صادرات قزاقستان در سال 2023

در پایان سال 2023، صادرات قزاقستان کاهش هفت درصدی را تجربه نمود. این در حالی است که این عدد برای سال 2022 برابر 40.2 درصد افزایش یافته بود. ظرف 5 سال اخیر این سومین کاهش نرخ صادرات قزاقستان است.

جریان نقدی حاصل از صادرات کالا از قزاقستان در پایان سال 2023 بالغ بر 78.7 میلیارد دلار بوده است. کاهش 7 درصدی عمدتاً ناشی از کاهش درآمد حاصل از فروش نفت خام است که سهم آن در ساختار صادرات جمهوری قزاقستان غالب است (در پایان سال 2023 برابر 53.8% کل). بنابراین هرگونه تغییر در صادرات نفت بر روی شاخص‌های کل تجارت خارجی جمهوری قزاقستان تاثیرگذار است.

 

در 2023، تولید و صادرات صنعت نفت قزاقستان به ترتیب 6.8 و 8.4 درصد بیش از سال 2022 بوده است. اما تاثیر سقوط قیمت نفت بیشتر از افزایش تولید و صادرات قزاقستان بوده است. به عنوان مثال در 2023، متوسط قیمت سالانه نفت خام برنت 17.2 درصد کاهش یافت. در این شرایط، فعالین حوزه نفت قزاقستان 4.6 میلیارد دلار ضرر کردند. در حالی که کل صادرات کالاهای قزاقستان 5.9 میلیارد دلار کاهش یافت. به طور کلی، عرضه نفت به خارج از کشور 42.3 میلیارد دلار برای قزاقستان درآمد ارزی به ارمغان آورد که 9.8 درصد کمتر از سال 2022 است.

 

شش قلم کالای دیگر در بین 10 کالای اصلی صادراتی جمهوری قزاقستان، سال را با نتایج منفی به پایان رساندند. درآمد صادرات کاتد مس (به 2.8 میلیارد دلار؛ 12.5%-)، فروکروم با کربن بالا (به 1.8 میلیارد دلار؛ 25.1%-)، گندم نرم (1.6 میلیارد دلار؛ 11.4%-)، روغن‌های نفتی (تا 1.1 میلیارد دلار؛ 25.2%-)، نقره خام (تا 642 میلیون دلار؛ 2.8%-) و آرد (تا 579 میلیون دلار؛ 23%-) کاهش یافت.

 

تنها سه قلم کالا سال 2023 را با رشد مثبت در صادرات به پایان رساندند. درآمد حاصل از صادرات اورانیوم به 3.4 میلیارد دلار افزایش یافت که 31.2 درصد بیشتر از سال گذشته است. این رشد به دلیل افزایش قیمت محصولات به جای افزایش محموله‌ها بود. طبق گزارش شرکت ملی "کازاتومپروم"[i] از نتایج سال گذشته، میانگین قیمت فروش محصولات این گروه تولیدی، 26.7 درصد افزایش یافته در حالی که حجم عرضه‌ها 10.5 درصد افزایش یافته است. آخرین باری که چنین وضعیتی رخ داد در سال 2016 بود.

 

سومین محصول صادراتی جمهوری قزاقستان سنگ معدن و کنسانتره مس است. درآمد قزاقستان، با بیش از 3 میلیارد دلار صادرات، رشدی برای 30.4% داشت. این افزایش به دلیل افزایش تولید داخلی بوده است: تولید سنگ مس 6 درصد و ذوب کنسانتره مس 9 درصد افزایش یافت در حالی که قیمت این فلز غیرآهنی در هر تن از 8.8 هزار دلار در سال 2022 به 8.5 هزار دلار در پایان سال 2023 کاهش یافت.

 

10 کالای صادراتی برتر جمهوری قزاقستان 74.8 درصد از کل صادرات را در دوره گزارش (ژانویه – دسامبر 2023) به خود اختصاص داده است. در پایان 2022، 10 قلم کالای برتر 75.1 درصد از کل صادرات را به خود اختصاص دادند.

 

از نظر پولی، صادرات به اروپا به عنوان خریدار عمده نفت بیشترین کاهش را تجربه کرد. اگر در سال 2022 ارزش کالاهای صادراتی قزاقستان به اروپا برابر 32.4 میلیارد دلار شده بود، این عدد در سال 2023 تقریباً 31 میلیارد دلار (4.3%-) بود. صادرات به ترکیه (-16.5%)، کره جنوبی (-16.1%)، سنگاپور (-9.2%) و سوئیس (-12.6%) کاهش یافت.

