برنامه جدید دولت برای جهش صادرات دام و گوشت
دولت پاکستان در تازه‌ترین اقدام برای افزایش درآمدهای ارزی و تنوع‌بخشی به صادرات، برنامه‌ای جدید برای توسعه صادرات دام، گوشت و محصولات مرتبط تصویب کرده است. این طرح در نشست ۵ اکتبر به ریاست نخست‌وزیر شهباز شریف بررسی و در ۶ اکتبر منتشر شد. محور اصلی برنامه، ایجاد مزارع تخصصی صادراتی، واردات بدون عوارض دام‌های پربازده، اصلاح ساختار صنعت دامداری، کنترل بیماری‌ها، ردیابی دیجیتال دام و ارتقای استاندارد کشتارگاه‌ها و زنجیره سرد است. (Dawn) اهمیت این تصمیم در آن است که پاکستان با حدود ۲۴۵ میلیون رأس دام و تولید سالانه حدود ۶.۳۱ میلیون تن گوشت، ظرفیت تولید بسیار بزرگ‌تری از سطح فعلی صادرات خود دارد. صادرات گوشت و فرآورده‌های گوشتی پاکستان در سال مالی ۲۰۲۵/۲۶ حدود ۵۳۰.۲۵ میلیون دلار بوده است. (Dawn
تصمیم جدید دولت پاکستان
نخست‌وزیر پاکستان دستور داده است مزارع تخصصی برای تولید دام صادراتی ایجاد شود. در این چارچوب، دام‌های با نژاد و بازده بالا از خارج وارد و پس از پرورش در این مزارع به بازارهای خارجی صادر خواهند شد. برای تحقق این هدف، دولت تصمیم گرفته است واردات دام مورد استفاده در مزارع تخصصی صادراتی را از حقوق و عوارض گمرکی معاف کند. همچنین قرار است سیستم مدرن Animal Tagging and Traceability برای اطمینان از ردیابی دام‌ها از زمان ورود تا صادرات ایجاد شود. (Dawn) دولت همچنین بر مشارکت بخش خصوصی و حرکت صنعت دامداری به سمت Corporate Farming تأکید کرده است. این تغییر رویکرد قابل توجه است؛ زیرا هدف صرفاً افزایش تعداد دام نیست، بلکه ایجاد یک زنجیره صادراتی استاندارد از تولید → پرورش → کنترل بیماری → کشتار → فرآوری → بسته‌بندی → زنجیره سرد → صادرات است.
ظرفیت اقتصادی بخش دامداری
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده در جلسه دولت، حدود ۲۴۵ میلیون رأس دام در پاکستان وجود دارد و ارزش مجموع این دام‌ها حدود ۵.۵ تریلیون روپیه، معادل حدود ۱۹.۶ میلیارد دلار برآورد شده است.
بخش دامداری:
- حدود ۱۴.۹۷ درصد اقتصاد ملی را تشکیل می‌دهد؛
- حدود ۶۳.۶ درصد اقتصاد کشاورزی را تشکیل می‌دهد؛
- برای حدود ۸ میلیون خانوار روستایی منبع درآمد محسوب می‌شود؛
- سالانه حدود ۷۴.۶۹ میلیون تن شیر تولید می‌کند؛
- و حدود ۶.۳۱ میلیون تن گوشت تولید دارد. (Dawn)
با وجود این ظرفیت، صادرات گوشت پاکستان هنوز در سطح نسبتاً محدودی قرار دارد. در سال مالی ۲۰۲۵/۲۶ پاکستان حدود ۱۱۴ هزار تن گوشت و فرآورده‌های گوشتی به ارزش ۵۳۰.۲۵ میلیون دلار صادر کرد. ارزش صادرات نسبت به سال قبل حدود ۷ درصد افزایش داشته، در حالی که حجم صادرات تقریباً ثابت مانده است. (Arab News) این مسئله نشان می‌دهد بخشی از رشد اخیر صادرات از طریق افزایش ارزش واحد محصولات اتفاق افتاده است، نه افزایش قابل توجه حجم صادرات
بازارهای هدف؛ تمرکز بر کشورهای خلیج فارس
در حال حاضر بخش عمده صادرات گوشت پاکستان به کشورهای خلیج فارس اختصاص دارد.
