ورشکستگی 10 کارخانه بزرگ صنعتی اوکراین

در زمانی که اتحاد شوروی فروپاشید، اوکراین که تازه استقلال یافته بود، پیشرفته ترین جمهوری شوروی سابق به حساب می آمد اما با گذشت بیش از 27 سال بعضی از کارخانجات اوکراینی به ویرانه تبدیل شدند و کارخانجات دیگر نیز به سرعت ورشکست می‌شوند و این فرایند به ویژه پس از سال 2014 شدت یافته است. اما چه کارخانجاتی بیش از همه متضرر شدند؟

بنا به گفته آقای ویکتور سوسلوف وزیر اسبق اقتصاد اوکراین، سیاست های غرب به طور هدفمند در جهت ورشکستگی کارخانجات اصلی اوکراین (که بعد از فروپاشی اتحاد شوروی در اوکراین مانده اند) می‌باشد. سوسلوف به سخنان آقای جفری پایت سفیر سابق آمریکا در اوکراین اشاره کرده که نامبرده در سال 2016 گفته بود که وی اوکراین را صرفاً «یک ابرقدرت کشاورزی» می‌بیند. ویکتور سوسلوف طی مصاحبه ای با شبکه تلویزیونی «News One» گفت: «خداحافظ، اوکراینی‌ها. وظیفه شما صرفاً شخم زدن در مزرعه و کشت و کار می‌باشد و نه اینکه صنایع خود را توسعه بدهید، لذا مشخص است چرا هیچ سرمایه گذاری در رشته‌هایی که از فناوری پیشرفته برخوردار است انجام نمی‌شود، بخاطر اینکه اروپا و آمریکا مایل نیستند رقیب اوکراین به عنوان یک کشور پیشرفته باشند».

اطلاعات مربوط به ده کارخانه بزرگ و معروف اوکراین که یا از بین رفته یا نزدیک به ورشکستگی کامل هستند به شرح زیر ارائه می‌گردد:

 

1- کارخانه «یوژماش»

پس از سال 2014 این کارخانه بزرگ که در حوزه هوا فضا فعال بود و همکاری تنگاتنگی با روسیه داشت، تقریباٌ منحل شده است زیرا که بعید است به غیر از روسیه، کشور دیگری به تجهیزات موشکی ساخت این کارخانه نیازی داشته باشد مگر اینکه مالکیت فکری مطابق با استانداردهای قدیمی‌شوروی این کارخانه بتواند مورد تقاضا قرار گیرد. لذا تعجب آور نیست که در رسانه‌ها، شایعه مربوط به سرقت و یا فروش تکنولوژی قدیمی‌شوروی اوکراین پخش شده است. در سال گذشته یکی از متخصصین شوروی سابق در زمینه موشک سازی اثر تحقیقاتی خود را در رسانه مؤسسه بین المللی مطالعات استراتژیک[1] انگلیس منتشر نموده که طی این اثر تحقیقاتی آمده است که بعضی انواع موتور که توسط کره شمالی مورد استفاده قرار می‌گیرد  بر اساس طرح هایی است که در اختیار تعدادی از کارخانجات شوروی سابق قرار داشته بود. همچنین در روزنامه نیویورک تایمز یک مطلب تحقیقاتی درباره امکان دریافت انواع موتورهای ساخت اوکراین توسط کره شمالی برای تولید موشک های بالستیک خود، منتشر شد.

به هر حال بدون دریافت سفارش از طرف روسیه مبنی بر ساخت موشک «زنیت»، کارخانه «یوژماش» به رکود افتاده است. حتی در سال 2017 خبرنگار «رویترز» خانم الکساندرا پرنتیس نوشته بود که روزهای کاری در «یوژماش» کاهش یافته و حقوق کارکنان آن با تأخیر پرداخت می‌شود.

