تاسیس نیروگاههای ذغال سنگی جدید در پاکستان

چرا پاکستان درحال تاسیس نیروگاههای جدید ذغال سنگی است درحالیکه دنیا با آن خداحافظی کرده است؟ این مطابی است که در سرمقاله روزنامه Dawn چاپ پاکستان بدان پرداخته شده و برگردان آن در پی خواهد آمد .

دولت پاکستان برای تامین برق مطمئن برای تعداد زیادی از جمعیت 200 میلیونی این کشور  از طریق شبکه ملی برق سراسری ناتوان می‌باشد، بسیاری از مردم برای ایجاد آسایش بیشتر، به استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر ازجمله انرژی خورشیدی روی آوردند. اما چالش اصلی برای بسیاری از مردم هزینه‌های بالای این تجهیزات است.

کارشناسان بخش انرژی معتقدند که انرژی‌های تجدیدپذیر  ( روشی مطمئنی برای تامین انرژی )  آینده پاکستان است اما دولت راه دیگری را در پیش گرفته است. بیش از 60 درصد برق پاکستان از طریق سوخت های فسیلی ازجمله گاز، ذغال سنگ و نفت کوره تولید شده و این وضعیت درحال افزایش است. پاکستان از گذشته، از کمبود فلج کننده برق رنج برده و دولت درحال بررسی پر کردن این شکاف از طریق ذغال سنگ وارداتی از چین می‌باشد. چین درحال سرمایه گذاری برای ساخت 21 نیروگاه ذیل طرح کریدور اقتصادی چین ـ پاکستان که به عنوان پرچمدار ابرپروژه و ابتکار کمربند ـ راه محسوب می‌شود، می‌باشد. اکثر این سرمایه گذاری‌ها (70درصد) در بخش ساخت نیروگاهها، با سوخت ذغالسنگ بوده است. اگرچه تعداد زیادی از این نیروگاهها در بخش برقآبی، انرژی بادی و خورشیدی نیز بوده اما میزان سرمایه گذاری‌های انجام شده، اندک می‌باشد.

شهزاد قاسم دستیار ویژه نخست وزیر در امور برق گفت پیدا کردن تامین کنندگان مالی بین المللی برای پروژه‌های نیروگاهی ذغالسنگی بسیار دشوار است اما چین تنها کشوری است که علاقه مند به سرمایه گذاری در این بخش است. وی افزود برای پروژه‌های نیروگاهی برق خورشیدی، بادی و دیگر انرژهای تجدید پذیر، ما می‌توانیم تامین مالی را از هرجایی فراهم نمائیم. به هر حال دولت پاکستان آمادگی انجام این تغییر را ندارد. آقای قاسم گفت احتمالاً 10 تا 15 سال طول بکشد که ما استفاده از ذغال سنگ را کنار بگذاریم. همچنین سخنگوی دولت گفت به خاطر اینکه هر دو انرژی خورشیدی و بادی به طور متناوب در دسترس  بوده، پاکستان مجبور است با ذغال سنگ ادامه دهد تا زمانی که نیروگاه‌های موجود با سوخت ارزانتر جایگزین شوند.

اما این تغییر ممکن است خیلی طولانی و با تاخیر باشد. سرمایه گذاری در بخش ذغال سنگ علیرغم مشکلات مالی این بخش، به خاطر چرخه ضعیف بدهی‌های پرداخت نشده و زیانهای عمده به خاطر ضعف در خطوط انتقال و سرقت در برق ادامه دارد. در ماه آوریل، نیروگاه برق 1320 مگاواتی ذغال سنگی در ساهیوال ایالت پنجاب که نخستین پروژه انرژی ذیل کریدور اقتصادی چین پاکستان محسوب می‌شود، بعد از آنکه دولت نتوانست 20 میلیارد روپیه (معادل 127 میلیون دلار) به طرف چینی بدهد، در آستانه تعطیلی قرار گرفت. در ماه می نیز نیروگاه برق 1320 مگاواتی بندر قاسم که به طور مشترک توسط دو شرکت برق چین و شرکت    Al Mirqab Capital قطر اجرا شده بود، یکسال پس از شروع فعالیت اجرایی، به خاطر افزایش بدهی‌ها و هزینه‌های سرسام آور واردات ذغال سنگ، با مشکلات مالی مواجه گردید. رئیس این نیروگاه به رسانه‌ها گفت شرکتش با چالش بدهی‌های عقب افتاده به میزان 21 میلیارد روپیه (معادل 133 میلیون دلار) مواجه بوده است. همچنین این نیروگاه‌ها به هزینه‌های بالایی برای نگاهداری نیازمندند که دولت هر ماه مقدار مشخصی به این منظور پرداخت می‌کند.

