یک کشور ممکن است از صادرات نفت درآمد بیشتری کسب کند، در حالی که همزمان اقتصاد داخلی خود را تضعیف می‌کند، زیرا افزایش هزینه‌های انرژی، تولید، تحرک و تقاضای مصرف‌کننده را سرکوب می‌کند.

لحظه حساس سیاست‌گذاری

نیجریه اکنون دقیقاً با چنین لحظه‌ای روبرو است. در حالی که تنش‌های جهانی همچنان بازارهای نفت را به سمت بی‌ثباتی سوق می‌دهد، این کشور باید تصمیم بگیرد که آیا اجازه دهد شوک‌های قیمت بین‌المللی، نتایج اقتصادی داخلی را تعیین کنند یا خیر. یک مداخله سنجیده که با سهم کوچکی از درآمدهای بادآورده نفتی تأمین می‌شود، می‌تواند قیمت سوخت را تثبیت کند، از خانوارها محافظت کند و فعالیت اقتصادی را حفظ کند. در نهایت، هدف این نیست که بازارها را به طور دائم مختل کنیم، بلکه باید اطمینان حاصل کنیم که بحران‌های جهانی ثبات اقتصادی داخلی را تضعیف نمی‌کنند. احمد تینوبو، رئیس جمهور که به عنوان وزیر نفت نیجریه نیز فعالیت می‌کند اگرچه با وجود دو وزیر مشاور در امور نفت و امور گاز، با چالش خاصی مواجه است که با انتخاب‌های سیاستی عمل‌گرایانه‌ای که هم از درآمد مالی و هم از رفاه شهروندان محافظت می‌کنند، پاسخ دهد.

نتیجه و ارزیابی

بحران نفتی ناشی از جنگ آمریکا ورژیم صهیونیستی علیه ایران نشان داد که اقتصاد نیجریه به شدت نسبت به شوک‌های بین‌المللی حساس است و افزایش جهانی قیمت نفت می‌تواند به سرعت تورم داخلی و هزینه زندگی را بالا ببرد، حتی زمانی که دولت از درآمد نفتی بهره‌مند می‌شود. ارزیابی نشان می‌دهد:

۱. پتانسیل استفاده از درآمد مازاد نفتی : درآمد اضافی دولت فرصتی است تا بخشی از آن برای حمایت از مردم و تثبیت بازار سوخت به‌کار رود.

۲. ضرورت مدیریت استراتژیک منابع:  بدون سیاست‌های تنظیمی، اقتصاد داخلی تحت فشار جهانی قرار می‌گیرد و خانوارها و کسب‌وکارها آسیب می‌بینند.

۳. الگوی جهانی:  سایر کشورهای تولیدکننده نفت با ترکیب صادرات و تأمین داخلی، تعادلی بین درآمد ارزی و رفاه داخلی ایجاد کرده‌اند.

در نتیجه، برای حفظ ثبات اقتصادی و رفاه شهروندان، دولت باید سیاست‌های کوتاه‌مدت تثبیت قیمت و بلندمدت مدیریت منابع را به‌طور هوشمندانه اجرا کند تا شوک‌های جهانی به اقتصاد داخلی آسیب نرساند.

منابع

 

۱. https://www.thecable.ng/oil-windfall-domestic-pain-why-nigeria-must-shield-its-economy-from-global-price-shocks

۲.https://www.arise.tv/Dangot-okonkwo-airlines-absorbing-cost-spike-as-fuel-prices-double-due-to-iran-crisis

۳.https://von.gov.ng/Dangote-leader-directs-immediate-rollout-of-۱۰۰۰۰۰-cng-kits

۴.https://www.arise.tv/Dangote-refinery-pledges-abundant-fuel-for-nigeria-after-oil-prices-near-۱۲۰-barrel

۵.https://www.channelstv.com/۲۰۲۶/۰۳/۱۰/iran-war-dangote-is-our-salvation-n۱۵۰۰-litre-better-than-scarcity-marketers-tell-nigerians

۶.https://www.thecable.ng/us-iran-war-dangote-refinery-halts-loading-set-to-announce-new-ex-gantry-petrol-price