تنها مورد امیدبخش که برای کارخانه مزبور وجود دارد، از سرگیری اجرای پروژه پرتاب موشک های «زنیت» ازفرودگاه فضانوردی شناور «استارت دریایی» توسط شرکت خصوصی روسی S7 می‌باشد که بدین ترتیب شرکت روسی مزبور می‌تواند ساخت 12 فروند موشک «زنیت» را به کارخانه «یوژماش» سفارش دهد، اما همین پروژه با مشکلات زیادی مواجه شده و احتمال اندکی می رود که این پروژه سودمند باشد.

 

2- آنتونوف

این تنها کارخانه ای در اوکراین بود که چرخه کامل تولید هواپیماها را داشت. امروزه تعداد اندکی از افراد اطلاع دارند که دفتر طراحی تحت ریاست مرحوم آقای اولگ آنتونوف از اول در شهر نووسیبیرسک روسیه قرار داشته که این دفتر بلافاصله پس از پایان جنگ جهانی دوم تأسیس یافته و در سال 1952 م. به کی یف منتقل شده بود.

قبل از سال2014، مجتمع «آنتونوف» به لحاظ کلیه شاخص ها، در سایه سفارشات تولیدی از روسیه، موفق ترین کارخانه اوکراین در زمینه صنایع هواپیماسازی به حساب می آمد. در حالی که در سال 2010 تعداد کل هواپیماهای ساخته شده توسط کارخانه «آنتونوف» 4 فروند بود در سال 2011، «آنتونوف» 9 فروند هواپیما تولید کرد (5 فروند آنتونوف 148، یک فروند آنتونوف 158 و سه فروند آنتونوف 32). کلیه هواپیماهای فوق الذکر در پرتو سرمایه گذاری روسیه ساخته شد.

قبل از سال 2014، «آنتونوف» سال به سال سود بیشتری برده و روند تولید هواپیماها را گسترش می داد. آقای دمیتری کیوا رئیس وقت مجتمع «آنتونوف» روسیه را شریک اصلی راهبردی می دانست زیرا که قرار بود برای بازار روسیه، 600-400 فروند هواپیمای آنتونوف-148 و آنتونوف-158 تولید شود اما در سال 2014 آقای کیوا از ریاست آنتونوف برکنار شد.

پس از قطع همکاری نظامی و فنی بین کی یف و مسکو، ذخایر قطعات و تجهیزات روسی در کارخانه آنتونوف تمام شد و در سال 2016 این کارخانه موفق نشد حتی یک فروند هواپیما بسازد. این مجتمع توانایی داشت صرفاٌ وسایل هواپیمایی دست دوم را تعمیر و مدرنیزه نماید. آنتونوف با تلاش برای جذب سرمایه گذاری و سفارشات، نسبت به ساخت مشترک هواپیماها با آمریکائی‌ها، چینی‌ها و ... اظهار تمایل می نمود اما چینی‌ها صرفاٌ به نقشه‌ها و مالکیت فکری آنتونوف نیازمند بودند و آمریکائی‌ها هیچ گونه علاقمندی به این کارخانه از خود نشان ندادند.

تنها چیزی که آنتونوف موفق شده بدون مشارکت روسیه انجام دهد، ساخت یک فروند هواپیمای نمایشی «آنتونوف 132دی» با مشارکت عربستان سعودی است. قطعاتی که در ساخت این هواپیما به کار رفته، توسط کشورهای ثالث ساخته شده است که این امر صرفاٌ باعث نجات آنتونوف از تعطیلی کامل شده است.

دولت اوکراین مجتمع آنتونوف را به طور کامل منحل و آن را با مجتمع اوکرآبارون پروم یعنی صنایع دفاعی اوکراین ادغام نموده است اما بعید نیست این اقدام صرفاٌ برای پنهان کردن روند اجتناب ناپذیر از بین رفتن این کارخانه باشد. به هر حال بعید است که اوکراین در آینده بتواند به تولید هواپیماهای مسافربری مبادرت نماید.

