اهمیت اقتصادی - ژئوپلیتیکی موریس برای هند

جزایر همیشه نقش مهمی در استراتژی دریایی ایفا کرده‌اند، اما اهمیت موریس در محافل دیپلماتیک هند ویژه و خاص تلقی شده است، کشوری که هند در طول چندین سال از رابطه‌ای قوی و امن با آن برخوردار بوده است. موریس که به عنوان ستاره و کلید اقیانوس هند شناخته می‌شود، در قلب توجه جهانی رو به رشد چین، اروپا، کشورهای خلیج فارس و دیگران قرار دارد. چین پایگاه خود را در جیبوتی تأسیس کرده است که موریس را به یک نقطه استراتژیک تبدیل کرده است. تغییر محیط ژئوپلیتیکی، افزایش نفوذ چین در اقیانوس هند و روابط خوب بین هند و فرانسه، فعالیت هند را درکشورهای ساحلی جنوب غربی اقیانوس هند، به‌ویژه موریس، تسهیل کرده است. تعامل هند و موریس در مورد امنیت دریایی در دو سال گذشته تشدید شده است. این نشان دهنده این واقعیت است که تا امنیت دریایی تضمین نشود، نمی‌توان از فرصت‌های اقتصادی که اقیانوس‌ها ارائه می‌دهند، استفاده کرد. همزمان با گسترش حضور پکن در حوزه دریایی، هند استراتژی‌های دریایی خود را برای تأمین منافع ملی خود، به‌ویژه در منطقه اقیانوس هند، تغییر شکل داده است. مانند هر فضای دریایی دیگر، جزایر منطقه جنوب غربی اقیانوس هند تأثیر قابل‌توجهی در شکل‌دهی به معماری امنیتی جدید در منطقه دارند.

اقیانوس هند به عنوان سومین اقیانوس بزرگ جهان از دیرباز جایگاه ژئوپلیتیکی و جهانی آن مورد توجه قدرت‌ها بوده و امروزه به صحنه‌ای برای رقابت قدرت‌های نوظهور تبدیل گردیده است. اهمیت این اقیانوس به دلایل وجود منابع معدنی و نفت فراوان، مرکزیت تجارت جهانی با قرارگیری میان سه کانون اقتصاد جهانی (جنوب شرق آسیا، اتحادیه اروپا و آمریکای شمالی)، بازار مصرف بزرگ به دلیل جمعیت زیاد، حضور قدرت‌های رو به رشد از قبیل هند، چین و کره‌جنوبی، وجود آبراهه‌های پر تردد، روز‌به روز در حال افزایش می‌باشد

دو سوم محموله‌های نفتی جهان؛ یک سوم محموله‌های فله آن؛ و نیمی از ترافیک کانتینری آن، از طریق اقیانوس هند ترانزیت می‌شود. علاوه بر این، بیش از چهل کشور ساحلی و بیش از چهل درصد از جمعیت جهان در این اقیانوس قرار دارند.  در این میان هند موقعیت چشمگیری در اقیانوس هند دارد و این امر عمدتاً مرهون موقعیت  دریایی خاص و ژئواستراتژیک آن می‌باشد که سیاست‌های دریایی آن را تعیین کرده است. زیرا نود درصد از تجارت هند از نظر حجم و نود درصد از واردات نفت آن از طریق دریاها انجام می‌شود. بنابراین، دریاها برای رونق اقتصادی و ثبات اجتماعی اکثر کشورهای جهان بویژه هند بسیار مهم هستند.

هند به وسیله اقیانوس هند از سه جهت احاطه گردیده و برای تماس با جهان خارج همواره به آن توجه داشته است. منافع ملی و اقتصادی این کشور به شدت با این منطقه در ارتباط بوده و در رقابت با نفوذ چین، پیوندهای خود را با کشورهای این منطقه از قبیل ایران در پروژه چابهار، درصدد افزایش قدرت نظامی خود گسترش داده است. هند همچنین با استفاده از سیاست نگاه به شرق خود در جهت ثبات و صلح در حاشیه اقیانوس هند، همکاری‌ خود را با کشورهای این منطقه توسعه بخشیده است.

