رکوردهای جدید جهانی در گسترش انرژی پاک

در حالی که جهان با وابستگی خود به سوخت‌های فسیلی مواجه است، افزایش انرژی‌های تجدیدپذیر همچنان ادامه دارد.

 اندیشکده بریتانیایی امبر EMBER، متخصص در مسائل انرژی، در گزارش جدیدی از سال ۲۰۲۵ اعلام کرده که برای اولین بار در صد سال گذشته، انرژی‌های تجدیدپذیر از زغال سنگ به عنوان منبع تولید برق پیشی گرفته‌اند. افزایش تولید انرژی‌های فسیلی با سبقت انرژی‌های تجدیدپذیر از زغال‌سنگ، مانع از افزایش تولید انرژی‌های فسیلی شد.

رشد بی‌سابقه انرژی خورشیدی به این معنی بوده که منابع انرژی پاک به اندازه‌ای سریع رشد کردند که بتوانند تمام تقاضای جدید برق را در سال ۲۰۲۵ برآورده کنند و از این طریق از افزایش تولید انرژی‌های فسیلی جلوگیری کنند. این اولین سال از سال ۲۰۲۰ بدون افزایش تولید برق از سوخت‌های فسیلی و تنها پنجمین سال بدون افزایش در این قرن بوده است.

چین و هند، که از نظر تاریخی بزرگترین مشارکت‌کنندگان در افزایش جهانی انرژی‌های فسیلی بودند، هر دو در سال ۲۰۲۵ کاهش تولید انرژی‌های فسیلی را ثبت کردند. در هر دو کشور، افزایش بی‌سابقه انرژی‌های پاک از رشد تقاضا پیشی گرفت. این امر رشد خالص جهانی در تولید انرژی‌های فسیلی را متوقف کرده است

انرژی خورشیدی نقش خود را به عنوان محرک اصلی تغییر در بخش انرژی جهانی تثبیت کرده به گونه یی که رشد بی‌سابقه آن، سه چهارم افزایش خالص تقاضای برق در سال ۲۰۲۵ را پوشش داده است. افزایش انرژی خورشیدی ۱۸ برابر بیشتر از گاز، تنها سوخت فسیلی که در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت، بوده است. تولید جهانی انرژی خورشیدی اکنون به اندازه کل تقاضای برق اتحادیه اروپا است.

انرژی‌های تجدیدپذیر (عمدتاً خورشیدی و بادی) ۳۳.۸ درصد از تولید برق را تشکیل می‌دهند، در حالی که زغال سنگ ۳۳ درصد از آن را تشکیل می‌دهد. در سطح جهانی، رشد تولید انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۵ در مقایسه با سال قبل ۳۰ درصد بوده است.

نکته مهم این گزارش اینکه فقط مربوط به تولید برق می‌باشد و مساله انرژی برای مثلاً حمل و نقل و گرمایش خانه‌ها و ساختمان‌ها را شامل نمی‌شود. افزون بر آن، این گزارش از یک اندیشکده با هدف ایدئولوژیک یعنی «تسریع در گذار انرژی» بیرون آمده است. این بدان معنا نیست که داده‌ها غیرقابل اعتماد هستند اما همیشه خوب است که به داده‌های دیگر نیز نگاهی بیندازیم.

به عنوان مثال، داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) نیز درخور توجه می‌باشد. آژانش مذکور در گزارش جدید خود درباره سال ۲۰۲۵ نه تنها به تولید برق، بلکه مصرف جهانی همه اشکال انرژی را مد نظر قرار داده است. بر اساس این گزارش:

• انرژی خورشیدی در سال گذشته سریع‌ترین رشد را در تأمین انرژی جهانی داشته است زیرا ۲۵ درصد از ظرفیت جدید انرژی در سال ۲۰۲۵ از خورشید حاصل شده است. برای اولین بار در تاریخ، یک منبع تجدیدپذیر بخش عمده‌ای از این رشد را به خود اختصاص داده و گاز طبیعی پس از آن (۱۷ درصد) قرار گرفته است.
• همچنین در سال ۲۰۲۵ ظرفیت انرژی خورشیدی اضافه شده (۶۰۰ تراوات ساعت) و بزرگترین افزایش ظرفیت انرژی از یک منبع واحد تاکنون را ثبت کرده است.

نکته مهم دیگر در گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اینکه در سال 2025  تقاضا برای انرژی فسیلی همچنان رو به افزایش بوده است: گاز طبیعی (به علاوه ۱۷ درصد)، نفت (به علاوه ۱۵ درصد) و همچنین زغال سنگ (به علاوه ۹ درصد). همچنین اگر صرفاً به تغییرات در «ترکیب انرژی» جهانی در سال ۲۰۲۵ نگاه نشود بلکه به تصویر کلی در نظر گرفته شود، این دیدگاه کماکان وجود دارد که «سوخت‌های فسیلی» هنوز غالب هستند. آژانس بین‌المللی انرژی فقط داده‌های مربوط به سال ۲۰۲۳ را ارائه می‌دهد که بر آن اساس، هنوز نفت حدود ۳۰ درصد از عرضه انرژی جهانی، زغال سنگ ۲۸ درصد و گاز ۲۳ درصد را تشکیل می‌دهد. در نمودار جدید صندوق بین‌المللی پول، تصویر تقریباً یکسان است؛ انرژی تجدیدپذیر با وجود افزایش سریع هنوز کمتر از ۱۵ درصد از ترکیب انرژی جهانی است در حالی که انرژی هسته‌ای کمتر از ۵ درصد می‌باشد.

 

منابع:

“Global Electricity Review 2026" available at

https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2026/

https://www.nrc.nl/nieuws/2026/04/21/record-volgt-op-record-bij-de-wereldwijde-uitbouw-van-hernieuwbare-energie-a4926023