مکان‌یابی ابرپروژه پالایشگاهی دانگوته در شرق آفریقا

گروه دانگوته برنامه‌ عملیاتی توسعه زیرساخت‌های انرژی شرق آفریقا در قالب ابرپروژه احداث یک پالایشگاه نفت خام با ظرفیت پالایش 700 هزار بشکه در روز را نهایی کرده است. این پالایشگاه قرار است در کشور کنیا اجرایی شود و حجم سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده برای آن، بالغ بر 19 میلیارد دلار برآورد شده است.

مذاکرات دانگوته با رهبران تانزانیا و کنیا

فرآیند انتخاب مکان نهایی این پالایشگاه، نتیجه ارزیابی، رایزنی‌های موازی و مدیریت تنش‌های دیپلماتیک میان سران حاکمیتی جامعه شرق آفریقا بود. در این روند، سه بندر تانگا در تانزانیا، مومباسا و لامو در کنیا به عنوان گزینه‌های اصلی مورد بررسی قرار گرفتند. در ابتدا، ویلیام روتو (رئیس‌جمهور کنیا) با همراهی الیکو دانگوته و یووری موسونی (رئیس‌جمهور اوگاندا)، پیشنهاد ساخت یک پالایشگاه مشترک را در بندر تانگای تانزانیا مطرح کرد. با این حال، سامیا سولوحو حسن (رئیس‌جمهور تانزانیا) اعلام کرد که پیش از اعلام عمومی این طرح، مشورتی با او صورت نگرفته است. این موضوع، در جریان سفر رسمی روتو به دارالسلام در ماه می 2026 مستقیماً توسط رهبران دو کشور بررسی شد.

هم‌زمان با چالش‌های سیاسی، عوامل فنی مانند عمق بیشتر جزیره لامو نیز به سود کنیا سنگینی کرد و در نهایت، جزیره لامو به دلیل انطباق کامل با زیرساخت‌های بندری مدرن، به عنوان گزینه بهتر از بنادر مومباسا و تانگا انتخاب شد. برای مدیریت پیامدهای این تصمیم، آلیکو دانگوته در اواخر ژوئن 2026 به تانزانیا سفر کرد تا در دیدار با رئیس‌جمهور این کشور، دلایل فنی انتخاب بندر لامو کنیا را تشریح کند.

همانطور که اشاره شد، پیش از اتخاذ تصمیم تاسیس پالایشگاه در منطقه شرق آفریقا، دانگوته وارد یک فرآیند پیچیده ارزیابی و مذاکرات موازی با دولت‌های کنیا و تانزانیا به عنوان دو هاب اقتصادی و لجستیکی رقیب در شرق آفریقا شد. هر دو کشور به دلیل دسترسی به اقیانوس هند، پتانسیل‌های بالایی را برای میزبانی این پروژه عرضه کردند.

تانزانیا با تکیه بر ثبات سیاسی، برخورداری از ظرفیت بندر دارالسلام و برنامه‌های توسعه‌ای خود در کریدورهای ترانزیتی مرکزی مانند قطار برقی دارالسلام به دودوما، تلاش گسترده‌ای را برای جذب این سرمایه‌گذاری به کار بست. مقامات این کشور در مذاکرات اولیه، مشوق‌های مالیاتی و دسترسی به اراضی ساحلی را به گروه دانگوته پیشنهاد دادند. با این حال، محدودیت‌های ساختاری در عمق بنادر موجود برای پهلوگیری ابرنفتکش‌ها و بوروکراسی حاکم بر پروژه‌های بزرگ انرژی، چالش‌های کلیدی این مقصد بودند.

در مقابل، دولت کنیا با تمرکز بر توسعه زیرساخت‌های نوین در چارچوب پروژه کریدور «لاپسِت» توانست دست بالا را در مذاکرات کسب کند. دسترسی به آب‌های عمیق ساحلی و ارائه تضمین‌های حاکمیتی در تسهیل قوانین ارزی و گمرکی، کفه ترازو را به نفع نایروبی سنگین‌تر کرد. بنا بر اظهارات مقامات و مدیران گروه تجاری دانگوته، کنیا به دلیل موقعیت ژئواستراتژیک و آمادگی زیرساختی، از همان مراحل اولیه بررسی جانمایی پروژه، ترجیح اصلی آنها بوده است.