 

با در نظر گرفتن ده قلم با سریع‌ترین نرخ رشد در کل صادرات کالاهای جمهوری قزاقستان، رشد انفجاری از ارزش تقریباً صفر در دو قلم کالا برجسته می‌شود. صادرات پوشاک زنانه در سال 2023 بالغ بر 33.4 میلیون دلار (در سال 2022 - فقط 15 دلار) و صادرات روی خام (حاوی کمتر از 99.99 درصد روی وزنی)، از 306.2 هزار دلار در سال 2022 به 39.3 میلیون دلار در سال 2023 افزایش یافت.

 

قزاقستان به طور مداوم روی خام را به بازارهای خارجی عرضه می‌کند. تا سال 2023 روی خام در دو دسته عرضه می‌شد. اولین (و از نظر حجم غالب) روی خام است که حاوی بیش از 99.99٪ روی وزنی است و دومی آلیاژها است. در سال 2023، منابع روی خام حاوی کمتر از 99.99 درصد وزن روی به این فهرست اضافه شد. می‌توان فرض کرد که تولیدکنندگان قزاق به درخواست بازار، دامنه محصولات خود را گسترش دادند. محموله‌های روی خام (با محتوای روی کمتر از 99.99٪) از صفر به 29.1 میلیون دلار افزایش یافته است.

 

چهار حوزه کلیدی برای تجزیه و تحلیل بازارهای صادراتی قزاقستان شناسایی شده است: اتحادیه اروپا، کشورهای EAEU، آسیای مرکزی و چین.

 

کمترین مشکل در اتحادیه اروپا است زیرا سهم عمده صادرات قزاقستان در این مسیر را نفت خام، گاز و فرآورده‌های نفتی تشکیل می‌دهد. در دوره گزارش، صادرات به اتحادیه اروپا، به دلیل کاهش قیمت نفت، 4.3 درصد (به 31 میلیارد دلار) کاهش یافت.

 

چین یکی از چهار مقصد اصلی صادراتی در بین 10 مقصد اصلی است که شاهد رشد درآمد صادراتی هستند. میزان صادرات به چین 12.6 درصد (به 14.7 میلیارد دلار) افزایش یافت. اگر به ساختار صادرات نگاه کنیم در آن 10 محصول برتر در این راستا 87.3 درصد از درآمد را به خود اختصاص می‌دهند. تنها صادرات سه قلم کالا کاهش یافته: نفت خام (8.2%-)، کاتد مس (20%-)، فروکروم پرکربن (2.2%-) و میزان زیان آنها به 819.3 میلیون دلار رسیده است. این ضررها با افزایش درآمد حاصل از حمل و نقل سنگ معدن و کنسانتره مس (39.1%+ یا 778.3 میلیون دلار رشد)، گاز طبیعی (21.2%+ یا 256.2 میلیون دلار)، اورانیوم (67%+ و 502.5 میلیون دلار رشد)، روی خام (442.9%+ برابر 220.3 میلیون دلار) جبران شد.

اگر ساختار محصولات صادراتی با سریع‌ترین رشد را در نظر بگیریم، همچنین عرضه فرآورده‌های نفتی - پلی پروپیلن و بنزن - برجسته می‌شود. صادرات این محصولات در سال 2022 صفر بوده است. در 2023، محموله‌های پلی‌پروپیلن به چین 40.8 میلیون دلار و بنزن 11.4 میلیون دلار برای قزاقستان ارزآوری داشت. شایان ذکر است در نوامبر 2022، KazMunayGas یکی از بزرگترین پروژه‌های ساخت و ساز صنعتی در قزاقستان یعنی "شرکت صنایع پتروشیمی قزاقستان" را راه‌اندازی کرد که فاز اول آن با ظرفیت تولید 500 هزار تن پلی‌پروپیلن در سال (برابر 1% کل میزان جهانی) است. در سال 2023، پلی‌پروپیلن صادراتی قزاقستان به چین 48.6 درصد از درآمد حاصل از عرضه پلی‌پروپیلن به بازارهای خارجی را برای قزاق‌ها به ارمغان آورد. روسیه با سهم 40.9 درصد دومین خریدار بزرگ این محصولات است. سومین خریدار لهستان است. این بازار 3.1 درصد از کل جریان نقدی خارجی را برای قزاقستان به همراه داشته است.

