عملکرد بخش کشاورزی جمهوری ازبکستان در سال ۲۰۲۵ میلادی
بخش کشاورزی ازبکستان، به عنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد و تأمین امنیت غذایی این کشور، در سال ۲۰۲۵ میلادی شاهد تحولات ساختاری، دستاوردهای کمی و کیفی قابل توجه، و گسترش چشمگیر تعاملات بینالمللی بوده است. دولت ازبکستان با محوریت وزارت کشاورزی، اجرای اصلاحات گسترده، دیجیتالسازی، جذب سرمایهگذاری خارجی و توسعه همکاریهای منطقهای و بینالمللی را در دستور کار خود قرار داده است.
سه محور کلیدی عملکرد این بخش در سال ۲۰۲۵ شامل مهمترین همکاریها بینالمللی، دستاوردهای عمده حوزه کشاورزی و چشمانداز و سیاستهای کلیدی برای سالهای آینده حوزه کشاورزی ازبکستان می باشد.
تحرکات و همکاریهای بینالمللی در سال ۲۰۲۵
دیپلماسی فعال کشاورزی تحت رهبری وزیر کشاورزی ازبکستان، نقش بیبدیلی در انتقال دانش، فناوری و جذب سرمایه به کشور ایفا کرد. سفرهای متعدد به قارههای مختلف، گواهی بر عزم این کشور برای قرار گرفتن در نقشه جهانی کشاورزی مدرن و پایدار است.
۱. همکاریها با اروپا : جستجوی فناوری و تخصص
- سفر به مجارستان :این سفر بر توسعه کشت تخصصی (سیبزمینی) و همکاری در زمینه بذرهای سبزیجات با شرکتهایی مانند ZKI LTD متمرکز بود.
- ایتالیا (۱۶ اکتبر – رم) : حضور در همایش مواد غذایی جهانی فائو، نقطه اوج تعامل با نهادهای بینالمللی بود. دیدار با مدیرکل فائو (سیو دونیوی)، معاون رئیس صندوق بینالمللی توسعه کشاورزی (IFAD)، و وزیر کشاورزی ایتالیا، بر اولویتهای ازبکستان در زمینه دیجیتالسازی، سازگاری با تغییر اقلیم و امنیت غذایی تأکید داشت. امضای توافق با کنفدراسیون کشاورزی ایتالیا برای آموزش نیروی انسانی، گام عملی مهمیبود.
- اسپانیا (۱۹ نوامبر) : عضویت رسمی ازبکستان درشورای بینالمللی زیتون و امضای تفاهمنامه با وزیر کشاورزی اسپانیا، افق جدیدی در تنوع بخشی به محصولات باغی و توسعه کشت زیتون در مناطق مستعدی مانند سرخاندریا گشود.
۲. توسعه روابط با آسیا و تعمیق همکاریهای منطقهای و راهبردی
- تاجیکستان (۲۴ مه) : مشارکت در سمینار «توسعه کشاورزی در شرایط تغییر اقلیم» و بازدید از «باغ دوستی»، نماد همکاری زیستمحیطی و کشاورزی پایدار بین دو کشور همسایه بود.
- آذربایجان (۲-۴ جولای) : این سفر همراه با رئیسجمهور، بر توسعه همهجانبه همکاری از تولید تا فرآوری تأکید داشت. مذاکرات با شرکتهای پیشروی آذربایجانی مانندAzerSun Holding (فرآوری میوه و سبزیجات) و Milla Dairy (ایجاد خوشه لبنیات مدرن در جیزخ)، رویکردی عملیاتی و پروژهمحور را دنبال میکرد.
- چین (۳۱ آگوست) : سفر در حاشیه دیدار رئیسجمهور، بیتردید بر جذب فناوری و سرمایه چین در زنجیره ارزش کشاورزی و تقویت کریدورهای صادراتی متمرکز بود.
۳. سفر به آفریقا و پیوند با نهادهای جهانی
اتیوپی (۲۸ جولای) : حضور در اجلاس سیستمهای مواد غذایی سازمان ملل، بستری برای نمایش تعهد ازبکستان به اهداف توسعه پایدار بود. دیدار با معاون دبیرکل سازمان ملل، رئیس IFAD، و دبیرکل سازمان امنیت غذایی اسلامی، موقعیت بینالمللی ازبکستان را ارتقا داد. همچنین، توافق با قرقیزستان در زمینه سیبزمینی و با عمان برای تبادل محصولات (صادرات میوه و واردات خرما) نشان از دیپلماسی تجاری فعال دارد.
