اخبار اقتصادی ترکیه - آنکارا

گزیده اخبار و تحولات اقتصادی ترکیه در هفته اول مردادماه 1405مندرج در روزنامه‌ها و رسانه‌های این کشور به شرح زیر می‌باشد:

جنگ  خلیج فارس ، تاثیر تنگه هرمز بر اقتصاد ترکیه

تشدید مجدد درگیری‌ها بین آمریکا و ایران، اقتصاد ترکیه را از نظر مبارزه با تورم و کسری حساب جاری تحت فشار قرار می‌دهد. تنش فزاینده، قیمت نفت را افزایش می‌دهد و نگرانی‌های زیادی در مورد امنیت مسیرهای تجاری، به ویژه تنگه هرمز، وجود دارد. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور، اخیراً اعلام کرد که در مجموع ۱ تریلیون لیر ترکیه فرصت‌های وام مطلوب برای شرکت‌های تولیدی فراهم خواهد شد. با این حال، نمایندگان کسب و کار هشدار می‌دهند که اگر جنگ ادامه یابد و قیمت نفت از ۱۰۰ دلار فراتر رود، تمام اهداف برای آینده نزدیک مختل خواهد شد. 

نگرانی‌های تورم و کسری حساب جاری

احتمال عبور قیمت نفت خام برنت از مرز ۱۰۰ دلار در صورت ادامه جنگ، تقویت می‌شود، زیرا قیمت نفت خام برنت در هفته گذشته بیش از ۱۰ درصد افزایش یافته و از ۸۵ دلار فراتر رفته است. با نزدیک شدن کشورها به اتمام ذخایر استراتژیک نفت خود، انتظار می‌رود موج جهانی تورم، جهان را به طور اجتناب‌ناپذیری تکان دهد، مگر اینکه در کوتاه‌مدت آتش‌بس و صلح برقرار شود. در این مرحله، میزان اختلال اقتصادی ناشی از تورم بالا در ترکیه، همسایه ایران، در صورت ادامه جنگ، نگران‌کننده است. اقتصاد ترکیه با خطر جدی تورم سالانه بیش از 30 درصد و کسری حساب جاری که انتظار می‌رود تا پایان سال از 50 میلیارد دلار فراتر رود، روبرو است. طبق محاسبات بانک مرکزی ترکیه، هر 10 دلار افزایش در قیمت نفت باعث افزایش 2.6 میلیارد دلاری کسری حساب جاری در 12 ماه آینده می‌شود. با افزایش قیمت نفت، که در آخرین برنامه اقتصادی میان‌مدت ترکیه به طور متوسط 65 دلار در سال 2026 پیش‌بینی شده است، کسری حساب جاری ترکیه نیز سالانه به 50 میلیارد دلار افزایش می‌یابد. در حالی که کسری حساب جاری پیش‌بینی شده در آخرین برنامه اقتصادی میان‌مدت برای پایان سال 2026 بالغ بر 22.3 میلیارد دلار می‌باشد، فعالان بازار اکنون در پیش‌بینی‌های پایان سال خود در مورد سطوح 60 میلیارد دلار بحث می‌کنند.

آیهان زیتین‌اوغلو، رئیس اتاق صنایع کجاعلی، بعنوان شهر صنعتی که میزبان بسیاری از شرکتهای بزرگ خودروسازی و صنایع دفاعی ترکیه می‌باشد با اشاره به اینکه کسری حساب جاری ۱۲ ماهه ترکیه به ۳۷ میلیارد دلار رسیده است، گفت: اگر روند جنگ همزمان با شرائط موجود اقتصادی کشور که کاهش 2.9 درصدی تولیدات صنعتی در ماه می 2026  را شاهد هستیم ادامه یابد، تا پایان سال 2026 کسری حساب جاری ۶۰ تا ۷۰ میلیارد دلار خواهیم داشت که این در واقع یک مشکل بسیار جدی برای ترکیه خواهد بود.

