جایگاه نامیبیا در بازار جهانی اورانیوم

نامیبیا بعد از قزاقستان و کانادا در رتبه سوم تولید کنندگان اورانیوم قرار دارد. این محصول یکی از اصلی‌ترین منابع درآمد صادراتی نامیبیا محسوب می‌شود. در سال‌های اخیر، افزایش نیاز جهانی به انرژی هسته‌ای و توسعه نیروگاه‌های برق هسته‌ای باعث افزایش تقاضا برای این ماده معدنی شده است. آینده این صنعت در نامیبیا به این بستگی دارد که تا چه حد بتواند بین همکاری با چین و کشورهای غربی تعادل ایجاد کند، فناوری داخلی را توسعه دهد و در عین حال مسائل محیط‌زیستی را مدیریت کند.

جایگاه جهانی و اهمیت معادن اورانیوم نامیبیا

نامیبیا در سال ۲۰۲۶ توانسته جایگاه خود را به عنوان سومین تولیدکننده اورانیوم در جهان بعد از قزاقستان و کانادا حفظ کند. این کشور حدود ۱۰ درصد از عرضه جهانی اورانیوم را تأمین می‌کند و این ماده سهم بزرگی از صادرات آن را تشکیل می‌دهد. به طوری که بیش از ۲۶ درصد صادرات ملی نامیبیا به اورانیوم مربوط می‌شود. همین موضوع باعث شده این ماده معدنی یکی از مهم‌ترین منابع درآمدی و اقتصادی این کشور به حساب آید.

در شرایطی که دنیا به سمت انرژی‌های پاک‌ حرکت می‌کند، نقش اورانیوم هم پررنگ‌تر شده است. این ماده که سوخت اصلی نیروگاه‌های هسته‌ای را شکل می دهد، برای تأمین برق پایدار، به‌خصوص در مراکز داده و زیرساخت‌های مرتبط با هوش مصنوعی، اهمیت زیادی دارد. صنعت اورانیوم نامیبیا امروز به یکی از حوزه‌هایی تبدیل شده که قدرت‌های بزرگ مثل آمریکا، چین، روسیه و اتحادیه اروپا در آن رقابت دارند.

در حال حاضر چین با داشتن سهام و سرمایه‌گذاری در معادن بزرگی مثل Husab Mine و Rössing Mine  حضور پررنگی در این بخش دارد. در مقابل، کشورهای غربی هم تلاش می‌کنند با سرمایه‌گذاری در پروژه‌های جدید و همکاری‌های اقتصادی، وابستگی خود به منابع چین و دیگر رقبا را کمتر کنند. ورود فناوری‌های جدید و استفاده از نیروگاه‌های هسته‌ای کوچک (SMR)، تلاش برای ایجاد زنجیره کامل تولید سوخت هسته‌ای در داخل کشورها و همچنین استفاده از هوش مصنوعی برای پیدا کردن بهتر منابع معدنی، باعث شده شکل فعالیت در این صنعت در نامیبیا نسبت به گذشته متفاوت شود.

در چشم‌انداز ۲۰۳۰، نامیبیا تلاش می‌کند از یک صادرکننده مواد خام، به یک مرکز منطقه‌ای در حوزه انرژی و آب در جنوب آفریقا تبدیل شود. برای رسیدن به این هدف، این کشور باید به طور همزمان مسئله انرژی و آب را مدیریت کند. یکی از چالش‌های مهم در استخراج اورانیوم، کمبود آب است و به همین دلیل توسعه تأسیسات آب‌شیرین‌کن در برنامه‌های آینده اهمیت دارد. دولت نامیبیا همچنین از شرکت‌های خارجی خواسته بخشی از فرآوری مواد معدنی را داخل کشور انجام دهند.