هند چشم‌انداز جدیدی برای جنوب جهان را اعلام کرد و آن را "MAHASAGAR (پیشرفت متقابل و جامع برای امنیت و رشد در سراسر مناطق)" نامید. MAHASAGAR (سران دریایی برای امنیت فعال و رشد برای همه در منطقه) که توسط نیروی دریایی هند در سال 2023 راه اندازی شد، یک ابتکار دوسالانه است که رهبران نیروی دریایی و مقامات دریایی از بنگلادش، کومور، کنیا، ماداگاسکار، مالدیو، موریس، موزامبیک، سیشل، سریلانکا و تانزانیا را گرد هم می‌آورد.

آرمان‌های دریایی هند در اقیانوس هند را می‌توان در راستای تلاش برای برتری و رهبری در امور اقیانوس هند دانست.

اهمیت موریس برای هند

جزایر همیشه نقش مهمی در استراتژی دریایی ایفا کرده‌اند، اما اهمیت موریس در محافل دیپلماتیک هند ویژه و خاص تلقی شده است، کشوری که هند در طول چندین سال از رابطه‌ای قوی و امن با آن برخوردار بوده است. موریس که به عنوان "ستاره و کلید اقیانوس هند" شناخته می‌شود، در قلب توجه جهانی رو به رشد چین، اروپا، کشورهای خلیج فارس و دیگران قرار دارد. چین پایگاه خود را در جیبوتی تأسیس کرده است که موریس را به یک نقطه استراتژیک تبدیل کرده است. تغییر محیط ژئوپلیتیکی، افزایش نفوذ چین در اقیانوس هند و روابط خوب بین هند و فرانسه، فعالیت هند را درکشورهای ساحلی جنوب غربی اقیانوس هند، به‌ویژه موریس، تسهیل کرده است. تعامل هند و موریس در مورد امنیت دریایی در دو سال گذشته تشدید شده است. این نشان دهنده این واقعیت است که تا امنیت دریایی تضمین نشود، نمی‌توان از فرصت‌های اقتصادی که اقیانوس‌ها ارائه می‌دهند، استفاده کرد.  همزمان با گسترش حضور پکن در حوزه دریایی، هند استراتژی‌های دریایی خود را برای تأمین منافع ملی خود، به‌ویژه در منطقه اقیانوس هند، تغییر شکل داده است. مانند هر فضای دریایی دیگر، جزایر منطقه جنوب غربی اقیانوس هند تأثیر قابل‌توجهی در شکل‌دهی به معماری امنیتی جدید در منطقه دارند.

موقعیت موریس در غرب اقیانوس هند، آن را برای امنیت دریایی و منطقه‌ای هند، به ویژه در بحبوحه نفوذ رو به افزایش چین، حیاتی می‌کند. این امر به هند در مقابله با دزدی دریایی، تروریسم، قاچاق و ماهیگیری غیرقانونی کمک می‌کند. موریس کلید تلاش‌های هند برای تأمین امنیت اقیانوس هند است. این کشور در کنار هند، سریلانکا، مالدیو و بنگلادش بخشی از کنفرانس امنیتی کلمبو است.روابط قوی هند و موریس را می‌توان در پیوندهای تاریخی و فرهنگی مشترک دو کشور جستجو کرد. موریس، که از نظر استراتژیک در غرب اقیانوس هند واقع شده است، محل زندگی جمعیت قابل توجهی با اصالت هندی است که تقریباً 70 درصد از 1.2 میلیون نفر از ساکنان این جزیره را تشکیل می‌دهند.

موریس مستعمره سابق بریتانیا و فرانسه است که در سال 1968 از حکومت بریتانیا استقلال یافت. در زمان حکومت تقریباً یک قرنی فرانسه (در سال 1729)، اولین هندی‌ها از منطقه پودوچری به موریس آورده شدند تا به عنوان صنعتگر و بنا کار کنند. در زمان حکومت بریتانیا، حدود نیم میلیون کارگر قراردادی هندی بین سال‌های 1834 تا اوایل دهه 1900 به موریس آورده شدند. حدود دو سوم از این کارگران به طور دائم در موریس ساکن شدند. اولین گروه از این کارگران، شامل 36 نفر، در 2 نوامبر 1834 با کشتی «اطلس» به موریس رسیدند. این روز اکنون در موریس با نام «آپراواسی دیواس» گرامی داشته می‌شود. آنها همچنین میراث فرهنگی متنوع هند را به موریس آوردند؛ و نوادگان آنها همچنان به توسعه این کشور جزیره‌ای کمک‌های ارزشمندی می‌کنند.

