وضعیت کشت گندم و جو در عراق در سال 2025

اخیرا مرکز آمار عراق اقدام به انتشار آماری از وضعیت تولیدات کشاورزی این کشور در قالب اعداد و ارقام نموده است.ن گزارش به بررسی سطح زیر کشت، میزان تولید، و متوسط عملکرد (غله در هکتار) برای دو محصول راهبردی گندم و جو در عراق طی سال ۲۰۲۵ می‌پردازد. داده‌ها بر اساس روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی چندمرحله‌ای با اندازه‌گیری میدانی و انجام آزمایش‌های برداشت جمع‌آوری شده‌اند.

گزارش تمام استان‌ها به جز استان‌های اقلیم کردستان و برخی روستاهای استان‌های نینوا، کرکوک، دیالی، انبار و صلاح‌الدین را پوشش می‌دهد. در ذیل یافته‌های آماری این گزارش به همراه تحلیل وضعیت کنونی و آتی عراق برای دو محصول استراتییک گندم و جو ارایه شده است.

الف:  محصول گندم

کل تولید سال ۲۰۲۵:۴,۳۷۹ هزار تن، کاهش نسبت به سال ۲۰۲۴:۱۶.۳٪ (سال قبل ۵,۲۳۴ هزار تن)، بیشترین تولید:استان صلاح‌الدین با ۶۴۹.۷۲۸ تن (۱۴.۸٪ از کل)،استان‌های برتر بعدی: واسط (۵۵۹.۵۱۳ تن - ۱۲.۸٪) و کرکوک (۴۷۱.۳۴۹ تن - ۱۰.۸٪)، سهم سه استان اول:۶۱.۶٪ از کل تولید، تولید در زمین‌های آبی:۴,۲۲۷ هزار تن (۹۶.۵٪)، تولید در زمین‌های دیم:۱۵۲ هزار تن (۳.۵٪).کل مساحت زیر کشت:۷,۰۵۰ هزار هکتار، کاهش نسبت به سال قبل:۱۳.۸٪ (سال قبل ۸,۱۷۷ هزار هکتار)، مساحت برداشت‌شده:۵,۵۲۵ هزار هکتار (۷۸.۴٪ از کل)، مساحت آبی:۵,۱۸۵ هزار هکتار (۷۳.۵٪)، مساحت دیم:۱,۸۶۶ هزار هکتار (۲۶.۵٪).متوسط عملکرد: بر اساس مساحت زیر کشت:۶۲۱.۱ کیلوگرم در هکتار (کاهش ۳٪ نسبت به ۲۰۲۴ که ۶۴۰.۱ بود).بر اساس مساحت برداشت‌شده:۷۹۲.۶ کیلوگرم در هکتار (افزایش ۲۲.۹٪ نسبت به ۲۰۲۴ که ۶۴۴.۷ بود).عملکرد در زمین‌های آبی:۸۱۵.۳ کیلوگرم در هکتار.عملکرد در زمین‌های دیم:۸۱.۵ کیلوگرم در هکتار، نکته مهم:اختلاف شدید عملکرد بین آبی و دیم نشان‌دهنده وابستگی شدید گندم به آبیاری است.کل تولید کاه گندم:۱۲,۰۸۷.۹ تن، متوسط عملکرد کاه:۲۱۸.۸ کیلوگرم در هکتار

ب: محصول جو

کل تولید سال ۲۰۲۵:۷۸.۸ هزار تن، کاهش شدید نسبت به سال ۲۰۲۴):۵۲.۱٪ (سال قبل ۱۶۴.۵ هزار تن، بیشترین تولید:استان مثنی با ۱۹.۴۱۹ تن (۲۴.۶٪ از کل)، استان‌های برتر بعدی:ذی‌قار (۱۲.۴۳۷ تن - ۱۵.۸٪) و واسط (۱۰.۹۳۶ تن - ۱۳.۹٪)، سهم سه استان اول:۵۴.۳٪ از کل تولید، تولید در زمین‌های آبی:۷۷.۳ هزار تن (۹۸.۱٪)، تولید در زمین‌های دیم:۱.۵ هزار تن (۱.۹٪) – سهم ناچیز.کل مساحت زیر کشت:۲۷۵.۰ هزار هکتار، کاهش شدید نسبت به سال قبل):۶۲.۹٪ (سال قبل ۷۴۰.۹ هزار هکتار.مساحت برداشت‌شده:۱۹۵.۱ هزار هکتار (۷۱.۰٪ از کل)، مساحت آبی:۲۳۳.۹ هزار هکتار (۸۵.۱٪)، مساحت دیم:۴۱.۱ هزار هکتار (۱۴.۹٪).متوسط عملکرد: بر اساس مساحت زیر کشت:۲۸۶.۶ کیلوگرم در هکتار (افزایش ۲۹.۱٪ نسبت به ۲۰۲۴ که ۲۲۲.۰ بود).بر اساس مساحت برداشت‌شده:۴۰۳.۸ کیلوگرم در هکتار (افزایش ۶۹.۹٪ نسبت به ۲۰۲۴ که ۲۳۷.۷ بود).عملکرد در زمین‌های آبی:۳۳۰.۵ کیلوگرم در هکتار، عملکرد در زمین‌های دیم:۳۶.۵ کیلوگرم در هکتار، کل تولید کاه جو:۲۱۹.۶ تن، متوسط عملکرد کاه:۱۱۲.۵ کیلوگرم در هکتار، با توجه به آمار فوق موارد زیر قابل توجه می‌باشد :

۱. کاهش چشمگیر سطح زیر کشت و تولید، هر دو محصول کاهش قابل توجهی در سطح زیر کشت و تولید نسبت به سال قبل داشته‌اند.جو بیشترین کاهش را تجربه کرده (۶۲.۹٪ کاهش سطح، ۵۲.۱٪ کاهش تولید) که می‌تواند ناشی از خشکسالی، کاهش بارندگی، یا تغییر سیاست‌های کشاورزی باشد.