 

3- کارخانه کشتی سازی نیکلایف:

رزم ناو موشک انداز «مسکو» که کشتی فرماندهی ناوگان دریای سیاه روسیه می‌باشد و برخی از بزرگ ترین کشتی‌های دوره اتحاد شوروی در این کارخانه ساخته شده بودند. پس از فروپاشی اتحاد شوروی، 11 کارخانه کشتی سازی مطابق با استانداردهای جهانی در اوکراین وجود داشت که توان ساخت کلیه انواع کشتی‌ها را داشتند. اوکراین در آن زمان 15 در صد ظرفیت های جهانی در زمینه کشتی سازی را داشت در حالی که اکنون صرفاٌ 0.5 درصد محصولات کشتی سازی سراسر جهان را تولید می نماید. طی سال های استقلال اوکراین مالکان این کارخانجات چندین بار عوض شدند. برخی ماشین آلات و تجهیزات کارخانجات مزبور به سرقت رفته و بقیه به آهن قراضه تبدیل شده است.

پس از سال 2014، آخرین کارخانه کشتی سازی که در شهر نیکلایف قرار دارد ورشکست شد. آقای رومان رومانوف رئیس سابق برکنار شده مجتمع اوکرآبارون پروم که این مجتمع شامل کارخانه کشتی سازی نیکولایف نیز می‌باشد توضیح داد که علت بدهکاری زیادی در پرداخت حقوق کارکنان این است که بیش از ده سال هیچ سفارشی به کارخانه کشتی سازی نیکلایف داده نشده، لذا روند ساخت رزم ناوموشک انداز «اوکراین» به رکود افتاده چراکه وجوه به قدر کافی برای ساخت آن موجود نیست و این کشتی در حال زنگ زدن می‌باشد.

قبلاٌ این کارخانه توان ساخت ده فروند کشتی در سال را داشت اما در حال حاضر به لحاظ تئوری می‌تواند صرفاٌ چند فروند ناوچه بسازد. خنده آور به نظر می رسد که اخیراٌ کارخانه نیکلایف که قبلاٌ ناو و رزم ناو می ساخت به تولید اجاق چوبی برای ارتش اوکراین دست زده است. مشکلات مالی منجر به توقف فعالیت های کارخانه کشتی سازی نیکلایف در ماه اکتبر سال 2017 شد.

 

4 -کارخانه فولادسازی کرمنچوگ (پولتاوا):

قبلاٌ صنایع متالوژی  یک سوم درآمدهای ارزی اوکراین را تأمین می‌کرد اما در حال حاضر این صنایع در حالت رکود مانند بیست سال پیش قرار دارد زیرا که منابع مالی کافی برای رونق گرفتن این صنایع وجود ندارد. در حالی که برای نوسازی و تولید واگن و لوکوموتیو،10 میلیارد دلار و برای نوسازی خطوط راه آهن نیز 13 میلیارد دلار مورد نیاز است که ساخت وسایل مورد نیاز در این زمینه‌ها می‌تواند منجر به رونق روند تولید در کارخانجات متالوژی گشته، هیچ سفارشی داده نمی‌شود و کارخانجات این صنایع تعطیل می‌شود. یکی از اولین مؤسسات در این زمینه که کار خود را متوقف کرد، کارخانه فولادسازی کرمنچوگ می‌باشد. این کارخانه قبلاٌ محصولات خود را برای عرضه در بازار کشورهای مشترک المنافع تولید می‌کرد از سال 2014 بازار این منطقه برای اوکراین بسته شده و حجم تولید در همان سال در کارخانه کرمنچوگ شش برابر کاهش یافت و متعاقباٌ این کارخانه اعلام ورشکستگی نمود. علاوه بر این، میزان عرضه داخلی نیز به شدت کاهش یافته چرا که سفارش دهنده اصلی محصولات کارخانه کرمنچوگ یعنی راه آهن اوکراین در حال حاضر نیز با بحران شدیدی مواجه شده است. مسئولین کارخانه فولادسازی کرمنچوگ تمایل به بازگشت به بازار کشورهای مشترک المنافع دارند اما اوکراین از حضور در اتحادیه گمرکی اوراسیا منصرف شده، لذا مجوز فروش فولاد که در کارخانه کرمنچوگ تولید شده، صادر نمی‌شود.