این ارتباط جمعیتی، پیوند ویژه‌ای بین دو کشور ایجاد کرده است. جالب اینجاست که روز ملی موریس در 12 مارس نیز با هند ارتباط دارد. مهاتما گاندی هنگام سفر از آفریقای جنوبی به هند در سال 1901، برای مدت کوتاهی در این جزیره توقف کرد. گاندی در طول سفر خود، سه پیام تحول‌آفرین به کارگران هندی ارائه داد: تأکید بر آموزش، توانمندسازی سیاسی و حفظ روابط با هند. از این رو، به عنوان ادای احترام به گاندی، موریس روز ملی خود را در تاریخ راهپیمایی گاندی برگزار می‌کند. موریس همچنین از اهمیت استراتژیکی برخوردار است زیرا در امتداد خطوط ارتباطی دریایی کلیدی (SLOCs) قرار دارد. این امر حضور بی‌وقفه نیروی دریایی را در امتداد مسیرهای کلیدی کشتیرانی بین‌المللی تسهیل می‌کند و به نیروی دریایی اجازه می‌دهد تا در زمان صلح به گشت‌زنی و تأمین امنیت خطوط ارتباطی دریایی بپردازد و در زمان درگیری، گزینه‌ای برای ممنوعیت و قطع ارتباطات دشمن ارائه دهد. اهمیت استراتژیک موریس برای هند در تلاش هند از زمان استقلال خود برای تبدیل شدن به یک تأمین‌کننده امنیت دریایی در سراسر جنوب غربی اقیانوس هندمنعکس شده است.  هند در حفظ این رابطه با موریس موفق بوده است. دولت موریس نیز علاوه بر شرکای استراتژیک ، هند را به عنوان یک تأمین‌کننده اصلی امنیت در نظر می‌گیرد.

روابط دیپلماتیک بین موریس و هند به اوایل دهه 1800 میلادی برمی‌گردد. از آن زمان، این رابطه شاهد پرورش و تقویت قابل توجهی در جنبه‌های سیاسی، تجاری و همچنین فرهنگی خود بوده است.  موریس یکی از معدود کشورهای مهمی‌بود که هند مستقل در سال 1948، حتی قبل از استقلال موریس، با آن روابط دیپلماتیک برقرار کرد. هند بین سال‌های 1948 تا 1968 توسط یک کمیسر هندی در موریسِ تحت حاکمیت بریتانیا نمایندگی می‌شد و پس از آن، پس از استقلال موریس در سال 1968 توسط یک کمیسر عالی.

این رابطه با سطح بالایی از اعتماد و درک متقابل در سطح رهبری و تعامل سیاسی مداوم در سطوح بالا عیان شده است. این روابط ویژه منجر به همکاری نزدیک و منحصر به فرد در امنیت دریایی، مشارکت در توسعه، ظرفیت‌سازی، همکاری در مجامع بین‌المللی، کمک‌های فنی از طریق اعزام کارشناسان هندی ، تبادلات فرهنگی پویا و روابط نزدیک مردم با مردم شده است.

این پیوندهای نزدیک به ویژه در پروژه‌های توسعه‌ای متعدد با کمک هند  مشهود است. پیوندهای پایدار فرهنگی و مردمی‌بین هند و موریس توسط مرکز فرهنگی هند در موریس (بزرگترین مرکز فرهنگی هند در جهان)، دبیرخانه جهانی زبان هندی، یک سازمان دوجانبه برای ترویج جهانی زبان هندی، موسسه مهاتما گاندی (که با کمک هند برای ترویج مطالعه فرهنگ، زبان‌ها و هندشناسی هند تأسیس شده است) و همچنین بیش از صد سازمان اجتماعی-فرهنگی موریسی که میراث و فرهنگ هند را در موریس حفظ و ترویج می‌کنند، پرورش می‌یابد.

تعامل هند با موریس در بسیاری از زمینه‌ها گسترده است. هند در زمینه توسعه منابع انسانی، ظرفیت‌سازی و افزایش قابلیت‌ها به موریس کمک کرده است. پروژه‌های توسعه‌ای که هند با آنها در ارتباط است شامل پروژه مترو اکسپرس؛ ساختمان جدید دیوان عالی؛ ساخت حدود 1000 واحد مسکن اجتماعی؛ و یک بیمارستان گوش و حلق و بینی پیشرفته است. هند همچنین در بخش فناوری اطلاعات موریس، به ویژه در ساخت برج سایبری، کمک‌هایی ارائه داده است. هند همبستگی خود را با موریس در مورد همه مسائل مهم، از جمله چاگوس، در سازمان ملل و سایر مجامع چندجانبه ابراز کرده است.