گروه صنعتی دانگوته در تاریخ 7 جولای 2026 با اتخاذ تصمیمی‌ کلان، به ابهامات پیرامون ژئوپلیتیک انرژی منطقه پایان داد و کنیا را به عنوان میزبان این ابرپروژه سرمایه‌گذاری معرفی نمود. در همین راستا، ادوین دواکومار، معاون اجرایی گروه زنجیره ارزش نفت و گاز در گروه صنعتی دانگوته طی یک بیانیه رسمی‌ به خبرگزاری‌های بین‌المللی از جمله رویترز و خبرگزاری فرانسه، اتمام رسمی فاز ارزیابی‌های جانمایی و مکان‌یابی را اعلام کرده و افزود بر اساس سنجه‌های کارشناسی، جزیره لامو (Lamu) واقع در منطقه ساحلی شمال کنیا، به دلیل دارا بودن ویژگی‌های هیدروگرافی و انطباق با شاخص‌های آمایش سرزمین، به عنوان محل استقرار این سازه پالایشگاهی تعیین گردید.

ابعاد عملیاتی و مهندسی این ابرپروژه در حال حاضر در قالب سه محور مکمل در جریان است؛ نخست، مطالعات ژئوتکنیک و هیدرولوژیک با تمرکز بر آزمایش‌های تخصصی خاک، باربری بستر و ارزیابی هیدرودینامیک دریا در نوار ساحلی لامو آغاز شده تا پایداری سازه‌های سنگین تضمین شود؛ دوم، طراحی مهندسی پایه با همکاری کنسرسیوم‌های بین‌المللی انرژی کلید خورده است تا پیکربندی واحدهای پالایشی متناسب با ظرفیت 700 هزار بشکه‌ای بهینه‌سازی گردد؛ سوم، اصالت این مکان‌یابی بر پتانسیل هیدروگرافی و توسعه بندری جزیره لامو استوار است که به دلیل عمق طبیعی بالا و انطباق ساختاری با اسکله‌های نوین کریدور لاپست، امکان پهلوگیری ابرنفتکش‌ها و تسهیل فرآیند بارگیری و تخلیه کلان نفت خام و فرآورده‌های تصفیه‌شده را با کمترین هزینه میسر می‌سازد.

مدل تامین مالی پروژه

تامین مالی این پروژه که مبلغی بالغ بر 19.3 میلیارد دلار خواهد بود، از طریق یک مدل تامین مالی ترکیبی با ساختاری چندلایه طراحی شده است. در سطح نخست، گروه دانگوته با تخصیص بخشی از جریانات نقدی و سود انباشته حاصل از فعالیت‌های گروه صنعتی خود در آفریقا، این پروژه را تامین مالی خواهد نمود و همزمان، برای بهینه‌سازی هزینه‌های مالی خود، از طریق انتشار اوراق قرضه در بازارهای بین‌المللی و آفریقایی وام می‌گیرد. این ابزار بدهی به شرکت اجازه می‌دهد تا سرمایه‌های شرکت‌های سرمایه‌گذاری را با کمترین نرخ سود ممکن جذب کند. در واقع، ترکیب وام‌های ارزان‌قیمت با سرمایه شرکت، هزینه‌های تامین مالی پروژه را کاهش می‌دهد. در فاز نهایی، ثبات مالی پروژه با فروش سهام در بورس‌ (عرضه اولیه) تضمین می‌شود. این استراتژی سه‌گانه (سرمایه شرکت، اوراق قرضه و فروش سهام) مقاومت پروژه را در برابر بحران‌های اقتصادی بالا خواهد برد. همچنین با تقسیم کردن ریسک مالی میان سرمایه‌گذاران، توان شرکت را برای مدیریت هزینه‌ها در طول دوره طولانی ساخت پالایشگاه باز نگه می‌دارد. 

tanzaniainvest.com/energy/dangote-kenya-oil-refinery

-thecitizen.co.tz/tanzania/news/africa/dangote-officially-chooses-kenya-over-tanzania-for-east-africa-s-biggest-oil-refinery-5519800