معادن اصلی استخراج اورانیوم در نامیبیا

معدن هوساب (Husab Uranium Mine)

این معدن تحت مدیریت شرکت Swakop Uranium با سهام‌داری اصلی شرکت CGN چین اداره می‌شود. هوساب بزرگ‌ترین معدن روباز اورانیوم در نامیبیا محسوب می‌شود. در سال ۲۰۲۶ این معدن با روش‌های جدیدتر تلاش کرده مصرف آب و انرژی را کمتر کند و تولید خود را بالا نگه دارد. ظرفیت تولید آن حدود ۷۰۰۰ تن اورانیوم در سال هدف‌گذاری شده است.

معدن راسینگ (Rössing Uranium Mine)

این معدن قدیمی‌ترین معدن اورانیوم در نامیبیا است که از سال ۱۹۷۶ فعالیت خود را آغاز نمود. مالکیت اصلی آن (68%) در اختیار شرکت CNUC چین است. فعالیت این معدن تا سال ۲۰۳۶ تمدید شده و در سال ۲۰۲۶ روی نوسازی تجهیزات، استفاده از سیستم‌های دیجیتال و خودکارسازی فرآیندها تمرکز نمود تا بهره‌وری بیشتر و آسیب محیط‌زیستی کمتر شود. ۱۵ درصد از سهام این معدن به جمهوری اسلامی ایران تعلق دارد؛ این سهم از سال ۱۹۷۶ خریداری شده و مدیریت آن در اختیار شرکت سرمایه‌گذاری خارجی ایران (IFIC) می‌باشد. به دلیل تحریم‌های بین‌المللی، ایران حق برداشت اورانیوم از این معدن را فعلاً ندارد. همچنین سود این سهم که تا سال ۲۰۲۴ به بیش از ۴۲۱ میلیون دلار نامیبیا رسیده بود، در یک حساب امانی در نامیبیا نگهداری و مسدود شده است.

معدن لانگر هاینریش  (Langer Heinrich Mine)

این معدن متعلق به شرکت Paladin Energy است. مدتی غیرفعال بود، اما در سال ۲۰۲۴ دوباره راه‌اندازی شد. در سال ۲۰۲۶ این معدن در حال افزایش تولید است و انتظار می‌رود به ظرفیت کامل خود برسد.

پروژه‌های توسعه‌ای

در کنار معادن اصلی، نامیبیا در سال ۲۰۲۶ چند پروژه توسعه‌ای جدید هم دارد که به تقویت تولید اورانیوم و جایگاه این کشور در بازار جهانی کمک می‌کنند.

پروژه اتانگو (Etango) که توسط شرکت Bannerman Energy مدیریت می‌شود، در مرحله ساخت قرار دارد. هدف این پروژه این است که در اواخر سال ۲۰۲۶ وارد مرحله تولید شود تا بتواند به افزایش عرضه اورانیوم در بازار کمک کند.

پروژه توماس (Tumas) تحت مدیریت شرکت Deep Yellow یکی از بزرگ‌ترین ذخایر جدید نامیبیا است. این پروژه در سال ۲۰۲۶ در مرحله تصمیم‌گیری نهایی برای سرمایه‌گذاری قرار دارد و در صورت تأیید، می‌تواند ظرفیت صادرات اورانیوم نامیبیا را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

همچنین پروژه‌های کوپیز (Koppies) و اورکا (Ourekas) روی کشف و توسعه ذخایر سطحی جدید تمرکز دارند. در این پروژه‌ها از فناوری‌های جدید استفاده می‌شود تا استخراج با هزینه کمتر و سرعت بیشتر انجام شود و تنوع منابع معدنی کشور هم افزایش پیدا کند.

استخراج و فرآوری اورانیوم

استخراج اورانیوم در نامیبیا به دلیل شرایط سخت زمین‌شناسی کار پیچیده‌ای است. سنگ‌های این منطقه سخت هستند و مقدار اورانیوم داخل آن‌ها کم است (حدود ۰.۰۳ تا ۰.۰۵ درصد)، بنابراین برای به دست آوردن مقدار قابل‌قبول اورانیوم باید حجم زیادی از سنگ استخراج و پردازش شود.