موریس همچنین نقش مهمی در سیاست‌های خارجی گسترده هند ایفا می‌کند که سیاست «اولویت با همسایه»، سیاست «اقیانوس ساگار» و سیاست «آفریقای رو به جلو» را دوباره سازماندهی می‌کند. «موریس و هند با اجرایی شدن توافق‌نامه‌های مختلف تجاری و سرمایه‌گذاری دوجانبه که بین دو کشور امضا شده است، روابط اقتصادی و تجاری خود را تقویت کرده‌اند و هند را به دومین شریک تجاری بزرگ موریس تبدیل کرده‌اند.

هند به طور سنتی در مواقع بحرانی، از جمله در جریان بحران‌های اخیر کووید-19 و نشت نفت واکاشیو، "اولین امدادگر" موریس بوده است. بنا به درخواست موریس، هند 13 تن دارو، 10 تن داروی آیورودا و یک تیم پزشکی واکنش سریع هند را برای کمک به مبارزه با کووید در آوریل-مه 2020 تأمین کرد. هند همچنین اولین کشوری بود که در 22 ژانویه 2021، 100 هزار دوز واکسن رایگان کوویشیلد را به موریس عرضه کرد و پس از آن، 100 هزار دوز کوویشیلد و 200 هزار دوز کوواکسین را به صورت تجاری به این کشور ارسال نمود. موریس همچنین در آوریل 2021، در جریان موج دوم کووید-19 در هند، 200 دستگاه اکسیژن ساز به هند اهدا کرد.

در پی نشت گسترده نفت پس از به گل نشستن کشتی ژاپنی واکاشیو در سواحل موریس در 25 ژوئیه 2020، هند بار دیگر اولین کشور پاسخگو بود. یک هواپیمای نیروی هوایی هند (IAF) در 16 آگوست 2020، 30 تن تجهیزات فنی و یک تیم واکنش فنی 10 نفره را به همراه آورد. پس از طوفان چیدو در دسامبر 2024، هند از طریق استقرار هواپیما/کشتی به درخواست دولت موریس، کمک‌های امدادی خود را به آگالگا گسترش داد و غذا، آب، دارو و پرسنل فنی را ارسال کرد.

 هند همچنین به طور فعال با سازمان منطقه‌ای IORA همکاری داشته است. دبیرخانه IORA در موریس واقع شده است که یکی از اعضای بنیانگذار IORA نیز می‌باشد. در سال 2011 بود که IORA، در جلسه شورای وزیران خود به ریاست هند، شش حوزه اولویت‌دار همکاری را شناسایی کرد. این حوزه‌ها عبارتند از ایمنی و امنیت دریایی؛ تسهیل تجارت و سرمایه‌گذاری؛ مدیریت شیلات؛ کاهش خطر بلایا؛ همکاری‌های دانشگاهی و علمی و فناوری؛ و ترویج گردشگری و تبادلات فرهنگی.موریس مثل «هند کوچک» است.» «برای ما، موریس خانواده است!» این اظهارات نخست وزیر نارندرا مودی در طول سفرش به موریس در تاریخ 11 و 12 مارس 2025، نشان دهنده پیوند عمیق‌تر بین هند و موریس می‌باشد.

روابط اقتصادی و  تجاری

هزینه‌های مصرف‌کنندگان آفریقا در حال حاضر 1.4 تریلیون دلار آمریکا است و پیش‌بینی می‌شود با توجه به رشد سریع طبقه متوسط و افزایش قدرت خرید، تا سال 2030 به 7 تریلیون دلار آمریکا برسد. مشاغل هندی می‌توانند با مشاغل موریسی همکاری کنند و بخشی از فرآیندهای تولیدی خود را به موریس منتقل کنند تا از دسترسی ترجیحی به بازار آفریقا بهره‌مند شوند. این امر امکان‌پذیر است، زیرا موریس به دلیل عضویت در جامعه توسعه جنوب آفریقا (SADC) و منطقه بازار مشترک شرق و جنوب آفریقا (COMESA) در آفریقا، به بازاری با 450 میلیون مصرف‌کننده بدون عوارض گمرکی دسترسی دارد.