۴. سفر به آمریکا و جذب فناوریهای پیشرفته و سرمایهگذاری
- آمریکا (۶ نوامبر – واشنگتن) : این سفر همراه با رئیسجمهور، یکی از مؤثرترین سفرها در جذب فناوریهای روز بود. امضای تفاهمنامه با غولهای صنعت کشاورزی جهان مانندJohn Deere و CNH Industrial برای نوسازی ماشینآلات، با Valmont Industries برای سیستمهای آبیاری پیشرفته، و با KAIZEN AEROSPACE برای خرید پهپادهای کشاورزی، تحول دیجیتال و مکانیزاسیون را شتاب خواهد بخشید. همچنین، توافق با کمیته بینالمللی مشورت پنبه برای اجرای سیستم «بازار کربن» در کشت پنبه و میزبانی «روز بینالمللی پنبه» در ۲۰۲۶ در تاشکند، جایگاه تاریخی ازبکستان در این حوزه را احیا میکند.
۵. سفر به مغولستان و تأمین امنیت پروتئینی
- مغولستان (۲۳ ژوئن) : این سفر بر تأمین نیازهای دامپروری متمرکز شد. توافق برای واردات۱۰۰ هزار رأس بز و گوسفند، گامی عملی برای بهبود نژاد و افزایش تولید گوشت در کشور بود.
دستاوردهای کلان بخش کشاورزی در سال ۲۰۲۵
دستاوردهای سال ۲۰۲۵، حاصل تداوم اصلاحات داخلی و بازتاب مؤثر همکاریهای بینالمللی است که در قالب شاخصهای کمی و کیفی قابل مشاهده است :
۱. رشد اقتصادی و افزایش تولید :
- ارزش کل تولیدات کشاورزی به۵۱۷.۵ تریلیون صوم رسید که رشد ۴.۱ درصدی را نشان میدهد.
- تولید مواد غذایی با رشد قابل توجه۱۰۷ درصدی، به ارزش ۱۴۲.۲ تریلیون صوم رسید.
- تولیدات کلیدی شامل۹.۲ میلیون تن غلات، ۴ میلیون تن پنبه، ۱۶ میلیون تن سبزیجات، ۵.۳ میلیون تن میوه و انگور، ۳ میلیون تن گوشت و ۱۳ میلیون تن شیر بود که امنیت غذایی و پایه صادراتی را تقویت کرد.
۲. اصلاحات نهادی و بهبود فضای کسبوکار :
- تصویب۶۴ سند حقوقی برای ایجاد چارچوب قانونی شفاف.
- کاهش فرآیند اخذ یارانه از ۴ به۲ مرحله و زمان بررسی از ۳۰ به ۲۱ روز.
- اجرای ساز و کار بیمه ریسکهای کشاورزی برای حمایت از کشاورزان.
- معافیت مالیات ارزش افزوده برای کارخانههای فرآوری و کاهش نرخ مالیات اجتماعی به۱٪.
- تمدید سررسید وامهای گلخانهها تا ۲۰۲۸ و اعطای وامهای ترجیحی ۱۷ تریلیون صومی.
۳. تحول دیجیتال و مکانیزاسیون :
- راهاندازی پلتفرمهای یکپارچه دولتی مانندAgroMonitoring، Hosil qabuli 2.0، AgroTarozi، AgroDocs و E-Urug‘ برای مدیریت داده، نظارت بر تولید و تسهیل خدمات.
- خرید۱۱ هزار دستگاه ماشینآلات کشاورزی با بودجه ۲۰۰ میلیون دلار، از جمله ۹۶۰ دستگاه ماشین پنبهچینی.
- تخصیص۵.۷ میلیارد دلار سرمایهگذاری (عمدتاً خارجی) به بخش.
۴. مدیریت پایدار منابع و توسعه زیرساخت :
- گسترش آبیاری قطرهای به ۲۵۰ هزار هکتار، رساندن کل سطح تحت پوشش به ۲.۶ میلیون هکتار.
- لایروبی و احیای ۶۱۰ هزار هکتارزمین با فناوری لیزری.
- بهرهبرداری از۷۵ هزار هکتار زمین قبلاً بایر.
- احداث ۱۰ مرکز لجستیک (ظرفیت ۱۴۵ هزار تن) و ۷۶ انبار سردخانهای(ظرفیت ۴۵ هزار تن)
۵. توسعه دامپروری و ژنتیک :
- تلقیح مصنوعی ۲.۵ میلیون رأس گاوبرای ارتقای نژاد.