 

5- آزووماش:

«آزووماش» یکی از بزرگترین مجتمع های ماشین سازی اوکراین محسوب می‌شود و شامل کارخانه صنایع ماشین سازی سنگین شهر ماریوپول، کارخانه «آزووالکتروستال»، کارخانه حرارتی ماریوپول، «پولتافخیم ماش» (کارخانه تولید تجهیزات صنایع شیمیایی شهر پولتاوا) می‌باشد. از سال 2014 این مجتمع که قبلاٌ در بازار جهانی به عنوان یک سازنده معروف واگن‌های باری لبه بلند وکوتاه، دستگاه‌های سوخت گیری، ماشین‌های خودروبر، ماشین آلات معدنی و جرثقیل به شمار می رفت به رکود افتاده زیرا که بازارهای فروش کالای خود در کشورهای مشترک المنافع را از دست داده است.

در سال 2012 که یکی از پرموفقیت ترین سال ها برای این مجتمع بود، میزان تولیدات آن تقریبا معادل 10 میلیارد گریونا بود و حجم تولید واگن‌های آن بیش از 16 هزار دستگاه بود اما در سال 2014 صرفاٌ 623 دستگاه واگن توسط مجتمع آزووماش تولید شد. در سال های 2016-2014 اوضاع این مجتمع رو به وخامت گذاشته و امکان پرداخت حقوق کارکنان وجود نداشت و شرکت های زیر مجموعه مجتمع «آزووماش» ورشکست شدند و در چارچوب روند قسط بندی بدهی این شرکت ها، روند دادرسی طی می‌شود زیرا که این کارخانجات امکان بازپرداخت بدهی‌های خود را ندارند.

 

6- کارخانه خودروسازی زاپاروژیه:

این کارخانه که مخفف عنوان آن به اوکراینی و روسی «زاز» (ZAZ) می‌باشد دارای برند معروفی است. به قول صاحب این کارخانه، احتمال تعطیلی فعالیت های تولیدی و ورشکستگی این کارخانه در سال 2018 وجود دارد. در سال 2007 این کارخانه در اوج موفقیت بود و 280 هزار دستگاه خودرو تولید کرد اما یک سال بعد در سال 2008 این رقم به 50-40 هزار دستگاه کاهش یافت.

 در سال 2014 کارخانه «زاز» 13 هزار دستگاه و در سال 2015 کمتر از 4 هزار دستگاه خودرو تولید کرد. نظر به اینکه این کارخانه ظرفیت ساخت 150 هزار دستگاه خودرو در سال را دارد، چنین وضعیتی از خسارات چند میلیون دلاری حکایت می‌کند. در سال 2017 مونتاژ صرفاٌ 1.6 هزار دستگاه خودرو در این کارخانه صورت گرفته است. روز به روز میزان بدهی مربوط به وام های گرفته شده افزایش می یابد و میزان تولید و فروش خودروها رو به کاهش است.

 

7-کارخانه مونتاژ خودرو – کرمنچوگ:

این کارخانه که یکی از کارخانجات اوکراینی فعال در زمینه خودروسازی و مونتاژ خودرو می‌باشد سالانه حدود 10 دستگاه خودروی برند «گاز»، «واز» و «اواز» و همچنین خودروی کره ای SsangYong و ... را مونتاژ می‌کرد، کار خود را در تابستان سال 2014 تعطیل کرد و کلیه شرکت های اوکراینی فعال در زمینه خودروسازی  نیز چنین وضعیتی دارند.