علاوه بر این، اجرای توافقنامه منطقه تجارت آزاد قاره آفریقا (AfCFTA) از اول ژانویه 2021، که موریس عضوی از آن است، فرصت‌های بازار را در مقیاس بسیار وسیع‌تری باز می‌کند. بنابراین، موریس می‌تواند دروازه مهمی‌بین هند و آفریقا باشد. قوانین مبدا انعطاف‌پذیر مندرج در این توافقنامه، همراه با چارچوبی برای رسیدگی به SPS و NTBها، این فرآیند تغییر بزرگ را تسهیل می‌کند. در حال حاضر، آفریقا تنها 5.6٪ از محصولات خود را از هند وارد می‌کند. چندین محصول وجود دارد که هند می‌تواند به راحتی با استفاده از موریس به عنوان پایگاه تولید، به آفریقا صادر کند و از حاشیه ترجیحی در بازار آفریقا بهره‌مند شود.

هند نیز یک بازار 1.4 میلیارد نفری است، تقریباً 1100 برابر جمعیت موریس. هند اقتصادی با تولید ناخالص داخلی تقریباً 3 تریلیون دلاری دارد که تقریباً 300 برابر تولید ناخالص داخلی موریس است. و پیش‌بینی می‌شود که هند تا دهه آینده به سومین اقتصاد بزرگ تبدیل شود. از سال 2005، هند یکی از بزرگترین شرکای تجاری موریس بوده است. در سال مالی 2024-2025، صادرات هند به موریس 676.34 میلیون دلار، صادرات موریس به هند 210.91 میلیون دلار و کل تجارت 887.25 میلیون دلار بود. تجارت در 17 سال گذشته 329 درصد رشد داشته است و از 206.76 میلیون دلار در سال 2005-2006 به 887.25 میلیون دلار در سال 2024-2025 رسیده است. هند به عنوان شریک تجاری، 11٪ از واردات موریس را در سال 2024 به خود اختصاص داد و در رتبه سوم در بین شرکای تجاری برتر آن قرار گرفت.

فرآورده‌های نفتی بزرگترین کالای صادراتی هند بین سال‌های 2007 تا 2019 بوده‌اند. سایر صادرات هند به موریس شامل دارو، غلات، پنبه، میگو، میگو و گوشت گاو است. صادرات اصلی موریس به هند عبارتند از وانیل، تجهیزات پزشکی، سوزن، آلیاژهای آلومینیوم، کاغذ قراضه، مس تصفیه شده، پنبه مردانه، پیراهن و غیره.

طبق مطالعه‌ای که توسط بانک جهانی انجام شده است، موریس در محصولات منتخبی که می‌توانند تا حدی در هند تولید شوند، ارزش افزوده در موریس داشته باشند و پس از آن به آفریقا صادر شوند، از حاشیه ترجیحی قابل توجهی نسبت به رقبای خود برخوردار است. این محصولات شامل موارد زیر است: تجهیزات پزشکی، محصولات دارویی، رنگ‌ها، پارچه‌ها، کابل‌های برق، محصولات آلومینیومی، لوله‌های پلاستیکی، اقلام شیشه‌ای، مبلمان، لوازم خانگی، رساناهای برق، وسایل نقلیه، اتومبیل‌ها، اتوبوس‌ها، موتورسیکلت‌ها و فیبرهای نوری. برخی از کشورهای منتخب آفریقایی که می‌توانند بلافاصله مورد بررسی قرار گیرند عبارتند از کنیا، ماداگاسکار، موزامبیک، بوتسوانا، تانزانیا، آفریقای جنوبی و سیشل.

طبق گزارش هیئت توسعه اقتصادی (EDB)، موریس از طریق توافق‌نامه‌های دوجانبه و چندجانبه بی‌شمار خود، دسترسی ترجیحی به تقریباً 70٪ از بازار جهانی را فراهم می‌کند که هندی‌ها می‌توانند از آن استفاده کنند. علاوه بر این، هند به سرعت به عنوان صادرکننده خالص خدمات حرفه‌ای در حال ظهور است. بنابراین، همسو کردن منطقه تجارت آزاد قاره آفریقا و توافق‌نامه همکاری اقتصادی و سرمایه‌گذاری مشترک موریس و هند (CECPA) می‌تواند برای شرکت‌های هندی جهت ورود به بازار آفریقا از طریق موریس، نقشی تعیین‌کننده داشته باشد.