- توزیع۲۲ هزار رأس گاو و ۳۶ هزار رأس گوسفند و بز اصیل بین مردم.
- واردات۱۸۰ هزار رأس گاو و ۱۵۰ هزار رأس گوسفند و بز برای افزایش جمعیت دامی.
۶. توسعه صادرات و یکپارچگی با بازارهای جهانی :
- افزایش ارزش صادرات محصولات کشاورزی به۳ میلیارد دلار.
- گسترش جغرافیایی صادرات به۹۳ کشور (افزایش ۱۱ کشور جدید)
- دریافت۶۴۶ مجوز بهداشت گیاهی از کشورهای هدف، که موانع غیرتعرفهای را کاهش میدهد.
- عضویت۷۳ کارخانه در مجموعه تخصصی صادرات به چین.
۷. توجه به مسائل زیستمحیطی و منطقهای :
- تخصیص۲۹۴ میلیون دلار برای توسعه پایدار منطقه دریاچه آرال.
چشمانداز، سیاستها و اهداف اعلام شده برای آینده
با تکیه بر دستاوردهای ۲۰۲۵، وزارت کشاورزی ازبکستان جهتگیریهای کلیدی خود را برای سالهای آینده، به ویژه ۲۰۲۶، اعلام کرده است. این چشمانداز حول محورهای زیر شکل گرفته است :
۱. تداوم و تعمیق دیجیتالسازی و نوآوری :
- گسترش استفاده ازپهپادها، سنسورهای IoT و هوش مصنوعی در مزارع تحت پوشش پلتفرمهای موجود.
- اجرای کامل پروژههای تفاهمشده با شرکتهای آمریکایی (مانند John Deere, Valmont) و اروپایی برای مکانیزاسیون کامل و آبیاری هوشمند.
- توسعه کشاورزی قراردادی (Contract Farming) دیجیتال از طریق پلتفرمهایی مانند AgroDocs برای اتصال مستقیم کشاورز و خریدار.
۲. توسعه پایدار و انطباق با تغییرات اقلیمی :
- تسریع دراحیای زمینهای شور و قلیایی با فناوری لیزری و سایر روشهای نوین.
- ترویج کشاورزی حفاظتی و روشهای کمآببر به عنوان یک اولویت ملی.
- اجرای آزمایشی سیستم «بازار کربن» در مزارع پنبه به عنوان یک پروژه پیشگام منطقهای، مطابق تفاهم با کمیته بینالمللی مشورت پنبه.
۳. افزودن ارزش و توسعه صنایع فرآوری :
- تمرکز برتوسعه خوشههای صنعتی-کشاورزی (مانند خوشه لبنیات جیزخ با مشارکت آذربایجان) برای کاهش خامفروشی.
- جذب سرمایهگذاری بیشتر درصنایع بستهبندی، نگهداری و تبدیلی با استفاده از ظرفیت مراکز لجستیک و سردخانههای جدید.
- توسعه کشت محصولات با ارزش افزوده بالا مانندزیتون (پس از عضویت در شورای بینالمللی زیتون)
۴. تقویت جایگاه بینالمللی و دیپلماسی اقتصادی :
- میزبانی رویدادهای بینالمللی بزرگ مانند «روز بینالمللی پنبه» در تاشکند در ۲۰۲۶، برای نمایش دستاوردها و جذب شرکای جدید.
- فعالسازی کامل تفاهمنامههای همکاری با کشورهای کلیدی مانند ایتالیا و اسپانیا در حوزه آموزش، تحقیقات و انتقال فناوری.
- تنوع بخشیدن بیشتر به بازارهای صادراتی با هدف افزایش صادرات کشاورزی به بیش از ۳.۵ میلیارد دلار در ۲۰۲۶.
۵. توسعه نیروی انسانی و دانشبنیان کردن بخش :
- اجرای برنامههای آموزشی مشترک باکنفدراسیون کشاورزی ایتالیا و سایر نهادها برای تربیت کشاورزان و متخصصان
- تقویت همکاری با مراکز تحقیقاتی بینالمللی (مانند آنچه در دیدار با مؤسسه IFPRI آمریکا بحث شد) برای انجام پژوهشهای کاربردی در زمینه بازارها و تغییر اقلیم.
۶. تأمین امنیت پروتئینی و توسعه دامپروری فشرده :
- مدیریت و ادغام موفق جمعیت دامی وارداتی (از مغولستان و دیگر کشورها) در چرخه تولید داخلی.
- گسترش مزارع پرورش متراکم و صنعتی دام و طیور با استفاده از نژادهای اصیل.