به نظر می رسد صنایع خودروسازی اوکراین از بین رفته است. این صنعت در میان رشته‌های صنعتی بوده که از همه زودتر با عواقب قطع روابط با کشورهای مشترک المنافع مواجه شد زیرا که بازار روسیه بازار اصلی فروش خودروهایی می‌باشد که در اوکراین ساخته شده است. اما پس از فسخ توافقات مربوط به منطقه آزاد تجاری در چارچوب کشورهای مشترک المنافع، روسیه اقدام به اخذ عوارض بازیافت از واردات خودروها از اوکراین نمود (مانند خودروهای وارداتی از کشورهای دیگر غیر از کشورهای مشترک المنافع) و بدین وسیله بازار روسیه برای خودروهای صادراتی اوکراین بسته شد زیرا که این خودروها توان رقابت خود را از دست داده اند. بدیهی است محصولات خودروسازری اوکراین در اتحادیه اروپا مورد نیاز نمی‌باشد.

 

8-کارخانه بندری اودسا:

این کارخانه یکی از بزرگترین کارخانجات صنایع شیمیایی اوکراین محسوب می‌شود و به منظور انتقال محصولات صنایع شیمیایی کشورهای مشترک المنافع جهت صادرات آن به سایر کشورها از طریق بندر اودسا مورد استفاده قرار می‌گیرد. از جمله فعالیت های کارخانه بندری اودسا، تحویل گیری، خنک سازی و انتقال آمونیاک است اما در سال های اخیر این کارخانه به ورشکستگی نزدیک شده و داستان‌های تعجب آوری پیرامون این مؤسسه نقل می‌شود.

در سال 2015 یک جنجال مربوط به فساد مالی به راه افتاد که توسط میخائیل ساکاشویلی استاندار وقت اودسا تحریک شده بود. کارخانه بندری اودسا حتی مورد بازرسی قرار گرفت و متعاقباٌ شرکت هلدینگ Ostchem متعلق به الیگارش دمیتری فیرتاش از این کارخانه خواستار پرداخت 300 میلیون دلار بابت تأمین گاز در سال 2013 شده بود. دولت اوکراین به نوبه خود در سال 2016 دو بار تلاش کرد سهم خود را در این کارخانه بفروشد اما هیچ کس حاضر نشد این کارخانه را بخرد.

کارخانه بندری اودسا بعضی اوقات فعالیت های خود را متوقف می‌کند و مجدداٌ  فعالیت هایش را از سر می‌گیرد اما به زودی این کارخانه به طور کامل تعطیل خواهد شد. در ماه‌های اکتبر و نوامبر سال 2017 به خاطر مسائل فنی و اقتصادی و از کار افتادن کمپرسور اصلی بخش تولید آمونیاک، این کارخانه نتوانست به فعالیت خود ادامه دهد.

 

9- «لووف سلماش» (کارخانه تولید ماشین آلات و تجهیزات کشاورزی لووف):

ظاهراٌ به نظر می رسید اوج روند تولید محصولات کشاورزی در اوکراین می‌بایست موجب افزایش تقاضای ساخت ماشین آلات و تجهیزات کشاورزی شود اما بدون ارائه یارانه از سوی دولت، برای تولید تجهیزات فوق الذکر، نمی‌توان هزینه‌های تولیدی لازم را تأمین نمود. کارخانه لووف سلماش که انواع دستگاه‌های پردازش خاک، دستگاه‌های سم پاشی، انواع شخم زن و گاوآهن، شن کش و دستگاه‌های پرورش سیب زمینی را تولید می‌کند ورشکست شده است.

 

10- کارخانه نوشابه سازی «راسینکا»:

راسینکا یکی از بزرگترین و باسابقه ترین کارخانجات اوکراین می‌باشد که در زمینه نوشابه سازی فعال بوده و در شهر وینیتسا قرار دارد. روند انحلال این کارخانه با اعلام ورشکستگی آن در سال 2016 به خاطر طرح خواسته‌های وام دهندگان آغاز شد.

 

[1]International Institute for StretegicSudies.