 

صادرات به کشورهای حوزه اوراسیا، 9.5 درصد افزایش یافت. صادرات به سه کشور EAEU افزایش یافته است: عرضه به فدراسیون روسیه 7.7% (تا 9.8 میلیارد دلار)، به قرقیزستان 35.8% (تا 1.1 میلیارد دلار)، به ارمنستان 18.9% (تا 333.5 میلیون دلار) افزایش یافته است. برعکس، محموله‌ها به بلاروس با 16.5 درصد کاهش (به 155.8 میلیون دلار) کاهش یافت.

 

روسیه مقصد 89% صادرات قزاقستان به کشورهای حوزه اوراسیا است. صادرات 6 محصول از 10 محصول اول صادراتی قزاقستان به روسیه در 2023 افزایش داشته است: اورانیوم (66.6+ درصد)، محصولات تخت گالوانیزه (16.6+ درصد)، سنگ آهن و کنسانتره غیرآگلومره (37.3%+). محصولات نورد تخت به ضخامت 3 میلی متر (12.7%+)، سنگ معدن مس و کنسانتره (114.6%+)، طلا (45.2%+). بر این اساس، صادرات چهار کاهش یافته است: اکسید آلومینیوم (7.8%-)، محصولات تخت با ضخامت بیش از 10 میلی متر (22.1%-)، کنسانتره فلزات گرانبها (44.3%-) و گاز طبیعی (6.8%-).

 

نکته جالب در صادرات قزاقستان به روسیه این است که 10 قلم کالای برتر صادراتی قزاقستان تنها 36.1% کل صادرات جمهوری قزاقستان به فدراسیون روسیه را شامل می‌شود. در این فهرست، محصولات فرآوری‌شده غالب هستند. در بین محصولات مهندسی موارد زیر بیشتر به چشم می‌خورند: واگن‌های ریلی (باز با اضلاع ثابت به ارتفاع بیش از 60 سانتی متر؛ 5109%+)، ماشین‌آلات دور کامل (1939%+)، کامیون کمپرسی (1815%+)، و خودروهایی با حجم موتور 1.5-1 لیتر (855%+). عرضه قطعات کوره از صفر به 12 میلیون دلار در سال 2023 افزایش یافت. دو نوع از محصولات صنعت سبک رشد قابل توجهی را نشان دادند: عرضه پوشاک زنانه از سایر منسوجات از صفر به 33.4 میلیون دلار افزایش یافت. صادرات کُت‌های مردانه نیز 734 درصد رشد داشت.

 

صادرات به آسیای مرکزی در سال 2023 به میزان 3.2 درصد کاهش یافت. این کاهش عمدتاً به دلیل کاهش تجارت با ازبکستان است که 57 درصد تجارت با کشورهای این منطقه را تشکیل می‌دهد. حجم صادرات به ازبکستان 13.8 درصد (به 3.1 میلیارد دلار) و به تاجیکستان 2 درصد (به 859.3 میلیون دلار) کاهش یافت.

 

در ساختار عرضه به شریک تجاری اصلی آسیای مرکزی قزاقستان - ازبکستان - ده محصول اصلی 52.7 درصد را به خود اختصاص داده‌اند. کاهش در چهار محصول صادراتی شامل گندم نرم (3.3%-)، شمش‌های فولادی با مقطع مستطیلی و مربع (18.3%-)سنگ معدن و کنسانتره مس (62.7%-) و گوشی‌های هوشمند (81.1%-)  مشاهده می‌شود. اقلام زیر افزایش یافته است: آرد (18.4%)، کودهای نیتروژنه و فسفر (115%+)، محصولات نیمه‌ساخته فولاد کربن متوسط (30.1%)، روغن آفتابگردان (18.1%) و سایر عرقیات (51.3%).  

 

در میان سریع‌ترین رشد (با حجم عرضه بیش از 10 میلیون دلار در دوره گزارش) می‌توان به عرضه کامیون‌های کمپرسی، یخچال، برخی پنل‌های کنترل و برنج پوست‌گیری‌شده اشاره کرد. مقدار همه این صادرات در سال 2022 برابر صفر بوده است. در رده محصولات صادراتی با سریع‌ترین نرخ رشد همچنین دام سنگین (883%)، آب معدنی و گازدار (620%)، بشکه آلومینیوم (460%)، شمش فولادی به جز بخش مربع (445%)، جعبه‌های مقوایی (%284) و زغال سنگ قهوه‌ای (266%) رویت می‌شود.

 

منبع:

https://kz.kursiv.media/2024-03-14/print1017-rmch-export/

[i] KazAtomProm