توافقنامه همکاری و مشارکت اقتصادی جامع (CECPA): موریس و هند پس از نزدیک به 15 سال مذاکره، CECPA را در 22 فوریه 2021، در جریان بازدید وزیر وقت امور خارجه امضا کردند. این توافقنامه از اول آوریل 2021 لازم‌الاجرا شد و اولین توافقنامه تجاری است که توسط هند با یک کشور آفریقایی امضا شده است. در آگوست 2022، هر دو طرف فصلی در مورد همکاری اقتصادی عمومی و مفاد مربوط به مکانیسم حفاظتی خودکار اضافه کردند. تحت CECPA، صادرات هند به موریس در سال 2021 به 1.1 میلیون دلار، در سال 2022 به 1.8 میلیون دلار و در سال 2023 به 3 میلیون دلار، برای سال 2024 به 4 میلیون دلار و برای ژانویه تا مه 2025 به 2 میلیون دلار رسید که عمدتاً شامل منسوجات، صفحات کوارتز و پلاستیک بود. صادرات موریس به هند تحت CECPA در سال 2022 به 1 میلیون دلار و در سال 2023 به 5 میلیون دلار، برای سال 2024 به 7 میلیون دلار و برای ژانویه تا مه 2025 به 1.4 میلیارد دلار رسید که عمدتاً شامل تجهیزات پزشکی بود.

طبق این توافق‌نامه، به موریس دسترسی به بازار هند برای حدود 600 محصول با نرخ‌های ترجیحی داده شده است. برخی از مزایای واردکنندگان هندی در تهیه از موریس با نرخ‌های ترجیحی عبارتند از شکر مخصوص (40000 تن با 10٪ عوارض، که در حال حاضر در هند 100٪ است)؛ کنسرو ماهی تن (7000 تن و بدون عوارض در مقایسه با 150٪ عوارض)؛ رم با کیفیت بالا (1.5 میلیون لیتر با 50٪ عوارض در مقایسه با عوارض موجود 150؛ پوشاک (7.5 میلیون قطعه با صفر عوارض). موریس به خاطر محصولات باکیفیت و خاص خود شناخته شده است. به عنوان مثال، رم موریسی در سطح جهانی مورد تحسین قرار گرفته و در جوایز بین‌المللی Sugarcane Spirit 2020 به عنوان بهترین انتخاب شد. به همین ترتیب، پوشاک برند که در اروپا و ایالات متحده فروخته می‌شوند، می‌توانند بدون عوارض از موریس تهیه شوند.

یکی دیگر از مزایای مهم CECPA این است که قوانین مبدا انعطاف‌پذیری را برای تعدادی از محصولات ارائه می‌دهد. این یک ماده مهم است، زیرا امکان استفاده از مواد غیرمبدأ را تا درصد مشخصی از قیمت صادرات و قوانین خاص محصول فراهم می‌کند که تا 35٪ ارزش افزوده را امکان‌پذیر می‌سازد. این ماده به ویژه در زمینه زنجیره ارزش، در صورتی که قصد بهره‌برداری از بازار وسیع آفریقا را داشته باشد، مرتبط است.

در رابطه با موانع غیرتعرفه‌ای، علاوه بر فراهم کردن دسترسی بهتر به بازارهای هر دو کشور، CECPA همچنین شامل چارچوبی برای رسیدگی به هرگونه موانع غیرتعرفه‌ای، اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی، مرزهای فنی تجارت و اقدامات تسهیل تجارت است. این توافق‌نامه، ایجاد یک کمیته مشترک تجاری قدرتمند و همچنین کمیته‌های فرعی و فصل‌های قوانین مبدا، بهداشت و بهداشت گیاهی (SPS) و موانع فنی تجارت (TBT) را فراهم می‌کند تا اطمینان حاصل شود که هرگونه موانع غیرتعرفه‌ای در اسرع وقت برطرف می‌شوند، به طوری که هیچ مانعی برای تجارت وجود نداشته باشد. این کمیته‌ها در سطح فنی از هر دو طرف نماینده خواهند داشت.

سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی: سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی مبلغی به ارزش 180 میلیارد دلار طی دو دهه از 2000 تا مارس 2025 از موریس به هند آمده است (25٪ از کل جریان ورودی سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به هند)، که عمدتاً به لطف کنوانسیون دوجانبه اجتناب از مالیات مضاعف (DTAC) بوده است. جریان ورودی سهام سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی از موریس به هند برای دوره آوریل-مارس (سال مالی 2023-24) بالغ بر 7.97 میلیارد دلار و برای 2024-25 بالغ بر 8.34 میلیارد دلار بوده است که آن را به دومین منبع بزرگ سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به هند برای سال مالی 2023-24، پس از سنگاپور، تبدیل می‌کند. در موریس، شرکت‌های هندی در پنج سال گذشته بیش از 200 میلیون دلار سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

با توجه به اینکه موریس خود را به عنوان مرکزی که آسیا و آفریقا را به هم متصل می‌کند، قرار داده است، می‌تواند چشم‌اندازهای امیدوارکننده‌ای از همکاری سه‌جانبه بین هند، موریس و کشورهای آفریقایی ارائه دهدزیرا دولت  این کشور در تلاش بوده است تا موریس را به عنوان مرکزی برای سرمایه‌گذاری در آفریقا قرار دهد.

