راهبرد امارات عربی متحده در توسعه روابط با آفریقا (با تاکید بر کشور گابن)

آفریقا به یکی از اولویت‌های اصلی سیاست خارجی و اقتصادی امارات عربی متحده تبدیل شده است. توسعه شبکه سفارتخانه‌های مقیم، افزایش سرمایه‌گذاری و حضور گسترده شرکت‌های اماراتی در کشورهای آفریقایی، بیانگر آن است که ابوظبی در حال اجرای یک راهبرد بلندمدت برای تثبیت جایگاه خود در این قاره است. افتتاح سفارت امارات در لیبرویل و ارتقای روابط با گابن را باید بخشی از این راهبرد ارزیابی کرد.

راهبرد امارات در توسعه روابط با آفریقا

امارات طی یک دهه گذشته، سیاست آفریقایی خود را از روابط سنتی سیاسی و کمک‌های توسعه‌ای به سمت دیپلماسی اقتصادی و سرمایه‌گذاری تغییر داده است. هدف اصلی این راهبرد، تبدیل امارات به حلقه اتصال میان آسیا، آفریقا و اروپا و تثبیت جایگاه این کشور در زنجیره‌های جهانی تجارت و حمل‌ونقل است. در این چارچوب، چندین محور از جمله توسعه شبکه بنادر، کریدورهای دریایی و مراکز لجستیکی، سرمایه‌گذاری در بخش‌های انرژی، معادن، کشاورزی و صنایع تبدیلی، توسعه مناطق آزاد، شهرک‌های صنعتی و مناطق اقتصادی ویژه، گسترش همکاری‌های مالی، بانکی و سرمایه‌گذاری و افزایش حضور دیپلماتیک، در سیاست خارجی امارات در قبال آفریقا از اهمیت زیادی برخوردار است. گسترش نمایندگی‌های دیپلماتیک امارات در آفریقا را می‌توان در سه مرحله بررسی کرد.

ـ مرحله نخست، از دهه ۱۹۷۰ تا اواخر دهه ۱۹۸۰: در این سال‌ها، نمایندگی‌های دیپلماتیک امارات عمدتا بر کشورهای عربی شمال آفریقا متمرکز بود. در این دوره، سفارتخانه‌های امارات در مصر، سودان، مراکش، الجزایر و تونس افتتاح شدند و مأموریت اصلی آنها توسعه روابط سیاسی و همکاری در چارچوب اتحادیه عرب و سازمان همکاری اسلامی‌بود.

ـ مرحله دوم، از دهه ۱۹۹۰ تا پایان دهه ۲۰۰۰: همزمان با گسترش نقش اقتصادی امارات در تجارت جهانی، سفارتخانه‌های جدیدی در آفریقای جنوبی، کنیا، اتیوپی، نیجریه، سنگال، جیبوتی و سپس تانزانیا تأسیس شدند. آغاز فعالیت سفارت امارات در دارالسلام در سال ۲۰۰۷ و افتتاح ساختمان جدید آن در سال ۲۰۱۱، نماد ورود جدی امارات به شرق آفریقا بود.

- مرحله سوم، از سال ۲۰۱۰ تاکنون: در سال‌های اخیر، حضور دیپلماتیک امارات، با تمرکز بر کشورهای جنوب صحرای آفریقا دنبال شده است. در فاصله سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۹، چندین سفارت جدید در کشورهای غنا، اوگاندا، رواندا، موزامبیک، گینه، سومالی و آنگولا افتتاح شده است. در ادامه این روند، سفارتخانه‌های امارات در ابیجان در نوامبر ۲۰۲۲، انجامنا در دسامبر ۲۰۲۲ و لیبرویل در ژوئیه ۲۰۲۶ آغاز به کار کردند. این روند نشان می‌دهد که توسعه شبکه دیپلماتیک امارات تابعی از گسترش منافع اقتصادی این کشور در آفریقا بوده و هر جا سرمایه‌گذاری‌های راهبردی افزایش یافته، حضور دیپلماتیک نیز تقویت شده است.

پیشینه روابط گابن و امارات

روابط گابن و امارات تا سال‌های اخیر عمدتا محدود و در سطح سیاسی بود و امور دوجانبه از طریق سفارت امارات در آنگولا پیگیری می‌شد. با آغاز دولت بریس کلوتیر اولیگی انگما و اتخاذ سیاست جذب سرمایه‌گذاری خارجی، روابط دو کشور وارد مرحله جدیدی شد. سفر رسمی رئیس‌جمهور گابن به ابوظبی در ژوئن ۲۰۲۶ نقطه عطف روابط دو کشور محسوب می‌شود. در ادامه این روند، جاسم محمد مبارک القسیمی، نخستین سفیر مقیم امارات در گابن، در ۷ ژوئیه ۲۰۲۶ استوارنامه خود را به رئیس‌جمهور گابن تقدیم کرد.  