فرآیند کار در معدن با حفاری و انفجار در معادن روباز شروع می‌شود. سپس سنگ‌ها خرد می‌شوند و وارد مرحله شیمیایی می‌گردند. در این مرحله با استفاده از اسید سولفوریک، اورانیوم از سنگ جدا می‌شود. بعد از آن، محلول به‌دست‌آمده با روش‌هایی مثل استخراج با حلال و تبادل یونی تصفیه و غلیظ‌تر می‌شود. در نهایت، محصول نهایی به شکل پودر زردرنگی به نام کیک زرد (U3O8) تولید می‌شود.

صادرات اورانیوم

صادرات اورانیوم در نامیبیا با رعایت کامل استانداردهای امنیتی و قوانین بین‌المللی انجام می‌شود. کیک زرد پس از تولید، در بشکه‌های فولادی استاندارد بسته‌بندی و پلمب می‌شود و تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) به سمت بنادر منتقل می‌گردد.

مهم‌ترین مسیر صادرات از طریق بندر والویس‌بی (Walvis Bay) انجام می‌شود که زیرساخت‌های خوبی برای حمل و ارسال امن این محموله‌ها دارد. اورانیوم نامیبیا عمدتاً به چین، فرانسه و آمریکا صادر می‌شود. چین بزرگ‌ترین خریدار است و بخش زیادی از تولید معادن تحت کنترل خود را برای برنامه‌های هسته‌ای استفاده می‌کند. فرانسه و آمریکا نیز برای تأمین سوخت نیروگاه‌های هسته‌ای و حفظ امنیت انرژی از این منبع استفاده می‌کنند.

هزینه تولید و رقابت جهانی

با اینکه هزینه تولید اورانیوم در نامیبیا نسبت به بعضی کشورها بالاتر است، این کشور همچنان توانسته جایگاه خود را در بازار جهانی حفظ کند. هزینه تولید هر پوند اورانیوم در نامیبیا حدود ۳۰ تا ۴۰ دلار امریکا است. دلیل این هزینه بالا این است که عیار ذخایر پایین است و استخراج و فرآوری آن به روش‌های پیچیده و پرهزینه نیاز دارد. در مقابل، کشورهایی مثل قزاقستان با روش استخراج درجا، هزینه تولید پایین‌تری حدود ۱۵ تا ۲۵ دلار صرف می‌کنند.

با عنایت به برقراری ثبات سیاسی نسبی در نامیبیا، وجود زیرساخت‌های حمل‌ونقل مناسب مانند بندر والویس‌بِی (Walvis Bay) و همچنین ایجاد قوانین حمایتی برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی، این کشور موفق شده است تولید اورانیوم را ادامه داده و همچنان برای شرکت‌های بین‌المللی یک مقصد امن جهت سرمایه‌گذاری در حوزه اورانیوم باشد.

از طرف دیگر، افزایش قیمت جهانی اورانیوم در سال ۲۰۲۶ که به حدود ۸۰ تا ۹۰ دلار رسیده، باعث شده شرکت‌های فعال در این بخش از سودآوری خوبی برخوردار گردند. این موضوع هم هزینه‌های تولید را جبران کرده و هم باعث شده پروژه‌های جدید سریع‌تر پیش رفته و اکتشاف منابع جدید، حتی در ذخایر کم‌عیار، جذاب‌تر شود.

محیط‌زیست و محدودیت‌های طبیعی

حفاظت از محیط‌زیست و مدیریت منابع طبیعی در استخراج اورانیوم در نامیبیا نقش مهمی دارد، چون بیشتر معادن در منطقه خشک و حساس صحرای نامیب قرار دارند. به همین دلیل، فعالیت‌های معدنی با قوانین سخت‌گیرانه انجام می‌شود. یکی از موضوعات مهم، مدیریت آب می‌باشد. با توجه به کم آبی منطقه، معادن به جای استفاده از آب‌های زیرزمینی، بیشتر از آب دریا که شیرین‌سازی شده استفاده می‌کنند. این کار باعث می‌شود فشار کمتری به منابع آب محلی و مورد نیاز مردم وارد شود.