شرکت‌های بخش عمومی هند (PSU) در موریس: در حال حاضر، 11 شرکت PSU هندی در موریس هستند: بانک بارودا، شرکت بیمه عمر، شرکت بیمه نیو ایندیا، شرکت مشاوره مخابرات هند، شرکت نفت هند (موریس)، شرکت تلفن ماهاناگار (موریس)، بانک ایالتی هند (موریس)، شرکت ملی ساختمان و ساخت و ساز (NBCC)، شرکت خدمات فنی و اقتصادی راه آهن هند (RITES)، شرکت مشاوره خدمات بیمارستانی (HSCC) و شرکت EdCIL (هند).

پروژه‌های تحت حمایت هند

در ماه مه 2016، هند کمک بلاعوضی به مبلغ 353 میلیون دلار به عنوان بسته اقتصادی ویژه برای پنج پروژه اولویت‌دار به موریس ارائه داد: (1) پروژه مترو اکسپرس؛ (2) ساختمان دیوان عالی؛ (3) بیمارستان جدید گوش و حلق و بینی؛ (4) پروژه مسکن اجتماعی؛ (5) تبلت‌های دیجیتال برای کودکان مدرسه‌ای. هند در سال 2017 یک خط اعتباری 500 میلیون دلاری (LoC) به موریس برای تأمین مالی 10 پروژه از جمله پروژه مترو اکسپرس، پروژه مسکن اجتماعی، تأمین زباله‌سوزهای گازی و خودروهای آتش‌نشانی، نیروگاه خورشیدی 8 مگاواتی، آزمایشگاه جدید علوم جنایی، بایگانی و کتابخانه ملی و آکادمی‌پلیس موریس اختصاص داد. علاوه بر این، حدود 96 پروژه توسعه جوامع کوچک در سراسر موریس در حال اجرا هستند.

علاوه بر پروژه‌های تکمیل‌شده، چندین پروژه مهم مانند آزمایشگاه علوم جنایی، بایگانی و کتابخانه ملی، پروژه خط لوله آب، آکادمی‌پلیس موریس، 100 اتوبوس برقی، پروژه بهداشت (واحد پیوند کلیه) و ماهواره مشترک هند و موریس در مراحل مختلف اجرا هستند. در سال 2024، یک کلینیک پزشکی، اولین مرکز خارج از کشور جان آشادی کندرا و یک مرکز بهداشت منطقه‌ای افتتاح شدند. کالج خدمات ملکی، که به موسسه خدمات عمومی و نوآوری آتال بیهاری واجپایی تغییر نام داده است، در جریان سفر رسمی نخست وزیر مودی به موریس در 25 مارس افتتاح شد.

از دیگر پروژه‌های کمک‌شده توسط هند می‌توان به مرکز آموزشی اوپادهای، بیمارستان جواهر لعل نهرو، مرکز چشم سوبرامانیا بهاراتی، مرکز علوم راجیو گاندی، مرکز کنفرانس بین‌المللی سوامی ویوکاناندا و دبیرخانه جهانی زبان هندی اشاره کرد.

سایر موسساتی که با کمک هند ساخته شده‌اند عبارتند از

موسسه مهاتما گاندی (MGI) در سال 1976 به عنوان یک سرمایه‌گذاری مشترک بین هند و موریس برای ترویج فرهنگ هندی تأسیس شد. این موسسه همچنین میزبان کرسی‌های ICCR در رشته‌های سانسکریت و فلسفه هندی است. موسسه رابیندرانات تاگور (RTI) در سال 2000 با کمک هند به عنوان مرکز مطالعات فرهنگ و سنت‌های هندی تأسیس شد. موریس همچنین میزبان دبیرخانه جهانی هندی، یک سازمان دوجانبه هند و موریس برای ترویج زبان هندی در سطح جهانی است که با بودجه هند ساخته و در جریان سفر رئیس جمهور وقت در مارس 2018 افتتاح شد.