اهداف امارات از تأسیس سفارت در گابن

افتتاح سفارت امارات در لیبرویل را باید فراتر از یک اقدام صرفا دیپلماتیک تحلیل نمود. این تصمیم بخشی از راهبرد کلان ابوظبی برای تعمیق حضور در آفریقای مرکزی محسوب می‌شود. نخستین هدف، پشتیبانی مستقیم از سرمایه‌گذاری‌های رو به گسترش شرکت‌های اماراتی است. با افزایش پروژه‌های اقتصادی، نیاز به حضور دیپلماتیک دائمی‌برای تسهیل مذاکرات، حمایت از سرمایه‌گذاران و هماهنگی با دولت گابن افزایش یافته است. هدف دوم، تقویت نفوذ سیاسی امارات در مرکز آفریقا است. گابن به دلیل ثبات نسبی سیاسی، عضویت فعال در سازمان‌های منطقه‌ای و برخورداری از منابع طبیعی، یکی از کشورهای اثرگذار منطقه محسوب می‌شود و می‌تواند به دروازه‌ای برای توسعه روابط امارات با سایر کشورهای منطقه مرکز آفریقا تبدیل شود. هدف سوم، تسهیل همکاری‌های بخش خصوصی است، زیرا داشتن سفارت موجب کاهش هزینه‌های مبادلات، تسریع صدور روادید، برگزاری نشست‌های تجاری و افزایش ارتباط میان شرکت‌های دو کشور خواهد شد. هدف چهارم، افزایش هماهنگی در مجامع بین‌المللی و منطقه‌ای است. امارات در سال‌های اخیر تلاش کرده است با گسترش روابط با کشورهای آفریقایی، حمایت سیاسی آنها را در سازمان ملل و سایر نهادهای بین‌المللی جلب کند.

حوزه‌های همکاری دو کشور

همکاری‌های گابن و امارات عمدتا بر محور اقتصاد، سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت‌ها استوار است. در فوریه ۲۰۲۶، گابن و امارات عربی متحده، موافقنامه مشارکت جامع اقتصادی را به ارزش 320 میلیون دلار به منظور توسعه تجارت غیرنفتی امضا نمودند. همچنین در جریان سفر رسمی‌بریس کلوتیر اولیگی انگما رئیس‌جمهور گابن به امارات عربی متحده، سه توافق همکاری در حوزه‌های معدن، دیجیتال و حمل‌ونقل و لجستیک بین دو کشور امضا شد. در بخش حمل‌ونقل و لجستیک، امارات علاقه‌مند به توسعه بنادر گابن، مدیریت پایانه‌های بندری، ایجاد مراکز لجستیکی و اتصال این کشور به شبکه تجارت دریایی جهانی است. پروژه بندر مایومبا مهم‌ترین نمونه این همکاری محسوب می‌شود. در حوزه مناطق آزاد و شهرک‌های صنعتی، گروه «کیزاد (KEZAD)» تجربه خود را برای طراحی و مدیریت مناطق اقتصادی ویژه در اختیار گابن قرار خواهد داد. هدف اصلی، جذب صنایع فرآوری، کاهش صادرات مواد خام و افزایش ارزش افزوده محصولات داخلی است.

در بخش سرمایه‌گذاری، دو کشور بر جذب سرمایه‌های اماراتی در صنایع چوب، معدن، فرآوری محصولات کشاورزی، انرژی و صنایع تبدیلی تمرکز دارند. گابن با برخورداری از منابع غنی چوب، منگنز، آهن و سایر مواد معدنی، یکی از مقاصد مورد توجه سرمایه‌گذاران اماراتی محسوب می‌شود. در حوزه فناوری و انتقال دانش، امارات تلاش می‌کند علاوه بر تأمین مالی پروژه‌ها، تجربیات خود در مدیریت بنادر، مناطق اقتصادی و خدمات لجستیکی را نیز به گابن منتقل کند.

در بخش معدن، طرفین یادداشت تفاهمی در زمینه اکتشاف، توسعه و بهره‌برداری از ذخایر طلا در مناطق معدنی گابن امضا کرده‌اند. این توافق علاوه بر اکتشاف و استخراج، همکاری در زمینه بازاریابی و تجاری‌سازی تولیدات معدنی را نیز در بر می‌گیرد و می‌تواند زمینه‌ساز ورود سرمایه و فناوری امارات به بخش معدن گابن شود. در حوزه اقتصاد دیجیتال، توافقنامه‌ای با هدف تسریع تحول دیجیتال در دستگاه‌های دولتی و خدمات راهبردی گابن منعقد شد. بر اساس این توافق، امارات متعهد خواهد شد با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین از جمله هوش مصنوعی، تحلیل داده‌های کلان و سامانه‌های پیشرفته تحلیل اطلاعات، در نوسازی ساختارهای اداری و ارتقای خدمات عمومی‌گابن مشارکت کند.

توافقنامه بعدی به بخش بنادر، حمل‌ونقل و لجستیک اختصاص دارد. هدف از این همکاری، ارتقای بهره‌وری شبکه لجستیکی گابن، افزایش ظرفیت بنادر، تقویت جایگاه این کشور به عنوان یک مرکز ترانزیتی در آفریقای مرکزی و تسهیل ادغام آن در زنجیره‌های ارزش و تجارت بین‌المللی عنوان شده است. این توافق در ادامه مذاکرات انجام‌شده میان دولت گابن و شرکت‌های اماراتی فعال در حوزه بنادر و لجستیک، به‌ویژه گروه AD Ports و شرکت KEZAD شکل گرفته است.

https://www.gabonreview.com/diplomatie-le-premier-ambassadeur-resident-des-emirats-arabes-unis-prend-ses-fonctions-au-gabon/

https://lobservateur.info/article/117162/afrique/cooperation-le-gabon-et-les-emirats-signent-3-accords

https://www.financialafrik.com/2026/02/09/gabon-les-emirats-vont-investir-320-millions-usd-pour-dynamiser-le-commerce-non-petrolier/

https://bilaterals.org/emirats-arabes-unis-gabon-un