از نظر نظارتی، معادن باید استانداردهای بین‌المللی مثل ISO 14001 را رعایت کنند. همچنین یک برنامه ویژه به نام SEMP برای پایش محیط‌زیست وجود دارد که اثرات فعالیت معادن در منطقه را بررسی می‌کند. در بخش ایمنی و حفاظت هم اقداماتی مثل مدیریت پسماندهای رادیواکتیو، کنترل گرد و غبار و حفاظت از حیات‌وحش صحرای نامیب انجام می‌شود تا آسیب‌های محیطی کمتر شود. همچنین نامیبیا با همکاری آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در حال بررسی روش استخراج درجا (ISL) است. اگر این روش استفاده شود، می‌تواند آسیب به سطح زمین و محیط‌زیست را کمتر و استخراج را کارآمدتر کند.

برنامه توسعه انرژی در نامیبیا

نامیبیا قصد دارد که تا سال ۲۰۳۰ اولین راکتور هسته‌ای کوچک (SMR) خود را راه‌اندازی کند. این نوع راکتورها به خاطر اندازه کوچک‌تر و ایمنی بالاتر، برای نیازهای انرژی نامیبیا مناسب‌تر هستند. هدف اصلی این پروژه‌ها تأمین برق پایدار و ارزان برای معادن اورانیوم و همچنین تأسیسات آب‌شیرین‌کن است. این کار می‌تواند هزینه تولید را پایین و عملکرد این بخش‌ها را پایدارتر کند. همچنین نامیبیا می‌خواهد وابستگی خود به واردات برق از کشورهای همسایه، به‌ویژه آفریقای جنوبی را کاهش دهد و به سمت خودکفایی در تولید انرژی حرکت کند.

برای تحقق این هدف، نامیبیا با کشورهایی مانند ایالات متحده، کره جنوبی و چین همکاری می‌کند تا به انتقال دانش فنی هسته‌ای، توسعه ظرفیت‌های مهندسی و ارتقای استانداردهای ایمنی در این حوزه دست پیدا کند. در صورت موفقیت این برنامه‌ها، این کشور می‌تواند از جایگاه یک صادرکننده صرف مواد خام فراتر رفته و به یک بازیگر تولیدکننده انرژی هسته‌ای در منطقه جنوب آفریقا تبدیل شود.

چالش‌های اصلی

صنعت اورانیوم و برنامه‌های هسته‌ای نامیبیا با وجود ظرفیت‌های زیاد، با چند مشکل و محدودیت جدی روبه‌رو است. یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، وابستگی شدید به سرمایه‌گذاری خارجی است. بیشتر پروژه‌های معدنی و هسته‌ای با کمک شرکت‌ها و فناوری‌های خارجی، به‌ویژه از طرف چین و کشورهای غربی انجام می‌شود و این موضوع می‌تواند در بلندمدت بر استقلال اقتصادی کشور اثر بگذارد.

چالش مهم دیگر، هزینه بالای آب و انرژی است و این موضوع باعث افزایش هزینه تولید می‌شود. همچنین رعایت استانداردهای زیست‌محیطی هم محدودیت‌هایی برای فعالیت معادن ایجاد کرده است.

در نهایت، توسعه برنامه‌های هسته‌ای هم یک فرآیند طولانی‌مدت است. ساخت و راه‌اندازی نیروگاه‌های کوچک هسته‌ای (SMR) ممکن است ۱۰ تا ۱۵ سال زمان ببرد و در این مدت احتمال تغییر شرایط سیاسی و اقتصادی وجود دارد که می‌تواند روی برنامه‌ها تأثیر بگذارد.

https://www.namibiansun.com/energy/namibia-a-key-battleground-in-global-ai-power-race-us-ambassador-says-nmh010492-1-12426

https://observer24.com.na/langer-heinrich-positioned-to-capitalise-uranium-deficit/

https://observer24.com.na/bannerman-cnol-deal-secures-funding-and-offtake-for-etango/