روابط فرهنگی

در سال 1987، هند مرکز فرهنگ هند ایندیرا گاندی (IGCIC) را تأسیس کرد که بزرگترین مرکز فرهنگی هند در خارج از کشور است. IGCIC هر ساله کلاس‌هایی در زمینه موسیقی هندوستانی، کاتاک، طبلا و یوگا برای بیش از 2500 دانشجوی موریسی برگزار می‌کند.

از سال 2004، تقریباً 393 جوان از موریس در 65 دوره از برنامه «شناخت هند» (KIP) وزارت امور خارجه شرکت کرده‌اند. برای اولین بار در اوت 2022، یک هیئت 10 نفره از جوانان موریسی در یک برنامه ویژه تبادل جوانان سپاه ملی کادت (NCC) در هند شرکت کردند. پس از آن، سه هیئت دیگر در اردوهای روز جمهوری NCC که در ژانویه 2023، ژانویه 2024 و ژانویه 2025 برگزار شد، شرکت کردند. در مارس 2025، در طول ... جشن‌های روز ملی موریس، یک برنامه تبادل جوانان متقابل برای 6 دانشجوی NCC توسط دولت موریس برگزار شد.

بورسیه‌های ITEC و سایر بورسیه‌ها

موریس یکی از بزرگترین ذینفعان برنامه همکاری فنی و اقتصادی هند (ITEC) است و هر ساله حدود 500 دوره آموزشی برای دوره‌های مختلف دریافت می‌کند. از سال 2002-2003، حدود 5074 موریسی را تحت برنامه‌های غیرنظامی و دفاعی برنامه ITEC آموزش دیده اند.

تحت طرح بورسیه ICCR هند-آفریقا،  60 بورسیه به دانشجویان موریسی برای ادامه تحصیلات عالی در هند اعطا شد. حدود 200 دانشجوی موریسی نیز هر ساله با تأمین مالی شخصی در دانشگاه‌های هند ثبت نام می‌کنند. از سال 2020، هند همچنین تحت پروژه آموزش از راه دور e-Vidya Bharti Arogya Bharti (e-VBAB) به اهالی موریس بورسیه تحصیلی ارائه می‌دهد که به ترتیب 86، 174، 229 و 53 نفر در سال‌های 2020، 2021، 2022 و 2023 در آن ثبت‌نام کرده‌اند. از سال 2010، هشت نفر از اهالی موریس از بورسیه CV Raman برای محققان آفریقایی که توسط وزارت علوم و فناوری، MEA و FICCI تأمین مالی می‌شود، استفاده کرده‌اند.

کارت جامعه هند و OCI

در حال حاضرنزدیک به 30 هزار تبعه هندی و بیش از 15 هزار  دارنده کارت OCI در موریس زندگی می‌کنند. در جریان سفر رسمی رئیس جمهور دروپادی مورمو به موریس در مارس 2024، تخفیف ویژه‌ای برای کارت‌های OCI برای اتباع موریسی که اصل و نسب هندی آنها تا نسل هفتم قابل ردیابی است، اعلام شد. موریس در سال 2004، رژیم بدون ویزا را برای گردشگران هندی که از موریس بازدید می‌کنند، تا یک ماه معرفی کرد. موریسی‌ها حق دریافت ویزای رایگان برای بازدید از هند را دارند. در دوران پیش از کووید، سالانه حدود 80،000 گردشگر هندی از موریس و 30،000 گردشگر موریسی از هند بازدید می‌کردند. این تعداد اکنون به آرامی در حال بازگشت به سطح پیش از کووید است.

منابع:

https://moderndiplomacy.eu/2025/03/27/modi-and-mini-india-indias-growing-bilateral-ties-with-mauritius-and-its-dynamics/

https://maritimeindia.org/india-and-mauritius-cooperating-to-ensure-collective-maritime-security-2/

https://www.hcimauritius.gov.in/page/india-mauritius-bilateral-brief/

https://www.investafrica.com/insights-and-news/mauritius-india-africa-leveraging-on-the-cecpa

https://www.hcimauritius.gov.in/page/india-and-mauritius-economic-relations/

https://www.drishtiias.com/daily-updates/daily-news-analysis/india-mauritius-relations-1

https://www.voanews.com/a/india-mauritius-upgrade-strategic-ties-with-eye-on-china/8008079.html

https://visionias.in/current-affairs/monthly-magazine/2025-04-16/international-relations/india-mauritius-bilateral-relations

http://peace-ipsc.org/