بولنت آیمن، رئیس افتخاری انجمن صادرکنندگان مبلمان، کاغذ و محصولات جنگلی ترکیه نیز اظهار داشت: با شروع مجدد جنگ آمریکا با ایران، نگرانی‌ها در دنیای تجارت افزایش یافته است. وی با بیان اینکه شرکت‌ها، که از قبل به دلیل تورم بالا تحت فشار هزینه بودند، ضربه دیگری از افزایش قیمت نفت خورده‌اند. با طولانی شدن جنگ، شاهد مشکلات در بخش‌هایی که به شدت به بازارهای خارجی متکی هستند، خواهیم بود. ترازنامه همه صنعتگران در وضعیت وحشتناکی قرار دارد؛ تولیدکنندگان و صادرکنندگان دیگر جایی برای نفس کشیدن ندارند.

 

دیدار وزیر انرژی ترکیه با معاون نخست وزیر روسیه در مسکو

آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه اعلام کرد که با الکساندر نواک، معاون نخست وزیر روسیه، در مسکو دیدار کرده است. بایراکتار در پستی در حساب کاربری خود در شبکه‌های اجتماعی اظهار داشت که آنها به طور جامع دستور کار انرژی ترکیه و روسیه را با نواک ارزیابی کردند و افزود: ما در مورد همکاری خود در زمینه گاز طبیعی و پیشرفت حاصل شده در پروژه نیروگاه هسته‌ای آکویو رایزنی نمودیم. ما در مورد پیشبرد کارهای موجود و افزودن زمینه‌های جدید همکاری به دستور کار مشترک خود تبادل نظر کردیم. در دوره آینده، تمرکز ما بر گسترش گفتگوی انرژی با زمینه‌های جدید کاری خواهد بود که به پویایی‌های در حال تغییر جهانی پاسخ می‌دهند و ارزش متقابل ایجاد می‌کنند.

الکساندر نواک، معاون نخست وزیر روسیه و آلپ ارسلان بایراکتار، وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه، در مسکو دیدار کردند تا درباره آینده همکاری‌های انرژی گفتگو کنند. در این دیدار، تامین گاز طبیعی و نفت، خطوط لوله ترک‌استریم و بلو‌استریم و پروژه نیروگاه هسته‌ای آکویو بررسی شد. نواک اظهار داشت که مشارکت انرژی بین دو کشور از اهمیت استراتژیک برخوردار است.

 

افزایش 20 درصدی صادرات روغن آفتابگردان ترکیه

صادرات روغن آفتابگردان از ترکیه در نیمه اول سال به 664 میلیون دلار رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲۰.۱ درصد افزایش داشته است. منطقه جنوب شرقی آناتولی با صادرات ۳۰۲.۶ میلیون دلار همچنان نیروی محرکه این بخش بوده است.

براساس گزارش انجمن صادرکنندگان ترکیه، در دوره ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶، ۴۰۲،۸۹۵ تن روغن آفتابگردان از ترکیه صادر شده است. این بخش از این صادرات 664 میلیون دلار درآمد داشته است که صادرات آن را در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۸ درصد از نظر مقدار و ۲۰.۱ درصد از نظر ارزش دلاری افزایش نشان می دهد. منطقه جنوب شرقی آناتولی که سهم قابل توجهی در صادرات روغن آفتابگردان ترکیه دارد، در همین دوره ۳۰۲،۵۹۲،۰۰۰ دلار صادرات داشته است. صادرات این منطقه در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۲۳.۱ درصد افزایش یافته است.

در این دوره، بیشترین میزان صادرات روغن آفتابگردان از ترکیه به جیبوتی بود که با ۲۶.۶ درصد افزایش به ۲۱۹,۷۳۲,۰۰۰ دلار رسید. پس از آن سودان با ۷۵,۸۷۹,۰۰۰ دلار صادرات، با ۳۵.۶ درصد افزایش و لیبی با ۵۵,۸۰۱,۰۰۰ دلار، با ۲۶ درصد افزایش قرار داشتند.