۲. افزایش عملکرد در زمین‌های برداشت‌شده، با وجود کاهش تولید، عملکرد در واحد سطح برداشت‌شده برای هر دو محصول افزایش یافته است (گندم ۲۲.۹٪ و جو ۶۹.۹٪) که نشان‌دهنده بهبود بهره‌وری در مزارعی است که به برداشت رسیده‌اند.

 ۳. وابستگی شدید به آبیاری، بیش از ۹۶٪ تولید گندم و ۹۸٪ تولید جو از زمین‌های آبی تأمین می‌شود. این نشان‌دهنده آسیب‌پذیری بالای کشاورزی عراق در برابر کمبود آب و خشکسالی است.

۴. تمرکز جغرافیایی تولید، تولید گندم عمدتاً در استان‌های مرکزی و شمالی (صلاح‌الدین، واسط، کرکوک) متمرکز است. تولید جو بیشتر در استان‌های جنوبی (مثنی، ذی‌قار، واسط) قرار دارد.

۵. کاهش شدید تولید جو در سال ۲۰۲۵، تولید جو به کمتر از نصف سال قبل رسیده که می‌تواند بر تأمین خوراک دام و صنایع مرتبط تأثیر منفی بگذارد.

۶. نقش کاه به عنوان محصول جانبی، تولید کاه گندم بیش از ۵۵ برابر کاه جو است که می‌تواند در تأمین علوفه دام مهم باشد.

۷. محدودیت پوشش جغرافیایی، گزارش استان‌های اقلیم کردستان و برخی مناطق دیگر را پوشش نمی‌دهد، بنابراین ارقام کل عراق ممکن است بیشتر از این باشد.

مقایسه دوره زمانی (۲۰۲۰-۲۰۲۵)

سال	مساحت گندم (هزار هکتار)	تولید گندم (هزار تن)	عملکرد گندم (کیلو گرم/هکتار)	مساحت جو (هزار هکتار)	تولید جو (هزار تن)	عملکرد جو (کیلو گرم/هکتار)
۲۰۲۰	۴,۵۲۸	۱,۷۵۶	۷۲۷.۶	۸,۵۷۴	۶,۲۳۸	۷۸.۸
۲۰۲۱	۳,۰۹۲	۲۶۷	۴۴۷.۳	۹,۴۶۴	۴,۲۳۴	۸۶.۲
۲۰۲۲	۲,۳۰۹	۱,۴۴۵	۳۶۹.۳	۷,۴۸۷	۲,۷۶۵	۶۲.۶
۲۰۲۳	۲,۳۴۴	۲,۷۶۵	۵۰۴.۵	۸,۴۲۰	۴,۲۴۸	۴۵.۲
۲۰۲۴	۸,۱۷۷	۵,۲۳۴	۶۴۰.۱	۷۴۰.۹	۱۶۴.۵	۲۲۲.۰
۲۰۲۵	۷,۰۵۰	۴,۳۷۹	۶۲۱.۱	۲۷۵.۰	۷۸.۸	۲۸۶.۶

این گزارش نشان می‌دهد که سال ۲۰۲۵ برای کشاورزی عراق (به ویژه گندم و جو) سالی همراه با کاهش شدید سطح زیر کشت و تولید بوده است، هرچند عملکرد در مزارع باقی‌مانده بهبود یافته است. وابستگی به آبیاری و تمرکز تولید در استان‌های خاص از چالش‌های اصلی امنیت غذایی عراق محسوب می‌شوند. همچنین کاهش بی‌سابقه تولید جو زنگ خطری برای تأمین خوراک دام و صنایع جانبی است. گندم به عنوان قوت غالب مردم، با تولید ۴.۳۷۹ میلیون تن، حدود ۱۶.۳٪ نسبت به سال قبل کاهش داشته است. با احتساب سرانه مصرف سالانه حدود ۱۵۰ کیلوگرم به ازای هر نفر (جمعیت حدود ۴۵ میلیون نفر)، نیاز سالانه عراق به گندم حدود ۶.۷۵ میلیون تن برآورد می‌شود. تولید داخلی تنها ۶۵٪ از نیاز را تأمین می‌کند و ۳۵٪ (حدود ۲.۳ میلیون تن) باید از طریق واردات تأمین شود. این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۲٪ واردات بود، یعنی وابستگی وارداتی عراق در یک سال ۵۰٪ افزایش یافته است. جو که ماده اولیه خوراک دام و طیور است، با کاهش ۵۲.۱٪ تولید به ۷۸.۸ هزار تن رسیده است. با توجه به اینکه نیاز سالانه صنعت دام و طیور عراق به جو حدود ۴۰۰-۵۰۰ هزار تن است، تولید داخلی تنها ۱۵-۲۰٪ نیاز را پوشش می‌دهد و مابقی باید وارد شود. این کاهش شدید، قیمت گوشت، مرغ و لبنیات را در ماه‌های آینده به شدت افزایش خواهد داد و فشار تورمی مضاعفی بر خانوارهای کم‌درآمد وارد می‌کند.