وقار زکریا مدیرعامل شرکت Hagler Bailley Pakistan و مشاور در امور محیط زیست می‌گوید ما سابقه طولانی از انجام امور به روش های اشتباه داریم. علیرغم این، دو پروره دیگری نیز که از سوخت ذغال سنگ استفاده می‌کنند، در سالجاری به مدار سراسری اضافه خواهند شد. نیروگاه ذغال سنگی 1320 مگاواتی China Power Hub Generation Company در ایالت بلوچستان فعالیت تجاری خود را در ماه اگوست سالجاری آغاز خواهد کرد. نیروگاه 1320 مگاواتی دیگری در Jamshoro ایالت سند نیز که 80 درصد سوخت خود را از ذغال سنگ وارداتی و 20 درصد مابقی را از معدن Thar  این ایالت تامین می‌کند. علاوه بر این پروژه‌ها، دو پروژه 330 مگاواتی مبتنی بر سوخت ذغال سنگ درThar  نیز با استفاده از ذغال سنگ داخلی درحال توسعه هستند. استفاده از معدن ذعال سنگ Thar  - به عنوان یکی از بزرگترین ذخایر ذغال سنگ استفاده نشده دنیا - احتمالاً ارزانتر از ذغال سنگ وارداتی باشد اما به طور خاص از کیفیت انرژی به نسبت پائین تری برخوردار است. این به آن معنی است که برای تولید برق باید حجم زیادی از ذغال سنگ سوزانده شود که منجر به انتشار کربن زیادی می‌شود.

" سهیب وسیم " کارمند ارشد صندوق جهانی برای طبیعت (شعبه پاکستان) می‌گوید با اصرار بر اجرای چنین نیروگاه‌هایی، دولت به طور غیر مستقیم به حقوق مردم که به دنبال  گزینه‌های بهتر، پاکتر و قابل اطمینان تر هستند، دستبرد می زند.

یک سمن یا گروه غیر دولتی چینیGreenovation Hub  اخیراً در گزارشی هشدار داده است که حمایت های مالی دولت چین از نیروگاه‌های تولید برق با سوخت ذغال سنگ در پاکستان، اگرچه این کشور را در مسیر تولید بالای انرژی قرار می دهد اما ظرفیت های بسیاری برای زیان‌های مالی و اعتبار به خاطر استانداردهای زیست محیطی جهانی وجود دارد. گذشته از نگرانی‌های زیست محیطی، اقتصاد ذغال سنگ خیلی قابل توجه نیست. آقای شهزاد قاسم تصدیق می‌کند که استفاده از سوخت وارداتی برای کشور که در حال حاضر دارای بدهی است، چیزی جز خودکشی نمی‌تواند باشد اما حزب حاکم می‌گوید نمی‌تواند قراردادها و تصمیمات قبلی با دولت چین مبنی بر  ساخت نیروگاههای ذغال سنگی را ملغی نماید.

دولت گامهای مثبتی برای افزایش نقش انرژی‌های تجدیدپذیر در سبد انرژی پاکستان از جمله تصمیم اخیر مبنی بر لغو ممنوعیت سه ساله سرمایه گذاری در بخش انرژی خورشیدی و بادی که توسط دولت قبلی اتخاذ شده بود را برداشته است. مشاور نخست وزیر در امور برق گفت برنامه سال 2019 انرژی‌های جایگزین ، نهایی شده و طی چند ماه آتی تصویب خواهد شد. وی افزود بر اساس این سیاست جدید، 30 درصد تولید برق پاکستان از طریق انرژی خورشیدی و بادی بوده و برنامه ما طی پنج سال آینده، نصب 18 هزار مگاوات برق می‌باشد.

