کشاورزی و باغداری در هرات

نگاهی به وضعیت کلی صادرات افغانستان حاکی از آن است که بخش عمده‌ای از صادرات این کشور را موادغذایی و خصوصاً میوه‌جات و خشکبار تشکیل می‌دهد. طبق گزارش وزارت صنعت و تجارت، افغانستان در حال حاضر 20 قلم عمده صادراتی دارد که حدود 70 درصد از کل صادرات این کشور را تشکیل می‌دهند. در میان این 20 قلم، مواردی مانند انجیر، کشمش، پیاز، گوجه فرنگی، سیب، پسته، بادام، زعفران و انگور[1] حاکی از آن است که بخش عمده‌ای از آن 70 درصد نیز به محصولات کشاورزی و باغی اختصاص دارد. همچنین بر اساس آمارهای موجود، این محصولات به مقاصد متنوعی همچون پاکستان، هند، امارات متحده عربی، چین، انگلستان، هلند، امریکا، فرانسه، استرالیا، عراق، عربستان سعودی و کانادا صادر شده است[2] که حاکی از گستره وسیع صادرات این دست تولیدات افغانستان است. لذا فعالیت در این حوزه، چه برای افغانستان و چه برای فعالان اقتصادی کشورهای دیگر بسیار حائز اهمیت است.

وضعیت موجود

اقتصاد ولایت هرات به‌شکل سنتی از دو محور کشاورزی و دامپروری تأمین می‌شده است. در چند دهه اخیر، البته رشد و توسعه صنایع و همچنین مزیت مرزی این ولایت سبب شده تا صنایع (شهرک‌های صنعتی) و حمل‌ونقل نیز به موارد جدی درآمدزایی برای اهالی این ولایت و طیف وسیعی از فعالان اقتصادی افغانستان تبدیل شود. با این حال، تولیدات کشاورزی اعم از گندم[3]، صیفی‌جات و خصوصاً میوه‌جاتی مانند انواع انگور، گیلاس، زردآلو و... همچنان یکی از زمینه‌های اصلی فعالیت‌های اقتصادی این ولایت را تشکیل می‌دهد. افزون بر خاک حاصلخیز، شرایط مناسب اقلیمی و دسترسی به آب‌ کافی (شامل رودها و چاه‌ها)‌‌ و البته همجواری با گذرگاه مرزی اسلام‌قلعه-دوغارون و سهولت صادرات این محصولات را به مزیتی قابل توجه برای این منطقه تبدیل کرده است.

درسال‌های اخیر و با توسعه حداقلی روش‌های کشاورزی و باغداری، نظارت ابتدایی برخی ادارات دولتی و رشد شیوه‌های کاشت، داشت و برداشت همچون اصلاح بذر، سم‌پاشی، آبیاری و...، امید می‌رود که این منطقه خصوصاً در سال‌هایی که بارندگی قابل توجه است، به یکی از قطب‌های تولید و صادرات میوه‌جات تبدیل شود. براساس آمارهای موجود، افغانستان در سال 1403 حدود 300هزارتن میوه به خارج از کشور صادر کرده است[4]. رقمی‌که پس ازآن به‌شیوه‌ای تصاعدی افزایش یافته[5]، اما تداوم این روند، نیازمند فراهم شدن زمینه‌های لازم برای نگهداری، جابه‌جایی و بازاریابی است. دراین زمینه، البته کوشش‌های جسته‌وگریخته‌ای صورت پذیرفته، تعدادی سردخانه صنعتی تأسیس شده[6] و بازار خشک کردن میوه‌جات و بسته‌بندی و فروش آنها در سطح اولیه رونق گرفته است. با این حال، مرور داده‌های موجود و مشاهدات، حاکی از آن است که نسبت روشنی میان ظرفیت‌های عرصه کشاورزی و باغداری با امکانات برقرار نیست و این حوزه در صورت توجه بیشتر و سرمایه‌گذاری، قابلیت‌های بسیاری برای رشد و درآمدزایی دارد.

صرفاً به‌عنوان نمونه، پس از رشد قابل توجه محصول گیلاس در ولایت هرات در سال‌های اخیر، انتظار می‌رود این محصول امسال با توجه به قریب به 30 هزارهکتار باغ میوه در هرات، رکوردی بی‌سابقه از خود برجای بگذارد. در همین رابطه، بشیراحمد احمدی، مدیر امور زراعتی ریاست زراعت هرات می‌گوید روند روبه‌رشد علاقه‌مندی باغ‌داران به این محصول سبب شده تا سطح کشت آن در ولسوالی‌های مختلف هرات به‌گونه قابل ملاحظه‌‌ای گسترش یابد. به گفته وی: این میوه در ولسوالی‌های کرخ، گذره، چشت شریف و برخی مناطق دیگر هرات کشت می‌شود و هر سال بر میزان تولید آن افزوده می‌شود[7]. البته این رشد به میوه‌جات خلاصه نمی‌شود و حتی در زمینه گیاهان دارویی نیز شاهد رشد بی‌سابقه‌ای در تولید و صادرات محصولات مرتبط از ولایت هرات بوده‌ایم[8]. این وضعیت در سایر ولایت‌ها نیز قابل توجه است، جایی‌که امسال فقط از حدود 130تن محصول گیلاس پنجشیر، قریب به 30 تن به روسیه صادر می‌شود[9].

[1] https://tolonews.com/fa/business-196375

[2] https://pajhwok.com/fa/2025/03/02/in-the-past-six-months-more-than-5-million-of-fresh-fruits-have-been-exported-from-afghanistan/

[3] https://www.avapress.com/fa/news/356652/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8-%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%85-%D9%84%D9%84%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA

[4] https://tolonews.com/fa/business-193286

[5] https://www.etilaatroz.com/243508/afghanistan-dried-fruit-export/

[6] https://youtu.be/qrnAh6NiWNQ?si=h3bi4E6ZBBqly2W6 https://safir.af/2026/01/18/%d8%a8%d9%87%d8%b1%d9%87%d8%a8%d8%b1%d8%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d8%b3%d8%b1%d8%af%d8%ae%d8%a7%d9%86%d9%87-%d8%a8%d8%b2%d8%b1%da%af-%d9%85%db%8c%d9%88%d9%87-%d8%aa%d8%a7%d8%b2%d9%87/

[7] https://atlaspress.news/herat-cherry-orchards-expansion/#:~:text=%D8%A8%D9%87%20%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%20%D8%A7%DB%8C%D9%86%20%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%8C%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%AD%D8%A7%D9%84%20%D8%AD%D8%A7%D8%B6%D8%B1%20%D8%A8%DB%8C%D8%B4,%D9%85%DB%8C%D9%88%D9%87%20%D9%86%DB%8C%D8%B2%20%D9%87%D8%B1%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%20%D8%B1%D9%88%20%D8%A8%D9%87%20%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA.

[8] https://tolonews.com/fa/health-197496

[9] https://www.khaama.com/persian/archives/170192

[10] https://safir.af/2026/06/07/%d8%aa%d9%88%d9%84%db%8c%d8%af-%d9%85%d8%a7%d8%b4%db%8c%d9%86%d8%a2%d9%84%d8%a7%d8%aa-%d8%b2%d8%b1%d8%a7%d8%b9%d8%aa%db%8c-%d8%af%d8%a7%d8%ae%d9%84%db%8c-%d8%a8%d8%a7-%d9%85%d8%b9%db%8c%d8%a7/