نیهات اویسالی، رئیس هیئت مدیره بخش غلات، حبوبات، دانه‌های روغنی انجمن صادرکنندگان ترکیه اظهار داشت که عدم قطعیت‌های ایجاد شده توسط جنگ بین روسیه و اوکراین در حوزه دریای سیاه ادامه دارد، که از نظر تأمین مواد اولیه برای تولید روغن آفتابگردان از اهمیت بالایی برخوردار است. وی اظهار داشت که آنها دوره‌ای را پشت سر می‌گذارند که به دلیل تنش‌ها در خاورمیانه، سفارشات در برخی از گروه‌های مصرف‌کننده با تأخیر یا کاهش مواجه شده است. وقتی صحبت از دسترسی به غذا و امنیت موجودی می‌شود، می‌بینیم که تقاضای جهانی برای مایحتاج اولیه مانند روغن آفتابگردان و ماکارونی کاهش نیافته است. صادرات روغن آفتابگردان ما که در نیمه اول سال از 400 هزار تن فراتر رفت، ملموس‌ترین شاخص نقش حیاتی تأمین‌کننده‌ای بود که ما بر عهده گرفته‌ایم. داشتن بیشترین سهم بازار در یک جغرافیای وسیع و چالش‌برانگیز، به ویژه در خاورمیانه و آفریقا، بار دیگر انعطاف‌پذیری لجستیکی و تولیدی صنعت غذایی ترکیه را در مواقع بحرانی تأیید کرده است.

محمت اوزیورت، تولیدکننده روغن آفتابگردان و صاحب کارخانه روغن PAM در شهر غازی آنتپ و رئیس اتاق بازرگانی منظقه نزیپ، نیز گفت که بخش روغن آفتابگردان، که ارزش افزوده قابل توجهی به صادرات غازی آنتپ می‌دهد، پتانسیل رشد بالایی دارد.

 

تسریع در روند بازگشایی دروازه گمرکی نصیبین-کامیشلی با سوریه

جلسه‌ای با موضوع «مناطق آزاد تجاری و صنعتی سوریه و محیط سرمایه‌گذاری» در ساختمان اتحادیه اتاقهای بازرگانی ترکیه(توب) با حضور وزیر عمر بولات، وزیر تجارت ترکیه، کوتیب احمد بدوی، رئیس اداره کل دروازه‌ها و گمرکات مرزی سوریه، و رفعت حصارجیکلی اوغلو، رئیس توب برگزار شد. در این نشست وزیر تجارت ترکیه اظهار داشت: توب و شرکت‌های گمرکی و گردشگری در 22 سال گذشته پروژه‌های بسیار موفقی را در ترکیه در زمینه نوسازی و گسترش 20 دروازه گمرکی با مدل ساخت-بهره‌برداری-انتقال انجام داده‌اند. بولات با اشاره به اینکه آنها همچنان برای دستیابی به هدف تجارت خارجی 10 میلیارد دلاری تعیین شده توسط رهبران هر دو کشور تلاش می‌کنند، گفت: تنها در سال گذشته، با افزایش بیش از 40 درصدی در تجارت متقابل خود، به حدود 3.75 میلیارد دلار رسیدیم. ما مصمم هستیم که این ارقام را افزایش دهیم. برای تحقق این امر، تولید و سرمایه‌گذاری در هر دو کشور باید افزایش یابد. گذرگاه‌های مرزی زمینی و خطوط حمل و نقل دریایی، که نقاط ترانزیت تجارت هستند، باید تقویت، گسترش و نوسازی شوند.

