وضعیت کشاورزی در استان کربلای عراق
بخش کشاورزی در عراق حدود 21 از مساحت این کشور را بر میگیرد و نزدیک به 10 از تولید ناخالص داخلی را شامل میشود. بین 8 تا 20 درصد از نیروی کار کشور در این بخش مشغول بکارند. مهمترین محصول کشاورزی کشور را غلات( گندم و جو ) تشکیل داده و حدود 80 درصد از زمینهای زراعی زیرکشت این محصولات هستند. خرما و میوه از دیگر محصولات اصلی کشاورزی بوده که در کنار برخی از مرکبات ، انگور و میوههای هسته دار در مزارع کشور به عمل می آید. علاوه بر این کشت برنج، ذرت ، پنبه و نیشکر و تنباکو و انواع سبزیجات نیز متداول است. در حوزه دامپروری و آبزی پروری نیز بخشی از افراد جامعه فعالیت دارند.استان کربلا از دیریاز یکی از قطب های کشاورزی در عراق بشمار می رود.
استان کربلا، به دلیل داشتن باغ های فراوان شهرت داشته و در آن انواع مختلفی از درختان نخل خرما، مرکبات و میوههای هسته دار وجود دارد. وجود باغ هایی در امتداد رودخانه الحسینیه و مملو از درختان نخل بارده که حدود 25 درصد از نخل های عراق را تشکیل می دهد ، چهره متمایزی را بوجود آورده و نمایانگر حاصلخیز بودن این منطقه برای پرورش این گونه از محصول کشاورزی است. علاوه بر این میوههایی چون انار و پرتقال نیز در پیرامون شهر کربلا نیز تولید میگرددد. در فصل زمستان نیز غلات ( گندم ) در این استان زیر کشت می رود. بعنوان نمونه بر اساس برنامه ریزی به عمل آمده در بازه 2027-2026 توسط وزارت کشاورزی عراق، اراضی زیر کشت محصولات کشاورزی بیش از 271 هزار دونم ( هر دونم حدود 2500 متر مربع ) میباشد. گندم در کانون توجه بوده و حدود 233 هزار دونم به کشت این محصول اختصاص یافته است. این کشت متکی به منابع آب زیرزمینی و منطقه عین التمر را شامل میگردد. بر اساس اعلام استاندار کربلا میزان تولید گندم در فصل برداشت بالغ بر 365 هزار تن خواهد بود که نسبت به مدت مشابه سال قبل 60 هزارتن بیشتر است. بر اساس اعلام وزارت کشاورزی عراق تولید گندم در سالجاری به خودکفایی رسیده و تولید آن به بالاتر از 5 میلیون تن خواهد رسید.
میزان تولید خرما در این استان با بهره برداری از بیش از 3 میلیون اصله نخل به بیش از 220 هزار تن می رسد که عمدتا در قالب طرح های کلان از جمله ( مزرعه نخل فدک ) به دست می آید. در حوزه دام و طیور نیز پرورش مرغ گوشتی و تولید تخم مرغ نیز این استان فعال است.
بنابر اعلام منابع رسمی عراق میزان مصرف سالانه تخم مرغ در این کشور حدود 9 میلیارد عدد است که حدود 6 میلیارد عدد آن در داخل کشور تولید میگردد و به واردات حدود 3 میلیارد عدد نیاز دارند.
براساس آمارهای کشاورزی حدود 17 هزار 375 نفر باغدار و پرورش دهنده درختان میوه در کربلا به ثبت رسیده است که مدیریت 815/884 هزار اصله درخت میوه را در 669/120 هزار دونم باغ را برعهده دارند. حدود 8 تا 10 هزار کشاورز نیز به تولید گندم بویژه در مناطق بیایانی عین التمر مشغول هستند. حدود 305/1 کشاورز نیز دارای سامانه آبیاری بارانی چرخشی هستند و در مناطق بیابانی از این روش جهت آبیاری استفاده می نمایند. بر اساس اعلام مدیر کشاورزی استان کربلا، در مناطق بیابانی طرح های کشاورزی از جمله مزارع گندم ، نخلستان و پرورش طیور، پرورش انواع دام نیز در دست اجراء میباشد. تعداد نخل ها نیز به 3 میلیون و 161 اصله رسیده که تعداد 2 میلیون و 752 هزار و 961 اصله بارده و حدود 377 هزار و 200 اصله نیز به باردهی نرسیده اند. جو نیز از دیگر محصولات استان کربلا به شمار می آید.
کربلا یکی از کانونهای اصلی برای حوزه امنیت غذایی محسوب میگردد و طرح هایی نظیر مزرعه فدک، صحرا کربلا، سما کربلا و دیگر موارد با هدف افزایش تولید محصولات کشاورزی و دامیبرای تامین گوشت و پرورش طیور و ایجاد ثبات در بازار داخلی اجرایی شده است . مازاد محصولات کشاورزی در کربلا علاوه بر کشورهای حاشیه خلیج فارس به کشورهایی چون هندوستان و مراکش نیز صادر میگردد.
