افول دلار: موهبتی برای آفریقا

از پایان جنگ جهانی دوم، دلار بر سیستم مالی بین‌المللی تسلط داشته است؛ از صورتحساب کالا و ذخایر ارزی گرفته تا پرداخت‌های بین بانکی. با این حال، نشانه‌های این تسلط رو به کاهش است. سهم دلار از ذخایر ارزی جهانی از ۷۱ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۵۸ درصد کاهش یافته است. در آفریقا، کشورها با سرمایه‌گذاری در طلا، یورو یا حتی ارز چین، دارایی‌های خود را متنوع می‌کنند.

از اکتبر ۲۰۲۵، شرکت‌های معدنی فعال در زامبیا حق انتخاب روش‌های پرداخت مالیات خود را داشته‌اند: دلار، کواچا یا یوان. این اولین بار در آفریقا است. از پایان جنگ جهانی دوم، دلار بر سیستم مالی بین‌المللی تسلط داشته است. از صورتحساب کالا و ذخایر ارزی گرفته تا پرداخت‌های بین بانکی، ارز آمریکا اقتصاد جهانی شده را ساختار می‌دهد. با این حال، نشانه‌های این تسلط رو به کاهش است. سهم دلار از ذخایر ارزی جهانی از ۷۱ درصد در سال ۲۰۰۰ به ۵۸ درصد کاهش یافته است. در آفریقا، کشورها با سرمایه‌گذاری در طلا، یورو یا حتی ارز چین، دارایی‌های خود را متنوع می‌کنند.

از زمان بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، ارزش دلار حتی در برابر سبدی از ارزهای جهانی بیش از ۹ درصد کاهش یافته است و کاهش آن در برابر یورو به ۱۲ درصد نزدیک می‌شود.

روابط نزدیک‌تر با پکن

در قاره آفریقا، این تمایل به استقلال بیشتر، در درجه اول خود را در روابط نزدیک‌تر با پکن، شریک تجاری اصلی و بزرگترین طلبکار آن در پانزده سال گذشته، نشان می‌دهد. در سال ۲۰۲۵، کنیا تقریباً ۳.۵ میلیارد دلار از وام‌های چینی را به بدهی به یوان تبدیل کرد. اتیوپی در حال بررسی تبدیل‌های مشابه است و Afreximbank به تازگی اولین اوراق قرضه پاندا خود را به ارزش بیش از ۳۰۰ میلیون یورو منتشر کرده است.

در عین حال، کشورهای عضو بریکس در حال افزایش ابتکارات با هدف تقویت تسویه حساب‌های ارزی محلی و توسعه سیستم‌های پرداخت جایگزین هستند. در پایان نوامبر ۲۰۲۵، بانک استاندارد اولین موسسه آفریقایی شد که ارتباط مستقیمی‌ با CIPS، سیستم پرداخت بین بانکی فرامرزی چین، برقرار کرد؛ جایگزینی جزئی برای سیستم SWIFT.

دلارزدایی کند و تکه تکه

آیا این بدان معناست که باید در مورد یک انقلاب پولی صحبت کنیم؟ خیلی قطعی نیست. دلار مزایایی دارد: عمق بازارهای مالی آمریکا، اعتماد سرمایه‌گذاران و نبود یک راه‌حل واحد که بتواند در سطح جهانی با آن رقابت کند. کریستالینا جورجیوا، مدیر عامل صندوق بین‌المللی پول، اخیراً اظهار داشت که وضعیت دلار به عنوان ارز ذخیره "احتمالاً در کوتاه‌مدت تغییر نخواهد کرد". بنابراین، دلارزدایی، اگر محقق شود، کند و پراکنده خواهد بود.

اما برای آفریقا، ایجاد تعادل تدریجی در حال حاضر فرصتی بی‌سابقه است. یک سیستم پولی چندقطبی به کشورهای این قاره انعطاف‌پذیری بیشتری در مدیریت ذخایر و اجرای سیاست‌های اقتصادی‌شان را می‌دهد. به طور خلاصه، به آنها اجازه می‌دهد تا ریسک‌های خود را متنوع کنند. رقابت بین ارزها همچنین باید نرخ بهره پایین‌تر را تشویق کند. به عنوان مثال، کنیا در طول سوآپ ارزی خود ۱۶۷ میلیون دلار پس‌انداز کرد.

آفریقا باید اطمینان حاصل کند که این تحول صرفاً وابستگی را تغییر نمی‌دهد، بلکه به آن اهرمی‌ برای حاکمیت می‌دهد. اگر اقتصادها همچنان به صادرات کالا و تأمین مالی خارجی وابسته باشند، تنوع‌بخشی به ارزهای تسویه حساب کافی نخواهد بود. چالش واقعی در توانایی این قاره در تقویت مؤسسات مالی خود، توسعه بازارهای سرمایه منطقه‌ای و ترویج ابزارهای پرداخت خود نهفته است.

سیستم پرداخت‌ها و تسویه حساب پان-آفریقایی (PAPSS) که با همکاری Afreximbank توسعه یافته است، اولین گام است. در حالی که کاهش ارزش دلار فرصتی تاریخی را ارائه می‌دهد، اما یک راه حل جادویی نخواهد بود. آفریقا باید از این فرصت برای اعمال نفوذ بیشتر بر معماری مالی جهانی نوظهور استفاده کند.

https://www.jeuneafrique.com/1774514/archives-thematique/le-declin-du-roi-dollar-une-aubaine-pour-lafrique-par-thais-brouck/