بولات با بیان اینکه عبور و مرور تجاری و مسافری در گذرگاه‌های مرزی دو کشور بدون وقفه ادامه دارد، گفت که آنها تلاش‌های خود را برای بازگشایی گذرگاه مرزی نصیبین-کامیشلی به روی گذرگاه‌های تجاری، مسافری و ترانزیتی تا پایان سال تسریع کرده‌اند. بولات تأکید کرد که آغاز فعال تجارت ترانزیتی بین ترکیه و سوریه از ماه آوریل، تحولی مثبت است که منجر به افزایش تجارت با کشورهای خلیج فارس مانند لبنان، اردن، عراق، عربستان سعودی، کویت، قطر، امارات متحده عربی، عمان و بحرین شده است. وی در ادامه اظهار داشت: جنگ در خلیج فارس و بسته شدن مکرر تنگه هرمز باعث اختلال در خطوط انرژی و محصولات پتروشیمی حیاتی در سراسر جهان و همچنین مشکلاتی در خطوط لجستیک و تأمین شده است. این امر نیاز مبرم به گسترش و ساخت کریدورهای حمل و نقل زمینی جدید و کریدورهای نفت و گاز طبیعی از ترکیه و سوریه به اردن، عراق و سایر کشورهای خلیج فارس را برجسته کرده است. وی افزود که دولت‌های هر دو کشور در تسریع تجارت ترانزیتی با کشورهای خلیج فارس پیشرفت مثبتی داشته‌اند.

 

جنگ خلیج فارس و افزایش قیمت بنزین و گازوئیل در ترکیه

قیمت سوخت گازوئیل در ترکیه در مورخ 21 جولای 2026 بالغ بر ۱.۱۴ لیر و قیمت بنزین در مورخ 23 جولای 2026 بالغ بر 1.23 لیر افزایش یافت. تشدید مجدد تنش‌ها در درگیری آمریکا و ایران، خطرات تنگه هرمز و کاهش عرضه جهانی گازوئیل، قیمت‌ها را به سمت بالا سوق می‌دهد. با آخرین افزایش، قیمت هر لیتر سوخت دیزل در استانبول از ۷۴ لیر ترکیه و در آنکارا و ازمیر از ۷۵ لیر ترکیه فراتر رفته است. تشدید مجدد درگیری‌ها بین آمریکا و ایران، فشار قیمتی جدیدی را در بازارهای جهانی انرژی ایجاد کرده است. قیمت سوخت دیزل ۱.۱۴ لیر ترکیه افزایش یافته است. بنابراین، قیمت هر لیتر سوخت دیزل که قبل از جنگ آمریکا و ایران حدود ۶۰ لیر ترکیه بود، در استانبول از ۷۴ لیر ترکیه، در آنکارا و ازمیر از ۷۵ لیر ترکیه و در برخی از استان‌های شرقی از ۷۷ لیر ترکیه فراتر رفته است. با آخرین افزایش صورت گرفته شده، افزایش قیمت سوخت دیزل از زمان آغاز جنگ به حدود ۱۵ لیر ترکیه رسیده است. قیمت هر لیتر بنزین که در پایان ماه فوریه 2026 در استانبول حدود ۵۸ لیر ترکیه بود، اکنون نزدیک به ۶8 لیر ترکیه است. البته پیش بینی می‌شود که قیمت بنزین نیز در روزهای آینده مجددا افزایش یابد. افزایش قیمت سوخت صرفاً به دلیل افزایش قیمت نفت خام نیست. در هفته‌های اخیر، کمبود عرضه در بازارهای جهانی، به ویژه در محصولات پالایش‌شده مانند گازوئیل و سوخت جت، نیز بر قیمت‌ها فشار وارد کرده است. محدودیت‌های روسیه بر صادرات گازوئیل، افزایش تقاضا در ماه‌های تابستان و خطرات ژئوپلیتیکی در خاورمیانه در افزایش جدید قیمت‌ها در پمپ بنزین‌های ترکیه منعکس شده است.