تولید محصولات گلخانه ای شامل سبزیجات و میوه جات و سرمایه گذاری در این بخش از سوی بخش های خصوصی و عتبات عالیات از دیگر برنامههای امنیت غدایی استان میباشد. به طور کلی میتوان مهم ترین مناطق برای اجرای پروژههای کشاورزی را به شرح زیر بیان کرد:
- منطقه عین التمر: واقع در غرب کربلا و نزدیکی دریاچه رزازه و متکی به سیستم آبیاری مدرن
- پروژه نخل الساقی و فدک: طرح بزرگ کشت نخل و میوه با حمایت عتبه حسینی و عباسی (علیهم السلام)
- مزارع العوالی و احیای بیایان: استفاده از سرمایه گذاری خصوصی و دولتی با استفاده از سیستم مدرن فناورِی ، آبیاری سنتر پیوت برای محصولات استراتژیک مانند گندم و جو و تولید گوشت مرغ و سبزیجات
-مهمترین چالش های کشاورزی در کربلا:
بطورکلی کمبود شدید آب در عراق ناشی از تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی،فعال سازی سدسازی در کشورهای بالادست ( ترکیه) و کاهش جریان آب در رودخانه فرات و دجله و همچنین شوری خاک و آب بویژه در مناطق مرکزی و جنوبی و استفاده از زیر ساختههای فرسوده (هدر رفت آب و آبیاری به شکل سنتی) از مهم ترین مشکلات حوزه زراعی در عراق است.استان کربلا نیز در حوزه کشاورزی با برخی از چالش ها به شرح زیر مواجه است:
- کمبود آب و کاهش سفرههای زیر زمینی: خشکسالی مداوم و کاهش جریان آب از شبکه رودخانههای محلی ( رودخانه الحسینیه) و افت سطح آب زیر زمینی بویژه در مناطقی مانند عین التمر در نزدیکی دریاچه رزازه .
- گرمای شدید و فشار های اقلیمی: موج شدید گرما در تابستان باعث خراب شدن محصولات مانند ماش، ذرت ، هندوانه و.. میشود و این مساله باعث توقف کشت و تمایل به کشت محصولات در فصل زمستان میشود.
- بیان زایی و شوری خاک : گسترش تپههای شنی، تخریب خاک و افزایش شوری زمینهای زراعی را کاهش می دهد.
- کمبود انرژی و زیر ساخت : مبلغ ناکافی برای تامین برق مورد نیاز اغلب کشاورزان را با مشکل مواجه می سازد.
- توسعه شهری و از بین رفتن باغ ها : به دلیل تبدیل املاک و مستغلات به مسکن و تخریب آنان ، تعداد زیادی از نخل ها و باغ ها در حال از بین رفتن هستند.
-استفاده از آبیاری و فناوری مدرن در زمینهای کشاورزی همانند پروژههای اجرایی شده توسط حرم مطهر حضرت عباس (ع) و همچنین بکارگیری انرژی خورشیدی در تامین برق ، تشویق کشاورزان برای استفاده از طرح کشت زمستانی و نیز بهره برداری از حمایت های سازمانهای بین المللی مانند فائو و افزایش کلاس های آموزش کشاورزان به منظور بالابردن معلومات کشاورزی ( کاشت، داشت و برداشت)، تامین برق مورد نیاز میتواند در کاهش برخی از مشکلات موثر باشد. علاوه بر این حمایت دولت از کشاورزان نیز موجب ترغیب آنان در افزایش تولید انواع محصولات خواهد شد. جلوگیری از واردات و خرید برخی از محصولات استراتژیک مانند گندم را میتوان یکی از گام های حمایتی دانست.
-بهره مندی از حمایت های بین المللی و کشورهای خارجی:
-مشارکت بین المللی و حضور کشورهای خارجی در بخش کشاورزی و تولید مواد غذایی در کربلا عمدتا از طریق نمایندگان دیپلماتیک و برگزاری نشست ها و همایش های تجاری دیده میشود. علاوه بر سازمان بین المللی فائو چند کشور مهم دیگر خارجی نیز در حوزه کشاورزی کربلا به شرح ذیل مشارکت دارند:
- هلند: سفارت هلند در عراق و موسسات کشاورزی هلندی حضور فعال در بخش آب و کشاورزی عراق دارند. آنان زمینه ی سفر هیات های کشاورزی عراقی و هلندی را فراهم کرده تا مزارع کشاورزی در مناطقی چون کربلا را به فناوریهای نوین باغبانی و سامانههای آبیاری هوشمند مجهز نمایند.
- نروژ: دولت این کشور نیز از طریق چارچوب های بین المللی مانند فائو منابع و حمایتی را مستقیما به کربلا اختصاصی می دهد. این حمایت ها شامل تروریج شیوههای کشاورزی سازگار با اقلیم، توانمند سازی زنان روستایی و ایجاد کارگاهای آموزشی میدانی و عملی است.
- ایتالیا: این کشور به دلیل مقر دائمی فائو در رم ، میزبان نشست های بین المللی است .این کشور در طرح های بزرگ از جمله ((مزرعه نخل فدک ))وابسته به آستان مقدس امام حسین (ع) مشارکت داشته است.
- ترکیه : این کشور از طریق نهادهایی که در زمینه تولید وتجارت در اطراف کربلا مانند شرکت (صحرا کربلا) در ارتباط بوده و در تولید وتامین تجهیزات کشاورزی همکاری داشته اند. علاوه بر این در بخش های صنعتی و دامپروری مانند پروژه (( گروه اتحاد)) از ماشین آلات کشورهای خارجی بکار برده شده است.
- سازمانهای بین المللی : فائو ، صندوق بین الملی توسعه کشاورزی، صندوق اقلیم سبز و .. نیز در اجرای پروژههای آبیاری مکانیزه و احیای راضی بیابان و بهبود معیشت روستاییان مساعدت هایی کرده اند.