مهم‌ترین بازارها عبارت‌اند از:
- امارات متحده عربی
- عربستان سعودی
- کویت
- قطر
نزدیکی جغرافیایی، تقاضای بالا برای گوشت حلال و روابط تجاری موجود، کشورهای خلیج فارس را به بازار اصلی گوشت پاکستان تبدیل کرده است. (Arab News) در مورد عربستان، بر اساس اطلاعات منتشرشده، این کشور سالانه حدود ۳۰ هزار تن گوشت قرمز پاکستانی به ارزش تقریبی ۱۶۷ میلیون دلار وارد می‌کند و علاقه‌مند به افزایش تدریجی خرید از پاکستان است. (Arab News) پاکستان علاوه بر بازارهای موجود، به دنبال توسعه بازارهای چین و مالزی نیز است. (Dawn)
مشکل اصلی؛ بیماری و استانداردهای صادراتی
یکی از موانع اصلی توسعه صادرات دام و گوشت پاکستان، Foot-and-Mouth Disease (FMD) یا بیماری تب برفکی است.
شیوع این بیماری، همراه با ضعف سیستم ردیابی دام و پراکندگی زنجیره تأمین، دسترسی پاکستان به برخی بازارهای بین‌المللی را محدود کرده است. (Arab News)
به همین دلیل نخست‌وزیر دستور داده است ظرف دو هفته یک نقشه راه مشخص برای حذف بیماری تب برفکی ارائه شود.
همچنین دولت خواستار:
- ایجاد مناطق عاری از بیماری؛
- واکسیناسیون و پایش دیجیتال بیماری‌ها؛
- ردیابی الکترونیکی دام؛
- صدور گواهی‌های بهداشتی بین‌المللی؛
- اعتباربخشی بین‌المللی به کشتارگاه‌ها؛
- تأیید استانداردها توسط نهادهای ثالث؛
- و ارتقای استانداردهای حلال
شده است. (Dawn)
حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده
یکی از نکات مهم برنامه جدید این است که پاکستان قصد ندارد صرفاً دام زنده یا گوشت خام بیشتری صادر کند.
دولت بر توسعه:
Feedlot Farming
Cold Chain
Deboning
Value-added Meat Products
و زیرساخت‌های صادراتی تأکید کرده است. (Dawn)
این تغییر می‌تواند ارزش افزوده صادرات را افزایش دهد؛ زیرا صادرات محصولات فرآوری‌شده معمولاً نسبت به صادرات دام زنده یا گوشت اولیه، ارزش بیشتری در هر واحد دارد.
پیامدهای اقتصادی برای پاکستان
این سیاست می‌تواند چند اثر مهم داشته باشد.
افزایش درآمد ارزی:
افزایش صادرات گوشت می‌تواند منبع جدیدی برای ورود ارز ایجاد کند و به کاهش فشار بر حساب خارجی کمک کند.
تنوع‌بخشی به صادرات:
پاکستان بخش مهمی از صادرات خود را به کالاهای سنتی محدود کرده است. توسعه گوشت و محصولات غذایی می‌تواند پایه صادراتی کشور را متنوع‌تر کند.
افزایش درآمد روستایی:
با توجه به وابستگی حدود ۸ میلیون خانوار به دامداری، توسعه بازار صادراتی می‌تواند تقاضا برای دام و محصولات دامی را افزایش دهد.
جذب سرمایه‌گذاری خصوصی:
ایجاد مزارع تخصصی، کشتارگاه‌های مدرن، کارخانه‌های فرآوری و زنجیره سرد به سرمایه‌گذاری بخش خصوصی نیاز خواهد داشت.
افزایش بهره‌وری:
واردات دام‌های پربازده و استفاده از فناوری‌های جدید می‌تواند بهره‌وری تولید را افزایش دهد.
پاکستان در حال تلاش برای تبدیل بخش دامداری از یک بخش عمدتاً تولیدی و روستایی به یک صنعت صادراتی با ارزش افزوده بالاتر است. رقم فعلی صادرات گوشت، حدود ۵۳۰ میلیون دلار، در مقایسه با ظرفیت جمعیت دامی‌کشور هنوز محدود است؛ ازاین‌رو دولت فضای قابل توجهی برای افزایش صادرات، به‌خصوص به بازارهای خلیج فارس، چین و مالزی، شناسایی کرده است. (Dawn)
منابع