به دنبال درگیری مجدد بین آمریکا و ایران، درک ریسک در بازارهای انرژی دوباره افزایش یافته است. نگرانی‌های فزاینده در مورد امنیت تانکرها در اطراف تنگه هرمز و حملاتی که زیرساخت‌های انرژی در منطقه را هدف قرار می‌دهند، عدم قطعیت در مورد عرضه نفت را تقویت کرده است. در حالی که قیمت نفت خام برنت دیروز در بازارهای بین‌المللی دوباره به بالای 100 دلار در هر بشکه رسید، تحلیلگران اظهار می‌کنند که بازارها نه تنها عرضه فعلی، بلکه اختلالات احتمالی را نیز قیمت‌گذاری می‌کنند. تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین کریدورهای انرژی است که تقریباً یک پنجم تجارت نفت جهان از آن عبور می‌کند. هرگونه تنش در این مسیر نه تنها بر نفت خام، بلکه بر قیمت محصولات پالایش‌شده مانند بنزین، گازوئیل و سوخت جت نیز تأثیر مستقیم می‌گذارد. با این حال، افزایش قیمت‌ها در هفته‌های اخیر صرفاً به دلیل نفت خام نیست. تحول اصلی در بازار جهانی انرژی، کاهش عرضه محصولات پالایشگاهی است.

طبق داده‌های منتشر شده، قیمت گازوئیل که در ابتدای ماه جاری میلادی حدود ۹۴۰ دلار در هر تن بود، به سرعت به مرز ۱۲۰۰ دلار نزدیک شد. این افزایش تقریباً ۲۸ درصدی، هزینه‌های تولید پالایشگاه را افزایش داد و در قیمت پمپ‌ها در کشورهای واردکننده منعکس شد. از آنجایی که نفت خام در پالایشگاه‌ها فرآوری و به بنزین، گازوئیل و سوخت جت تبدیل می‌شود، قیمتی که مصرف‌کنندگان می‌پردازند صرفاً به قیمت نفت برنت وابسته نیست. کاهش عرضه محصولات پالایشگاهی گاهی اوقات می‌تواند باعث شود قیمت گازوئیل سریع‌تر از نفت خام افزایش یابد و ترکیه از جمله کشورهایی است که به سرعت تحت تأثیر نوسانات قیمت در بازارهای بین‌المللی قرار می‌گیرد. یکی از دلایل اصلی محدودیت در بازار دیزل، تصمیمات روسیه در مورد صادرات دیزل بود. روسیه، یکی از بزرگترین صادرکنندگان دیزل جهان، با محدود کردن صادرات، به ویژه در اروپا و حوزه مدیترانه، عرضه را کاهش داد.

این امر با اختلال در عملیات پالایشگاه‌ها در خاورمیانه به دلیل جنگ آمریکا و ایران و تأثیر حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه بر تولید، تشدید شد. تقاضای شدید از سوی حمل و نقل جاده‌ای، صنعت و کشاورزی در ماه‌های تابستان، فشار بر عرضه را بیشتر کرد.در نتیجه، محدودیت در بازارهای دیزل و سوخت جت در هفته‌های اخیر باعث شده است که قیمت این محصولات سریع‌تر از قیمت نفت خام افزایش یابد. این تحول یکی از دلایل اصلی افزایش اخیر قیمت دیزل محسوب می‌شود.

چرا ترکیه سریع‌تر از دیگران تحت تأثیر قرار گرفته است؟

افزایش قیمت سوخت مختص ترکیه نیست. در آمریکا، میانگین قیمت بنزین نیز پس از حدود یک ماه دوباره به بالای ۴ دلار در هر گالن افزایش یافته است. این نشان می‌دهد که این مشکل نه تنها از تولید نفت خام، بلکه از ظرفیت پالایش و تجارت فرآورده‌های نفتی نیز ناشی می‌شود. ترکیه، که به شدت به واردات نفت و فرآورده‌های نفتی وابسته است، از جمله کشورهایی است که به سرعت تحت تأثیر نوسانات قیمت در بازارهای بین‌المللی قرار می‌گیرد.ترکیه تقریباً ۹۲ درصد به واردات نفت و ۹8 درصد به واردات گاز طبیعی وابسته است. بخش قابل توجهی از نیازهای سوخت دیزل آن نیز از طریق واردات تأمین می‌شود. بنابراین، افزایش قیمت فرآورده‌های بین‌المللی و نوسانات نرخ ارز به سرعت در قیمت پمپ بنزین‌ها منعکس می‌شود.