با این حال، پاکستان برخلاف روند های جهانی به استفاده از ذغال سنگ گرایش دارد. در سال 2050 و براساس پیش بینی آژانس بین المللی انرژی‌های تجدیدپذیر، سهم جهانی این نوع انرژی در تولید برق، به 86 درصد در مقایسه با 25 درصد فعلی افزایش می یابد. 60 درصد از این مقدار، ازطریق انرژی خورشیدی و بادی خواهد بود. عمر چیما مدیر شرکت مشاوره ای Vivantive Ltd می‌گوید پاکستان درحال زیاده روی در زنجیره تامین ذغال سنگ با یک زمانبندی نامناسب است درحالیکه استفاده از ذغال سنگ در دیگر نقاط دنیا به تاریخ پیوسته است. وی پیش بینی نمود که پروژه‌های نیروگاهی ذغال سنگی در نهایت به عنوان دارایی‌های منسوخ به پایان خواهد رسید. آقای ذکریا می‌گوید از آنجایی که قیمت انرژی‌های تجدید پذیر در پاکستان پایین است، این کشور زمان کافی برای رها شدن از ذغال سنگ در اختیار دارد. آژانس بین المللی انرژی‌های تجدیدپذیر پیش بینی نمود که این نوع انرژی در سال 2020 از لحاظ قیمت با سوخت های فسیلی رقابت خواهد کرد. 

آقای زکریا افزود به جای سرمایه گذاری در مزرعه‌های بزرگ بادی یا پروژه‌های عظیم برقابی یا پارک خورشیدی، بهترین راه برای توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر این است که این شانس را به مردم بدهیم که برق مورد نیازشان را خودشان تولید نمایند. وی خاطر نشان ساخت از سرمایه‌های مردم استفاده کنید و به آنها اجازه دهید که سرمایه گذاری نمایند و به آنها یارانه دهید. وی پیشنهاد داد که با ارائه چنین تسهیلاتی هر خانه ای می‌تواند با استفاده از انرژی خورشیدی منتفع گردد. وی ادامه می دهد که این اتفاق از طریق تغییر در رویکردهای دولت که کنترل اصلی صنعت برق را در اختیار دارد، ممکن است. اگر شرکت های توزیع برق نمی‌توانند سرقت برق را متوقف سازند، پس بهتر است امور را به بخش خصوصی واگذار نمایند. مردم هم می‌توانند بخشی از زنجیره تولید انرژی باشند تا اینکه صرفاً مصرف کننده باشند. وی در ادامه پیشنهاد می‌کند که مردمی‌که یک فضای مناسبی برای تولید برق دارند ولی پول ندارند، می‌تواند برای نصب پانل های خورشیدی تخفیف بگیرند و یا واحدهای صنعتی بزرگ که دارای سقف قابل توجه هستند، می‌توانند با دریافت مشوق هایی، برق مورد نیاز خود را تولید و حتی مازاد مصرف را وارد مدار شبکه ملی نمایند.

آیا چین سزاوار سرزنش است؟

در حالیکه چین گامهای مهمی‌ برای رفع آلودگی هوا در راستای مبارزه با تغییرات آب و هوایی در کشورش برداشته اما همچنان تحت انتقادات مداوم به خاطر توسعه وابستگی به سوخت های فسیلی می‌باشد. اینکه چین سرمایه گذاری‌های هنگفتی در بخش نیروگاههای ذغال سنگی انجام می دهد، تنها به پاکستان اختصاص ندارد. موسسه منابع جهانی در مطالعه اخیری که بر روی سرمایه گذاری‌های چین در بخش انرژی و حمل و نقل ذیل برنامه ابتکار یک کمربند ، یک راه  انجام داده است، می‌گوید این پروژه‌ها به صورت تنگاتنگی تنها با بخش کربن گره خورده و با تعهدات کشورهای میزبان بر اساس موافقت نامه تغییرات آب و هوایی پاریس مغایر می‌باشد. به گفته موسسه اقتصاد انرژی و تجزیه و تحلیل مالی، شرکت ها  موسسات مالی چینی درحال تامین مالی بیش از یک چهارم از 399 گیگاوات نیروگاههای ذغالس نگی هستند که در حال حاضر در خارج از چین بوده و بیشتر آنها در جنوب و جنوب شرق آسیا قرار دارند. آقای قاسم می‌گوید البته آسان است که انگشت اتهام را سمت چین نشانه بگیریم. همه وام ها دارای شرایطی هستند اما پاکستان همواره در برابر توافقات مالی بد، تسلیم می‌شود. چیما اضافه می‌کند نا عادلانه است که دولت چین را به خاطر انجام هزینه‌های پاکستان در اجرای پروژه‌های ذغال سنگ مسئول بدانیم.

در نهایت، این تصمیم سازان محلی، سیاستمداران و بوروکرات ها هستند که درخصوص پروژه‌های انرژی تصمیم می‌گیرند و اینکه چه پروژه‌هایی را با کمک دولت چین توسعه دهند و اینکه آیا کشور دارای یک زیرساخت انرژی رو به جلو دارد و یا برخلاف آن حرکت می‌کند.

 

منبع :سرمقاله روزنامه Dawn چاپ پاکستان